అగ్నిపురాణమ్

పురాతన కాలంలో, కురుక్షేత్ర, గయా వంటి పవిత్ర స్థలాల్లో, నదుల సమీపంలో, దేవాలయ నిర్మాణానికి సంబంధించిన శాస్త్రోక్త నియమాలు ఉన్నాయి. నగర మధ్యలో బ్రహ్మదేవుడు ప్రతిష్ఠించబడాలి. తూర్పు దిశలో ఇంద్రుని స్థానం శుభప్రదంగా ఉంటుంది. ఆగ్నేయంలో అగ్నిదేవునికి, అలాగే అగ్నేయ దేవతలకు ఆలయం నిర్మించాలి. దక్షిణంలో మాతృకలు, భూతగణాలు, యమధర్మరాజు కొరకు స్థానం కల్పించాలి. దక్షిణాపశ్చిమంలో చండికాదేవి, పితృదేవతలు, రాక్షసులు మొదలైనవారికి స్థానం ఉండాలి. పశ్చిమంలో నైరుతి, వరుణదేవులకు ఆలయం ఉండాలి. వాయవ్యంలో వాయుదేవుడు, నాగదేవతలకు స్థానం కల్పించాలి. ఉత్తరంలో సోమదేవుడు, యక్ష గుహకు స్థానం ఉండాలి. ఈశాన్యంలో చండీశుడు, మహేశ్వరుడు, అన్ని విధాలుగా విష్ణుమూర్తికి ఆలయం ఉండాలి. తూర్పు ఆలయం స్థాపించిన తరువాత, చిన్న మందిరాన్ని నిర్మించాలి. జ్ఞానులు ఈ చిన్న మందిరాన్ని ప్రధాన ఆలయంతో సమానంగా గానీ, పెద్దదిగా గానీ చేయరాదు. రెండింటి పరిమాణాన్ని రెండింతలు దూరంగా విడిచి, ఎత్తుకు తగినట్లుగా పరిమితి నిర్ణయించాలి. శుద్ధమైన భూమిపై, మరో ఆలయాన్ని నిర్మించాలి. రెండు ఆలయాలకు హానికరంగా ఉండకూడదు. భూమిని సంపాదించిన తరువాత, గోడల సరిహద్దు వరకు, భూతగణాలకు ధాన్యాలు, పసుపు పొడి, వేపిన ధాన్యాలు, పెరుగు, పిండి మొదలైనవి నైవేద్యంగా సమర్పించాలి. ఎనిమిది దిక్కులలో ఎనిమిది అక్షరాల మంత్రంతో పిండి చల్లాలి. భూమిపై నివసించే రాక్షసులు, పిశాచులు తొలగిపోవాలని ప్రార్థించాలి. "వారు అందరూ వెళ్లిపోవాలి; నేను ఇక్కడ హరిదేవుని స్థానం ప్రతిష్ఠిస్తాను" అని సంకల్పించాలి. భూమిని నాగలితో దున్ని, ఆవులతో దృఢంగా చేయాలి. "ఎనిమిది అణువులు ఒక రథధూళిని కలిగిస్తాయి; ఎనిమిది రథధూళులు ఒక త్రసరేణువును; ఎనిమిది త్రసరేణువులు ఒక వెంట్రుక చివరను; ఎనిమిది వెంట్రుకలు ఒక పిప్పి; ఎనిమిది పిప్పులు ఒక మధ్యస్థ జవగింజను; ఎనిమిది జవగింజలు ఒక అంగుళాన్ని; ఇరవై నాలుగు అంగుళాలు ఒక కరాన్ని; దానికి నాలుగు అంగుళాలు కలిపితే అది పద్మకరంగా పిలవబడుతుంది" అని కొలతలు వివరించబడ్డాయి. ఈ సమయంలో భగవంతుడు ఇలా చెప్పారు: "పూర్వకాలంలో అన్ని భూతాలకు భయంకరమైన ఒక మహాశక్తి ఉండేది. దైవాలు దానిని భూమిలో బంధించాయి. అది వాస్తుపురుషునిగా ప్రసిద్ధి చెందింది." భూమిని అరవై నాలుగు భాగాలుగా విభజించినప్పుడు, ప్రతి మూలలో అర్ధభాగంలో వాస్తుదేవుడు స్థాపించబడతాడు. అక్కడ నైవేద్యంగా నెయ్యి, అక్కులు సమర్పించాలి. తరువాతి భాగంలో పర్జన్యునికి నైవేద్యం ఇవ్వాలి. పద్మస్థానంలో, రెండు పాదాల భాగంలో జయంతునికి, కేతనంతో కూడి; మహేంద్రునికి ఒక భాగంలో; ప్రతి భాగంలో సూర్యునికి ఎర్ర నైవేద్యంతో పూజ చేయాలి. అర్ధభాగంలో వితానునికి, భాగంలో సత్యునికి నెయ్యితో, మూల అర్ధభాగంలో వ్యోమునికి పక్షిరసం సమర్పించాలి. అర్ధభాగంలో వహ్నికి, ఒక భాగంలో పూషణునికి వేపిన ధాన్యాలతో, రెండవ భాగంలో వితథునికి బంగారంతో, గృహక్షతునికి మదన కడ్డీలతో పూజ చేయాలి. ధర్మేశునికి రెండు భాగాల్లో మాంసం, అన్నంతో; గంధర్వునికి రెండు పాదాల భాగంలో సువాసన పదార్థాలతో, ముఖ్యంగా పక్షి నాలికతో; మృగునికి అర్ధభాగంలో నీల