అగ్నిపురాణమ్

ఓ మహర్షులారా, పురాతన కాలంలో మహా వంశావళి ఇలా కొనసాగింది. తంసురోఘ, ప్రతిరథ, పురస్త, మతినారక అనే మహాపురుషులు జన్మించారు. ప్రతిరథుని వంశంలో కన్వుడు, కన్వుని వంశంలో మేధాతిథి జన్మించాడు. తంసురోఘుని వంశంలో నలుగురు ప్రసిద్ధులు—దుష్మంతుడు, ప్రవీరకుడు, సుమంతుడు, అనయుడు, వీరుడు జన్మించారు. దుష్మంతుని వంశంలో భరతుడు జన్మించాడు. ఇతడే మహా భారత వంశానికి పేరు ప్రసిద్ధి చెందింది. శకుంతలాదేవి కోపంతో భరతుని కుమారులు నశించిపోయారు. అందుకే, మరుత్గణుల ద్వారా బృహస్పతిపుత్రుడు అక్కడికి తీసుకురాబడ్డాడు. ఆ మహర్షి భరద్వాజుడు, యజ్ఞాల ద్వారా విటథుడిగా ప్రసిద్ధి చెందాడు. విటథునికి ఐదుగురు కుమారులు కలిగారు—సుహోత్ర, సుహోతార, గయ, గర్భ, కపిలుడు. కపిలుడు మహాత్ముడు; అతనికి సుకేతు, కౌశిక, గృత్సపతి అనే కుమారులు కలిగారు. ఈ వంశంలో బ్రాహ్మణ, క్షత్రియ, వైశ్యులు జన్మించారు. వారిలో ధన్వంతరి ప్రసిద్ధుడు; అతని కుమారుడు కేతుమాన్. కేతుమాన్ కుమారుడు హేమరథుడు; అతనికి దివోదాసుడు. దివోదాసుని కుమారుడు ప్రతర్దనుడు, అతనికి భార్గవత్సుడు జన్మించాడు. వత్సుడి నుంచి అనార్కుడు, అతనికి క్షేమకుడు, క్షేమకుని నుంచి వర్షకేతు, వర్షకేతుని కుమారుడు విభువు. విభువు కుమారుడు అనర్తుడు; విభువు నుంచి సుకుమారుడు కూడా జన్మించాడు. సుకుమారుని కుమారుడు సత్యకేతు; వత్సకుని కుమారుడు వత్సభూమి. సుహోత్రుని కుమారుడు బృహత్; బృహత్‌కు ముగ్గురు కుమారులు—అజమీఢ, ద్విమీఢ, పురుమీఢ. అజమీఢునికి కేశినితో కలసి ప్రసిద్ధి చెందిన జహ్నుడు జన్మించాడు. జహ్నుని కుమారులు అజకాశ్వ, బాలాకాశ్వ; బాలాకాశ్వుని కుమారుడు కుషికుడు. కుషికుని కుమారుడు గాధి (ఇంద్రకుడు అని పిలవబడే వాడు); గాధికి సత్యవతి కుమార్తె, విశ్వామిత్రుడు మహానుభావుడు కుమారుడు. విశ్వామిత్రునికి దేవరాత, కటిముఖ, శునశేఫ, అష్టక, అజమీఢుని వంశంలో మరొక కుమారుడు. నీలినితో శాంతి జన్మించాడు; సుశాంతితో పురుజాతి. పురుజాతి కుమారుడు వాహ్యాశ్వ; వాహ్యాశ్వుని వంశంలో ఐదుగురు రాజులు—ముకుల, సృంజయ, వృహదిషు, యవీనర, క్రమిల. వీరిని పాంచాళ రాజులు అంటారు. ముకులుని వంశంలో మౌకుల్యులు, క్షేత్రజులు జన్మించారు. ముకులుని కుమారుడు చంచాశ్వ; అతనికి ఇద్దరు కుమారులు. దివోదాసుడు, అతని భార్య అహల్య; అహల్యకు శరద్వత్ జన్మించాడు. శతానందుని కుమారుడు సత్యధృతి; మిథునుని వంశం కొనసాగింది. దివోదాసునికి కృప, కృపి; మైత్రేయుని వంశంలో సోమపుడు. సృంజయునికి పంచధను, సోమదత్తునికి కుమారుడు. సోమదత్తుని కుమారుడు సహదేవుడు; అతనికి సోమకుడు; సోమకునికి