అగ్నిపురాణమ్

సుహోత్రునికి బృహత్ అనే కుమారుడు జన్మించాడు. ఆ బృహత్‌కు ముగ్గురు కుమారులు—అజమీఢ, ద్విమీఢ, శక్తిశాలి పురుమీఢ—జన్మించారు. అజమీఢుడికి కేశినితో కలసి ప్రసిద్ధుడైన జహ్ను జన్మించాడు. జహ్నువుని వంశంలో అజకాశ్వ, బాలాకాశ్వ, బాలాకాశ్వుని కుమారుడు జన్మించారు. బాలాకాశ్వుని కుమారుడు కుశికుడు, కుశికుని కుమారుడు గాధి, ఇతనికి ఇంద్రక అనే మరో పేరు ఉంది. గాధికి సత్యవతీ అనే కుమార్తె, విశ్వామిత్రుడు అనే మహాత్ముడు కుమారుడు. విశ్వామిత్రునికి దేవరాత, కటిముఖ అనే కుమారులు, శునఃశేఫ, అష్టక అనే ఇతర కుమారులు, అజమీఢుని వంశంలో మరొకడు జన్మించారు. నీలినితో శాంతి జన్మించాడు, సుశాంతితో పురుజాతి జన్మించాడు. పురుజాతికి వాహ్యాశ్వుడు, వాహ్యాశ్వుని వంశంలో ఐదుగురు రాజులు జన్మించారు—ముకుల, శృంజయ, వృహదిషు మహారాజు, యవీనర, కృమిల. వీరిని పాంచాలులు అని ప్రసిద్ధి. ముకులుని వంశంలో మౌకుల్యులు, ముకులుని కుమారుడు చంచాశ్వుడు, అతనికి ఇద్దరు కుమారులు. చంచాశ్వుని వంశంలో దివోదాసుడు, అహల్యా, అహల్యకు శరద్వత్ జన్మించాడు. శతానందుని కుమారుడు సత్యధృతి, మిథునుని వంశం కొనసాగింది. దివోదాసుని వంశంలో కృప, కృపీ, మైత్రేయుని వంశంలో సోమప, శృంజయుని వంశంలో పంచధను, సోమదత్తుని కుమారుడు. సోమదత్తుని కుమారుడు సహదేవుడు, అతనికి సోమకుడు, సోమకునికి జంతు, జంతునికి పృషటుని కుమారుడు జన్మించారు. పృషటుని కుమారుడు ద్రుపదుడు, అతనికి ధృష్టద్యుమ్నుడు, ధృష్టకేతు అతని కుమారుడు. ధూమినితో రిక్షుడు జన్మించాడు, అతడు జమీఢుని వంశానికి చెందాడు. రిక్షుని కుమారుడు సంబలణుడు, సమ్వరణుని కుమారుడు కురు, ఆయన ప్రయాగం విడిచి కురుక్షేత్రాన్ని స్థాపించాడు. కురువుని కుమారుడు సుధన్వన్, అతనికి సుధను, తదుపరి పరిక్షిత్, అరిమేజయుడు. సుధన్వన్ కు సుహోత్రుడు, అతనికి చ్యవనుడు. వశిష్ఠుడు, పరిచరునితో గిరికకు ఏడు కుమారులు—వృహద్రథ, కుశ, వీర, యదు, ప్రత్యగ్రహ, బల. వృహద్రథునికి మత్స్యకాలి, కుశాగ్రుడు; కుశాగ్రునికి వృషభుడు, అతని కుమారుడు సత్యహితుడు. సుధన్వన్ కుమారుడు ఉర్జ్జ, అతనికి సంభవుడు, సంభవునికి జరాసంధుడు, అతనికి సహదేవుడు. సహదేవునికి ఉదాపి, అతనికి శ్రుతకర్మకుడు. పరిక్షిత్ వారసుడు ధర్మాత్ముడైన జనమేజయుడు. జనమేజయునికి త్రసదస్యు, జహ్రోకు సురథుడు, శ్రుతసేన, ఉగ్రసేన, భీమసేన అనే పేర్లు ఉన్నాయి. జనమేజయుని కుమారులు సురథ, మహిమాన; సురథునికి విదూరథుడు, అతనికి ఋక్షుడు. రెండవ ఋక్షునికి భీమసేనుడు, అతనికి ప్రతీపుడు, ప్రతీపునికి శాంతను. శాంతనునికి దేవాపి, వాహ్లిక, సోమదత్తుడు. వాహ్లికునికి సోమదత్తుడు, అతనికి భూరి, భూరిశ్రవ, శల. గంగాదేవితో శాంతనునికి భీష్ముడు, కాల్యతో విచిత్రవీర్యుడు, విచిత్రవీర్యుని