పుష్కరుడు భృగువంశజుడైన రామునికి ఇలా వివరించాడు. ‘‘రామా! ఒక పట్టణంలో ఎన్నో కాకులు ఒక దారిలో ప్రవేశిస్తే, ఆ మార్గాన్ని మూసివేస్తే, పట్టణం శత్రువుల చేతికి పడిపోతుంది. సైన్యంలో ఓ కాకి విశ్రాంతికోసం కూర్చుని కేకలు వేస్తే, అది ఎడమవైపు ఉంటే, భయపడితే లేదా కలవరపడితే, అది మహా అపాయాన్ని సూచిస్తుంది. అలాగే, కాకి నీడల్ని, అవయవాలను, వాహనాలను, చెప్పులను, గొడుగులను, వస్త్రాలను లేదా ఇలాంటి వాటిని తొక్కితే, దాన్ని పూజిస్తే మరణాన్ని సూచిస్తుంది; కానీ కోరుకున్న ప్రయోజనాల కోసం వాడితే శుభప్రదం. ఒక వ్యక్తి ఇంటి వద్ద లేకపోయినప్పుడు, కాకి ఆ ఇంటి ద్వారాన్ని చుట్టుకుంటూ తిరిగితే, లేదా ఎరుపు లేదా కాలిపోయిన వస్తువులను ఇంట్లోకి విసిరితే, అది అగ్ని ప్రమాదాన్ని సూచిస్తుంది. ఎరుపు వస్తువులను ముందుగా ఉంచితే, బంధనాన్ని సూచిస్తుంది. పసుపు, బంగారు లేదా వెండి వస్తువులను తీసుకొస్తే లాభం; కాని వాటిని తీసుకెళ్తే నష్టం. ముందుగా ధనం కనిపిస్తే లాభం; మాంసాన్ని వాంతులు వేస్తే భూమి లాభం; మట్టిని విసిరితే ప్రాంత లాభం; రత్నాలని సమర్పిస్తే మహారాజ్యాన్ని సూచిస్తుంది. ప్రయాణికుడికి అనుకూలంగా కాకి ఉంటే, అతనికి రక్షణ, విజయాలు కలుగుతాయి; అననుకూలంగా ఉంటే, భయం, విఫలం. కాకి ముందుగా కేకలు వేస్తూ వస్తే, ప్రయాణానికి ఆటంకం కలుగుతుంది. ఎడమవైపు కాకి శుభప్రదం, కుడివైపు నష్టం. ఎడమవైపు కాకి సరైన దిశలో వెళ్తే ఉత్తమం; మధ్యలో ఉన్నదాన్ని కుడివైపు అని భావించాలి; ఎడమవైపు కాకి వ్యతిరేక దిశలో వెళ్తే, ప్రయాణం జరగదు. కాకి ఇంట్లోకి కోరుకున్న ప్రయోజనం కోసం వస్తే, ఆ కోరిక నెరవేరుతుంది. ఒక కాలు మీద నిలబడి సూర్యుని వైపు చూస్తే భయం. గవురంలో ఉంటే మహా దురదృష్టం. మంచుపై కాకి శుభప్రదం కాదు, కాని మట్టితో ఉన్నదాన్ని ప్రశంసిస్తారు. మలిన పదార్థాలతో నిండిన నోటితో కాకి అన్ని కోరికలను నెరవేర్చుతుంది. ఇతర పక్షుల్నీ, రామా, కాకుల్లా గమనించాలి. శిబిరానికి ఎడమవైపు కుక్కలు నిలబడితే బ్రాహ్మణులకు వినాశనం. రాజస్థానంలో, నగర ద్వారంలో లేదా ఇంట్లో కుక్కలు మొరగితే యజమానునికి మరణ సూచన. ఎడమవైపు ముక్కను వాసన చూసిన కుక్క విజయాన్ని, కుడివైపు భయాన్ని, కుడిచేతికి అడ్డంకిని సూచిస్తుంది. ప్రయాణికుడిని ఎదురుగా చూస్తే ప్రయాణానికి ఆటంకం. దారిని అడ్డుకుంటే దొంగలు. నోట్లో ఎముకలు లేదా తాడు ఉంటే నష్టం. చెప్పులు లేదా మాంసం నోట్లో ఉంటే శుభం. అశుభ పదార్థాలు లేదా జుట్టు ఉంటే అనర్థం. ఎదుట మూత్ర విసర్జన భయం, వెళ్లిపోతూ మూత్ర విసర్జన