అగ్నిపురాణమ్

పృశతుని వంశంలో ద్రుపదుడు జన్మించాడు. ద్రుపదుని నుండి ధృష్టద్యుమ్నుడు పుట్టాడు. అతని కుమారుడు ధృష్టకేతు. ధూమినీ నుండి జమీఢ వంశానికి చెందిన ఋక్షుడు జన్మించాడు. ఋక్షుని నుండి సంబలణుడు పుట్టాడు. సమ్వరణుని నుండి కురు జన్మించాడు. కురు, ప్రయాగాన్ని విడిచి వెళ్లి, కురుక్షేత్రాన్ని స్థాపించాడు. కురుని నుండి సుధన్వన్ జన్మించాడు. ఆ తరువాత సుధను, పరిక్షిత్, అరిమేజయుడు పుట్టారు. సుధన్వన్ నుండి సుహోత్రుడు, సుహోత్రుని నుండి చ్యవనుడు జన్మించాడు. వసిష్ఠుడు, పరిచరుడు గిరికాకు ఏడుగురు కుమారులను ప్రసాదించారు: వృహద్రథ, కుశ, వీర, యదు, ప్రత్యగ్రహ, బాల. రాజు వృహద్రథుని నుండి మత్స్యకాలీ, కుశాగ్రుడు పుట్టారు. కుశాగ్రుని నుండి వృషభుడు, వృషభుని కుమారుడు సత్యహితుడు. సుధన్వన్ కుమారుడు ఉర్జ్జ. ఉర్జ్జ నుండి సంభవుడు, సంభవుని నుండి జరాసంధుడు, జరాసంధుని కుమారుడు సహదేవుడు. సహదేవుని నుండి ఉదాపి, ఉదాపి నుండి శృతకర్మకుడు. పరిక్షిత్ వారసుడు ధార్మికుడు జనమేజయుడు. జనమేజయుని నుండి త్రసదస్యు జన్మించాడు. జహ్రో నుండి సురథుడు పుట్టాడు. శృతసేన, ఉగ్రసేన, భీమసేన అనే పేర్లు కూడా ప్రస్తావించబడ్డాయి. జనమేజయుని కుమారులు సురథ, మహిమానులు. సురథుని నుండి విదూరథుడు, విదూరథుని నుండి ఋక్షుడు జన్మించాడు. రెండవ ఋక్షుని నుండి భీమసేనుడు, భీమసేనుని నుండి ప్రతీపుడు, ప్రతీపుని నుండి శాంతను జన్మించాడు. శాంతనుని నుండి దేవాపి, వాహ్లిక, సోమదత్తుడు పుట్టారు. వాహ్లికుని నుండి సోమదత్తుడు, సోమదత్తుని నుండి భూరి, భూరిశ్రవ, శల. గంగాదేవి నుండి శాంతనునికి భీష్ముడు జన్మించాడు. కాల్యా నుండి విచిత్రవీర్యుడు, విచిత్రవీర్యుని క్షేత్రంలో కృష్ణద్వైపాయనుడు పుట్టాడు. ఆయన ధృతరాష్ట్ర, పాండు, విదురులను ప్రసవించాడు. పాండునికి కుంతీ ద్వారా యుధిష్ఠిరుడు, భీముడు, అర్జునుడు జన్మించారు. మాద్రి ద్వారా పాండునికి దైవసహాయంతో నకులుడు, సహదేవుడు పుట్టారు. అర్జునుని కుమారుడు సౌభద్రుడు (అభిమన్యుడు), అతని కుమారుడు పరిక్షిత్. ద్రౌపదీ, పాండవుల ప్రియభార్య, యుధిష్ఠిరునికి ప్రతివింధ్యుడు, భీమసేనునికి శ్రుతకీర్తి, ధనంజయుడికి (అర్జునుడు) కుమారులను ప్రసవించింది. సహదేవునికి శ్రుతకర్మ, నకులునికి శతానీకుడు పుట్టారు. భీమసేనుడు, హింబా నుండి ఘటోత్కచుడు జన్మించాడు. ఈ రాజులు, గతమూ భవిష్యత్తులోనివారు, లెక్కలేనివారు. కాలానికి లోబడి అందరూ పోయారు; కాలమే హరిదేవుడు. ద్విజులు ఆయనను పూజించాలి. అగ్నికి హోమం చేయాలి, అది అన్ని ఫలితాలను ప్రసాదిస్తుంది. ఈ సందర్భంలో అగ్ని దేవుడు ఇలా అన్నారు: ‘‘ధన్వంతరి మహాదేవుడు సుశ్రుతునికి ఉపదేశించిన ఆయుర్వేద సారాన్ని నేను వివరిస్తాను. ఇది మరణించిన వారిని కూడా తిరిగి బ్రతికించే శక్తి కలది.’’ అప్పుడు సుశ్రుతుడు అడిగాడు: ‘‘మానవులు, కుదిరి, పశువులు—వారి వ్యాధులను పోగొట్టే ఆయుర్వేదాన్ని, సిద్ధమైన ఔషధాలను, మంత్రాలను, మరణించిన వారిని బ్రతికించే విధానాన్ని చెప్పండి.’’ ధన్వంతరి ఇలా ఉపదేశించాడు: ‘‘జ్వరంలో బలాన్ని కాపాడేందుకు, ఉపవాసం చేసినవారికి తేలికపాటి ఆహారం ఇవ్వాలి. వేయించిన యవలు, పొర్లించిన బియ్యం, మరీ చల్లార్చిన నీరు ఇవ్వడం వల్ల దాహం, జ్వరాలు తగ్గిపోతాయి. మూస్త, పర్పట, కోశిర, చందనం, ఉదిచ్య, నాగరాలతో, జ్వర తీవ్రత తగ్గిన తర్వాత తప్పక చేదు ఔషధాన్ని ఇవ్వాలి. నూనెతో అభ్యంగనం చేసి, దోషాలను తొలగించిన తరువాత వాంతి చేయించాలి. బాగా ఉడికిన శష్టిక, నివార, ఎర్ర బియ్యం, ప్రమోదక వంటివి తినాలి. ఇలాంటి ఆహారాలు జ్వరంలో సూచించబడ్డాయి. యవ వంటలు, ముద్గ, మసూర, చణక, కులథ, కుష్ఠ కలిపినవి కూడా మంచివే. అతక్య, నరక, కర్కోటక, కటోల్వక, పటోల పండుతో పాటు, వేప, పర్పట, దానిమ్మ కూడా జ్వరానికి మంచివి. వాయు దిగువకు పోయే వ్యాధుల్లో వాంతి ఉత్తమం; పైకి వచ్చే వ్యాధుల్లో విరేచనము చేయాలి. రక్తపిత్త వ్యాధుల్లో, ఆరు పదార్థాల కషాయం (శుంఠి మినహా) తాగాలి. వేయించిన యవ, గోధుమ, బియ్యం, ముద్గ, కుష్ఠ, చణక, ముద్గ వంటివి ఆరోగ్యానికి మంచివి. గోధుమ వంటలు మరింత మేలు చేస్తాయి. నెయ్యి, పాలు, తేనె, ఎద్దు మూత్రం కలిపిన ఆహారాలు మంచివి. దీర్ఘకాలిక అతిసారంలో పాత బియ్యాన్ని తినడం మంచిది. ఆహారం అడ్డంకి కలిగించని విధంగా ఉండాలి. లోధ్ర చర్మం కలిపితే మంచిది. కడుపులో గడ్డలు ఉన్నవారికి గాలి (వాయువు)ని పూర్తిగా నివారించాలి. గోధుమ, బియ్యం, ముద్గ, బ్రాహ్మి, ఖదిర, హరిద్ర, ఐదు రకాల మిరియాలు, అడవి కూరలు, వేప, ఆమ్లకీ, పటోల వంటివి మంచివి. మాతులుంగ రసం, జాతి, ఎండిన మూలికలు, సేంద్రీయ ఉప్పు; చర్మ వ్యాధులవారికి ఖదిర కలిపిన నీరు తాగాలి. మసూర, ముద్గ పాయసం తినాలి. బాగా ఉడికిన బియ్యం, వేప, పర్పట కూరలు, అడవి జంతువుల రసం తినాలి. విదంగ, మిరియాలు, మూస్త, కుష్ఠ, లోధ్ర, సువర్చిక, మనశిల, వలేరియన్—ఇవి మూత్రంతో కలిపి నూరితే చర్మ వ్యాధులు పోతాయి. అప్పం, కుష్ఠ పదార్థాలు, కుల్మాష, యవ వంటివి మూత్రకృచ్ఛ వ్యాధులకు మంచివి. యవ, ముద్గ, కులథ, బాగా ఉడికిన బియ్యం తినాలి. చేదు, పొడి కూరలు, చేదు ఆకులు, నువ్వుల నూనె, ఆవ నూనె, విభీతక నూనె, ఇంగుడ నూనె వంటివి కూడా ఉపయుక్తం. ముద్గ, యవ, గోధుమ, ఏడాది నిల్వ ఉంచిన ధాన్యాలు, అడవి జంతువుల రసం క్షయవ్యాధిలో ఆహారంగా మేలు చేస్తాయి. కులథ, మినుములు, రస్న, ఎండిన మూలికలు, అడవి మాంసం లేదా పువ్వులు, ధాన్యాలు పెరుగు, దానిమ్మ కలిపి వండాలి. మాతులుంగ రసం, తేనె, ద్రాక్ష, పిప్పలి, ఇతర పదార్థాలు, యవ, గోధుమ, బియ్యం కలిపిన ఆహారం శ్వాసకోశ, దగ్గు ఉన్నవారికి ఇవ్వాలి. పది రకాల మూలికలు, బాల, రస్న, కులథతో చేసిన పాయసం, రసం, కషాయాలు శ్వాస, హిక్కలకు చికిత్సగా వాడాలి. బియ్యం, గోధుమ, యవలు జీర్ణించాక ఎండిన మూలికల రసం, కులథ, అడవి మూలికలు, ఉశిర కలిపి తీసుకోవాలి. ఇలా ధన్వంతరి ఉపదేశించిన ఆయుర్వేద సూత్రాలు, శరీరాన్ని ఆరోగ్యంగా ఉంచుతూ, రోగాలను పోగొట్టే గొప్ప మార్గంగా నిలిచాయి.