వస్త్రాలతో; పితృదేవతలకు అర్ధభాగంలో పలుకులు, భాగంలో దంత కడ్డీలతో పూజ చేయాలి. ద్వారపాలకునికి రెండు భాగాల్లో, సుగ్రీవునికి యవధాన్యంతో, పుష్పదంతునికి దర్భతో, వరుణునికి ఒక భాగంలో కమలాలతో నైవేద్యం సమర్పించాలి. అసురునికి రెండవ భాగంలో సురాతో, శేషునికి భాగంలో నెయ్యి, నీటితో; పాపునికి అర్ధభాగంలో యవాలతో; వ్యాధికి మధ్యలో అప్పాలతో నైవేద్యం ఇవ్వాలి. నాగునికి భాగంలో నాగపుష్పాలతో; భక్ష్యునికి అన్నంతో; భల్లాటునికి పయసం; సోమునికి భాగంలో అలాగే నైవేద్యం సమర్పించాలి. మహర్షికి తేనె, పాలు, కమల కండతో రెండు భాగాల్లో; దితికి అర్ధభాగంలో నువ్వుల అప్పాలతో, మళ్ళీ దితికే మరో అర్ధభాగంలో సమర్పించాలి. ఈశుని కింద, ఆపకు వేపిన అప్పాలతో; భాగంలో పాలతో; మళ్ళీ ఆపకు, కర్ణికలో పెరుగుతో నైవేద్యం సమర్పించాలి. మరీచికి వేపిన అప్పాలతో, తూర్పు నాలుగు భాగాల్లో; సవిత్రునికి ఎర్ర పువ్వులతో; బ్రహ్మకు కింద మూల భాగంలో పూజించాలి. దానికింద కుశతో నీళ్ళు సావిత్రికి సమర్పించాలి; వివస్వత్, అరుణునికి, నాలుగు పాదాల భాగాల్లో గంధంతో పూజించాలి. రాక్షసుని కింద మూల భాగంలో రాత్రిపూట ఇంద్రునికి వంట అన్నం సమర్పించాలి; దాని కింద, మూల భాగంలో ఇంద్రజయునికి నెయ్యిలో వండిన అన్నంతో పూజించాలి. నాలుగు పాదాల భాగాల్లో ఇంద్రునికి పొంగలి ఇవ్వాలి; వాయువు కింద మూల భాగంలో రుద్రునికి వండిన మాంసం సమర్పించాలి. దాని కింద మూల భాగంలో యక్షునికి పండు భాగాన్ని, మహీధరునికి మాంసం, మినప్పప్పుతో నాలుగు పాదాల భాగాల్లో పూజించాలి. మధ్యలో బ్రహ్మకు నువ్వులు, అన్నంతో; స్కందునికి నల్ల పప్పు, నెయ్యి, పలుకులతో పూజించాలి. పుతనకు ఎర్ర ఆకులు, విదారి, కందర్ప, పలోదనంతో; జంభకునికి పిత్త, మాంసం, రక్తంతో నైవేద్యం సమర్పించాలి. పిలిపించ అనే పాపాత్మునికి పిత్త, రక్త, ఎముకలతో; ఈశాది మొదలైనవారికి రక్తం, మాంసం లేకపోతే పూర్ణ నైవేద్యంతో పూజ చేయాలి. రాక్షసీ మాతృక గణాలకు, పిశాచాదులకు, పితృదేవతలకు, క్షేత్రపాలకులకు తాము ఇష్టమైన నైవేద్యాన్ని సమర్పించాలి. ఈ క్రతువులు, హోమాలు చేయకుండా, తాపన లేకుండా, రాజప్రాసాదాలు మొదలైనవి నిర్మించకూడదు. బ్రహ్మ స్థలంలో హరిదేవుడు, లక్ష్మీదేవి, గణదేవతలను పూజించాలి. మహేశ్వరునిని వర్ధని, కలశంతో కలిసి క్షేత్రాధిపతిగా పూజించాలి. కలశ మధ్యలో బ్రహ్మను, దిక్పాలకులను పూజించాలి. పూర్ణాహుతి సమర్పించిన తరువాత, మంగళపదాలు పలికి నమస్కరించాలి. తరువాత కర్కరి (కట్టె)ను తీసుకుని, మండలాన్ని ప్రదక్షిణ చేయాలి. సూత్ర మార్గంలో నీటి వాహినులు ప్రవహించేలా చేయాలి. మునుపు వివరించిన మార్గంలో ఏడు విత్తనాలను విత్తాలి. ఆ మార్గంలో తవ్వడం ప్రారంభించి, మధ్యలో ఒక కర పరిమాణంలో గొయ్యను తవ్వాలి. కింద నాలుగు అంగుళాల స్థలంలో మట్టిని పూసి, అక్కడ పూజ చేయాలి. నాలుగు చేతులు కలిగిన విష్ణుమూర్తిని ధ్యానించి, కలశం నుండి అర్ఘ్యం సమర్పించాలి. ఆ గోతిని కర్కరిలో నింపి, తెల్ల పువ్వులు వేసి, ఉత్తమమైన దక్షిణావర్త గోతిని విత్తనాలు, మట్టితో నింపాలి. ఇలా శాస్త్రోక్తంగా, క్రమంగా దేవాలయ నిర్మాణానికి సంబంధించిన పవిత్ర క్రతువులు, నైవేద్యాలు, పూజలు నిర్వర్తించాలి.