శుభం. మంచి ప్రదేశంలోకి, మంచి చెట్టులోకి వెళ్తే శుభం. మంచి వస్తువులు తాకితే విజయాన్ని అందిస్తుంది. నక్కలు ఇతర జంతువులు కూడా కుక్కల మాదిరే చూడాలి. కారణం లేకుండా నక్కలు అరుస్తే యజమానునికి భయం. రాత్రి సమయంలో వింత అరుపులు ప్రమాదం లేదా మరణం. ఎద్దు రాత్రి గాంభీర్యంగా అరుస్తే యజమానునికి శుభం. ఎద్దును వదిలిపెడితే రాజుకు విజయము. పశువులు భయపడకుండా మేత తింటే, దానం చేస్తే, లేదా స్వంతంగా ఉంటే శుభం. కానీ దూడలపై ప్రేమను వదిలిపెడితే గర్భపాతం. నేలను కాళ్లతో తడిపితే, నిరాశగా లేదా భయంతో ఉన్నా భయం. అవయవాలు తడిగా, రోమాలు నిక్కబొడుచుకుని, నక్క మట్టితో పూసుకున్నా శుభం. ఈ లక్షణాలు మేకలు, మహిషులు మొదలైన వాటికీ వర్తిస్తాయి. గుర్రాన్ని మరొకటి ఎక్కితే, నీటిలో కూర్చుంటే, నేలపై త్రిప్పుకుంటే, అవి శుభప్రదం కావు. కారణం లేకుండా పడిపోతే, నిద్రపోతే, శుభప్రదం కాదు. యవలు లేదా మధురాలు ఇష్టపడకపోతే, రక్తం నోట్లో వస్తే, వణికితే, శుభం కాదు. ఒంటరిగా పావురాలు లేదా మైనాల్లతో ఆడుకుంటే మరణ సూచన. కన్నీటి కళ్లు, నాలుకతో కాళ్లను ముద్దాడితే వినాశనం. ఎడమ కాలి తో నేలను తడిపితే, పగటి పూట ఎడమవైపు పడుకుంటే శుభం కాదు. ఒక్కసారి మాత్రమే మూత్ర విసర్జన చేస్తే, ముఖంలో నిద్ర తళుక్కుంటే భయం. ఎక్కించనివ్వకపోతే, వ్యతిరేక దిశలో ఇంట్లోకి వస్తే ప్రయాణానికి ఆటంకం. ఎడమవైపు తాకితే ప్రయాణానికి అడ్డంకి. గుర్రం నెగరడం, పాదాన్ని తాకడం యుద్ధంలో విజయాన్ని ఇస్తుంది. ఏనుగు గ్రామంలో సంభోగిస్తే ఆ ప్రాంతానికి వినాశనం. ఆడ ఏనుగు ప్రసవిస్తే లేదా మత్తులో ఉంటే రాజుకు అంతం. ఎక్కించనివ్వకపోతే, వ్యతిరేక దిశలో ఇంట్లోకి వస్తే ప్రయాణానికి ఆటంకం. మత్తు పోయితే రాజుకు మరణం. కుడికాలితో ఎడమ కాలి తాకడం, చేతితో కుడి దంతాన్ని తాకడం శుభం. ఎద్దు, గుర్రం, ఏనుగు శత్రు సైన్యంలోకి వెళ్తే అనర్థం. సైన్యంపై విరిగిన మేఘాల నుంచి భారీ వర్షం పడితే వినాశనం. అనుకూలమైన గ్రహాలు, నక్షత్రాలు లేకపోతే, వ్యతిరేక గాలులు ఉంటే, గొడుగు పడిపోతే భయం. ప్రజలు ఆనందంగా ఉండి, గ్రహాలు అనుకూలంగా ఉంటే విజయ సూచన. సైనికులు కాకుల చేతిలో పడితే లేదా మాంసాహార జంతువుల చేతిలో పడితే వినాశనం. తూర్పు, పడమర, ఈశాన్య దిశలు శుభప్రదంగా ప్రశంసించబడ్డాయి. ఇప్పుడు, రామా, నీవు వినుము. రాజధర్మాన్ని అనుసరించి ప్రయాణానికి సంబంధించిన విషయాలను నేను వివరించతాను. సూర్యుడు అస్తమించిపోయినప్పుడు, తక్కువ స్థానంలో ఉన్నప్పుడు, దాచబడినప్పుడు, లేదా శత్రువు ప్రభావంలో ఉన్నప్పుడు