జంతు, జంతునికి పృషటుని కుమారుడు. పృషటుని కుమారుడు ద్రుపదుడు; అతనికి ధృష్టద్యుమ్నుడు; ధృష్టకేతు అతని కుమారుడు; ధూమినితో జమీఢ వంశంలో ఋక్షుడు జన్మించాడు. ఋక్షుని కుమారుడు సంబలణుడు; సంవరణుని కుమారుడు కురు. కురు, ప్రయాగాన్ని విడిచి, కురుక్షేత్రాన్ని స్థాపించాడు. కురుని కుమారుడు సుధన్వన్; అతని కుమారుడు సుధను; తరువాత పరిక్షిత్, అరిమేజయుడు. సుధన్వన్ కుమారుడు సుహోత్ర, అతని కుమారుడు చ్యవనుడు. వసిష్ఠుడు, పరిచారునితో గిరికాకు ఏడుగురు కుమారులు—వృహద్రథ, కుశ, వీర, యదు, ప్రత్యగ్రహ, బల. వృహద్రథునికి మత్స్యకాళి, కుశాగ్రుడు; కుశాగ్రునికి వృషభుడు, అతని కుమారుడు సత్యహితుడు. సుధన్వన్ కుమారుడు ఉర్జ్జ; ఉర్జ్జుని కుమారుడు సంభవుడు; సంభవునికి జరాసంధుడు, అతని కుమారుడు సహదేవుడు. సహదేవునికి ఉదాపి, అతనికి శృతకర్మకుడు; పరిక్షిత్ వంశంలో ధర్మాత్ముడు జనమేజయుడు. జనమేజయునికి త్రసదస్యు; జహ్రో వంశంలో సురథుడు; శ్రుతసేన, ఉగ్రసేన, భీమసేనుడు కూడా. జనమేజయునికి సురథ, మహిమానులు కుమారులు; సురథుని కుమారుడు విదూరథుడు; అతనికి ఋక్షుడు. రెండవ ఋక్షునికి భీమసేనుడు; అతనికి ప్రతీపుడు; ప్రతీపునికి శాంతను. శాంతనునికి దేవాపి, వాహ్లిక, సోమదత్త; వాహ్లికునికి సోమదత్తుడు; అతనికి భూరి, భూరిశ్రవ, శలుడు. గంగాదేవి ద్వారా శాంతనునికి భీష్ముడు; కాల్య ద్వారా విచిత్రవీర్యుడు; విచిత్రవీర్యుని క్షేత్రంలో కృష్ణద్వైపాయనుడు జన్మించాడు. అతడు ధృతరాష్ట్ర, పాండు, విదురులను ప్రసవించాడు. పాండునికి కుంతిదేవి ద్వారా యుధిష్ఠిరుడు, భీముడు, అర్జునుడు జన్మించారు. మద్రీ ద్వారా దేవసాయుజ్యంతో నకులుడు, సహదేవుడు పాండునికి జన్మించారు. అర్జునుని కుమారుడు అభిమన్యుయి కుమారుడు పరిక్షిత్. ద్రౌపది, పాండవుల సతీమణి, యుధిష్ఠిరునికి ప్రతివింద్యుడు, భీమునికి శృతకీర్తి, అర్జునునికి ధనంజయుడు ప్రసవించింది. సహదేవునికి శృతకర్మ, నకులునికి శతానీకుడు; భీమునికి హింబా ద్వారా ఘటోత్కచుడు జన్మించాడు. ఈ రాజులు, గతంలోనూ భవిష్యత్తులోనూ, లెక్కలేనివారు; కాలమనే హరిదేవుడి చేతిలో అందరూ గతించారు. బ్రాహ్మణులు, అగ్నికి హోమం చేయాలి, అది సమస్త ఫలితాలను ప్రసాదిస్తుంది. అప్పుడు అగ్ని దేవుడు ఇలా చెప్పారు: ‘‘నేను ధన్వంతరి భగవాన్ సుష్రుతునికి ఉపదేశించిన ఆయుర్వేదాన్ని చెప్పుదును. అది మరణించినవారిని కూడా తిరిగి బ్రతికించగలిగేది.’’ సుష్రుతుడు అడిగాడు: ‘‘ప్రభో! మానవులు, గుర్రాలు, పశువుల వ్యాధులను తొలగించే ఆయుర్వేదాన్ని, సిద్ధమైన యోగాలు, మంత్రాలు, మరణించినవారిని బ్రతికించే విధానాన్ని నాకు ఉపదేశించండి.