క్షేత్రంలో కృష్ణద్వైపాయనుడు జన్మించాడు. ఆయన ధృతరాష్ట్రుడు, పాండు, విదురుడు జన్మించారు. పాండునికి కుంతితో యుధిష్ఠిరుడు, భీముడు, అర్జునుడు జన్మించారు. మాద్రితో పాండునికి నకుల, సహదేవులు దేవప్రసాదంగా జన్మించారు. అర్జునుని కుమారుడు సౌభద్రుడు, అభిమన్యుని కుమారుడు పరిక్షిత్. ద్రౌపదీ యుధిష్ఠిరునికి ప్రతివింద్యుడు, భీమునికి శృతకీర్తి, అర్జునునికి ధనంజయుడు జన్మించారు. సహదేవునికి శృతకర్మ, నకులునికి శతానీకుడు. భీమునికి హింబాతో ఘటోత్కచుడు జన్మించాడు. ఈ రాజులు గతంలోనూ, భవిష్యత్తులోనూ అనేక మందే; సమయం వారిని నెమ్మదిగా తీసుకెళ్లింది. సమయం హరిదేవుడు; ద్విజులు ఆయనను పూజించాలి. అగ్నికి హవనం చేయాలి, అది సమస్త ఫలితాలను ప్రసాదిస్తుంది. అప్పుడు అగ్ని దేవుడు ఇలా అన్నారు: ‘‘ధన్వంతరి మహాదేవుడు సుశ్రుతునికి ఉపదేశించిన అమృతస్వరూపమైన ఆయుర్వేదాన్ని నేను వివరించబోతున్నాను—అది మృతులను కూడా ప్రాణాలతో తిరిగి లేవనెత్తగలదు.’’ సుశ్రుతుడు అడిగాడు: ‘‘ప్రభో! మానవులు, గుర్రాలు, పశువుల వ్యాధులను తొలగించే ఆయుర్వేదాన్ని, సిద్ధమైన ఔషధాలను, మంత్రాలను, మరణించినవారిని పునర్జీవింపజేసే విధానాలను నాకు వివరించండి.’’ ధన్వంతరి ఇలా చెప్పారు: ‘‘జ్వరం వచ్చినవారికి బలాన్ని కాపాడేందుకు, ఉపవాసానంతరం లఘు భోజనం ఇవ్వాలి. బార్లీని వేయించి, వడిచిన అన్నంతో, మరిగించి చల్లార్చిన నీటితో దాహం, జ్వరం తగ్గిపోతుంది. ముస్తా, పర్పట, కోశిర, చందనం, ఉదీచ్య, నాగర ద్రవ్యాలతో, జ్వరం తీవ్రత తగ్గిన తర్వాత, తప్పక చేదైన ఔషధాన్ని ఇవ్వాలి. నూనెతో అభ్యంగనం చేసి, దోషాలను తొలగించిన తర్వాత విరేచనాన్ని చేయాలి. బాగా వండిన షష్టిక, నివార, ఎర్ర అన్నం, ప్రమోదక అన్నం తినడం మంచిది. ఇలాంటి ఆహారాలు జ్వరంలో, బార్లీ పదార్థాలు, అలాగే పెసలు, మినుములు, శణగలు, హుస్కలు, కుష్ఠతో తయారైన పదార్థాలు కూడా అనుకూలం. ఆటక్య, నరక, కర్కోటక, కటోల్వక, పటోల ఫలంతో, వేప, పర్పట, దానిమ్మ జ్వరానికి ఉపయుక్తం. క్రిందకు పోయే వ్యాధుల్లో వాంతి మంచిది; పైకి వచ్చే వ్యాధుల్లో విరేచనం చేయాలి. రక్తపిత్తంలో శుణ్ఠీ లేకుండా ఆరు ద్రవ్యాల కషాయం తాగాలి. వేయించిన బార్లీ, గోధుమ, అన్నం, మినుములు, కుష్ఠ, శణగలు, పెసలు, గోధుమ పదార్థాలు మంచివి. నేయి, పాలు, తేనె, ఎద్దు మూత్రంతో తయారైన పదార్థాలు అనుకూలం. దీర్ఘకాల డయేరియాలో పాత అన్నం తినడం మంచిది. అవరోధాన్ని కలిగించని ఆహారం, లోధ్రచెక్కతో కలిపి తినాలి. కడుపు వాపుల్లో గాలి తప్పక నివారించాలి. గోధుమ, అన్నం, పెసలు, బ్రాహ్మీ, ఖదిర, హరితకీ, ఐదు రకాల మిరియాలు, అడవి కూరలు, వేప, ఆమ్లకీ, పటోల జ్వరంలో ఉపయోగపడతాయి.’’ ఈ విధంగా వంశపరంపరలతో పాటు ఆయుర్వేద జ్ఞానాన్ని అగ్ని దేవుడు వివరించారు.