బయటకు వెళ్లకూడదు. గ్రహాలు వ్యతిరేకంగా ఉన్నప్పుడు, అశుభమైన శుక్రుడు ఉన్నప్పుడు, బుధుడు వ్యతిరేకంగా ఉన్నప్పుడు, దిక్కుల సంధిలో గ్రహం ఉన్నప్పుడు ప్రయాణాన్ని వదలాలి. బైధృతి నక్షత్రంలో, వ్యతీపాత సమయంలో, నాగ నక్షత్రంలో, నాలుగు కాళ్లు ఉన్న జంతువులు లేదా కింతుఘ్న అనే అపశకునం ఉన్నప్పుడు బయలుదేరకూడదు. అపశకునం, మరణం, వ్యతిరేకత, జననం, గండ తిథి లేదా ఖాళీ తిథిలో బయలుదేరకూడదు. ఉత్తర, తూర్పు దిశలు కలిసినవిగా, అలాగే పడమర, దక్షిణ దిశలు కలిసినవిగా చెప్పబడ్డాయి. వాయు, అగ్ని దిక్కుల నుంచి వచ్చే పరిగ (అశుభ కాలాన్ని) దాటకూడదు. ఆదిత్య, చంద్ర, మంగళ వారాలు కూడా శుభప్రదం కావు. మిత్రాది, ఇంద్రాది, జల సంబంధిత రోజులలోనూ పరిగ దాటకూడదు. ప్రతి ద్వారం శుభప్రదమే, కానీ నేను నీకు ఛాయాకాలాలను చెబుతాను: సూర్యునికి ఇరవై, చంద్రునికి పదహారు, మంగళునికి పది అయిదు, బుధునికి పద్నాలుగు, గురునికి పదమూడు, శుక్రునికి పన్నెండు, శనికి పదకొండు శుభమైనవి. జన్మ లగ్నంలో, ఇంద్రధనస్సులో, లేదా నేరుగా ఎదురుగా ఉన్నప్పుడు బయలుదేరకూడదు. శుభశకునాల ప్రారంభంలో, హరిని స్మరిస్తూ బయలుదేరాలి. చక్రాల చర్చ ముగిసిన తర్వాత రాజు కోసం చేయవలసిన రక్షణను వివరించబోతున్నాను. రాజ్యానికి ఏడుపాదాలు: రాజు, మంత్రి, కోట, ఖజానా, దండన, మిత్రుడు, దేశం. ఈ ఏడుపాదాలకు ఆటంకాలను నాశనం చేయాలి; ప్రతి చక్రంలో అభివృద్ధిని రాజు కోరాలి. ఇక్కడ, తనవారిని మొదటి చక్రంగా తెలుసుకోవాలి; పొరుగున ఉన్నవారు శత్రువులు, అలాగే వారి శత్రువులు కూడా. మిత్రుడు కలిసి ఉన్నవాడు; తర్వాత శత్రువుకు మిత్రుడు; తర్వాత మిత్రుని మిత్రుడు; తర్వాత మిత్రుని మిత్రుని శత్రువు. ఇది ముందే వివరించాను, ఇక విను: ఆ తర్వాత వెనుక పట్టేవాడు (‘పరిష్కర్త’), ఆపై అరుపువాడు. ఆ తర్వాత అరుపు సారాంశం (‘సారం’) అనే వాడు. జయాన్ని కోరే వాడు, శత్రువుతో కలిసినవాడు లేదా దాని నుండి విడిపోయినవాడు—ఇవన్నీ వర్తిస్తాయి. ఇక్కడ కూడా ఖచ్చితత్వం చెప్పలేను, రామా; ఎవరు నిరోధించగలరో, అనుగ్రహించగలరో, అతడే మధ్యస్థుడు. అందరినీ నియంత్రించగలవాడు లేదా అనుగ్రహించగలవాడు, అతడే ఉదాసీనుడు, అతడే భూమిపై ప్రభావశాలి. ఎవరూ శత్రువుగా లేదా మిత్రుడిగా స్వార్థం లేకుండా ఉండరు; నీ చక్రంలో పన్నెండు రాజులు ఉంటారని వివరించాను. మూడు రకాల శత్రువులు: వంశపారంపర్యం, సమీపం, కల్పితమైనవి; వీటిలో వంశపారంపర్య శత్రువు అత్యంత కఠినమైనవాడు. సమీప శత్రువును కూడా కల్పితమైనదిగా భావించాలి; వెనుక పట్టేవాడు శత్రువు, అలాగే శత్రువు మిత్రులూ శత్రువులే. వెనుక పట్టేవాడిని, తనవారిని ఉపాయంతో శాంతింపజేయాలి; మిత్రుడు ద్వారా శత్రువును నాశనం చేయడాన్ని పురాతనులు ప్రశంసించారు. మిత్రుడు దగ్గరగా ఉండడం వల్ల శత్రువుగా మారతాడు; కాబట్టి శత్రువును జయించాలని కోరే వాడు, తన శక్తితో సంబంధాలను తెంచాలి. తన శక్తి పెరిగినా, శత్రువులను భయపడవద్దు; ప్రజలు భయపడకుండా, విశ్వాసాన్ని కలిగించాలి. ఇప్పుడు, రామా, నేను సంధి, విభేద, దానం, దండన అనే నాలుగు విధానాలను వివరించాను. దండనను స్వదేశంలో వివరించాను; ఇప్పుడు విదేశాల్లో దండనను వివరించబోతున్నాను. దండన రెండు రకాలుగా చెప్పబడింది: బహిరంగమైనది, రహస్యమైనది. గ్రామాలను తగలబెట్టడం, పంటలను నాశనం చేయడం, దాడులు, అగ్ని పెట్టడం—ఇవి రహస్య దండనలోకి వస్తాయి. బహిరంగ దండనలో విషం, అగ్ని, వివిధ మార్గాల్లో హత్య, ధర్మాత్ములను, నదులను కలుషితం చేయడం ఉన్నాయి. దండన విధానాన్ని వివరించాను; ఇప్పుడు నిర్లక్ష్యం గురించి విను, భార్గవా. యుద్ధంలో రాజు ‘‘నాకు ఎలాంటి విరోధం లేదు’’ అని భావిస్తే అది నిర్లక్ష్యం. దాని వల్ల నష్టం, హాని కలిగితే, అది మిత్రత్వం ద్వారా కూడా కలగవచ్చు; సంధి ద్వారా వచ్చిన స్థానం, దానంతో ధనం పోవడం. విభేద లేదా దండన వల్ల హాని కలిగితే, నిర్లక్ష్యాన్ని ఆశ్రయించాలి: ‘‘అతడు నన్ను ఏమీ చేయలేడు.’’ నేను కూడా అతనికి ఏమీ చేయలేను—అప్పుడు నిర్లక్ష్యాన్ని ఆశ్రయించాలి. శత్రువు అవమానించబడి హానికలిగితే, రాజు చర్య తీసుకోవాలి. మోసం చేసే విధానాన్ని వివరించబోతున్నాను: అపశకునాలు, అబద్ధాలు ద్వారా కలవరపెట్టడం, శత్రువు శిబిరాన్ని కలవరపెట్టడం. పెద్ద పక్షికి పెద్ద అగ్నికడ్డిని తోకకు కట్టాలి, ద్విజా! దానిని వదిలిపెట్టాలి; అప్పుడు ఆ అగ్ని పడిపోతూ కనిపిస్తుంది. ఇలా, ఇతర అనేక కనిపించే అపశకునాలను చూపించవచ్చు. అనేక మాయా ఉపాయాలతో శత్రువుల్లో కలవరాన్ని కలిగించవచ్చు. సంవత్సరకాలం తపస్సు చేసిన తపస్వులు శత్రువు వినాశాన్ని ప్రకటించాలి; భూమిని జయించదలచిన రాజు ఇలా శత్రువులను కలవరపెట్టాలి. దేవతల అనుగ్రహాన్ని తనవారికి ప్రకటించాలి; శత్రువులకు ‘‘వారి సైన్యం వచ్చింది, భయపడకుండా వారిపై దాడి చేయండి!’’ అని చెప్పాలి. యుద్ధ సమయం వచ్చినప్పుడు ‘‘ఇతరులందరూ ఓడిపోయారు’’ అని ప్రకటించాలి; అరుపులు, కేకలు వేయాలి; శత్రువు చనిపోయాడని ప్రకటించాలి. రాజు, దైవాధికారంతో, సంపూర్ణంగా ఆయుధాలతో సిద్ధంగా ఉండాలి. ఇప్పుడు మాయాశాస్త్రాన్ని వివరిస్తాను; సరైన సమయంలో ఇంద్రుని దర్శనాన్ని చూపించాలి.