సుగ్రీవుడు రాముని వద్దకు వెళ్లి, నమస్కరించి, వానరాధిపతిని ఉద్దేశించి ఇలా చెప్పాడు: ‘‘సీతను వెతకడానికి వానరులు సమీకరించబడ్డారు.’’ ‘‘నా ఆజ్ఞతో, వీరిని పంపిస్తాను; వీరు జానకిని వెతకాలి. ఒక నెలలో తిరిగి రావాలి; ఒక నెల తర్వాత రాకపోతే, వారిని నాశనం చేస్తాను,’’ అని సుగ్రీవుడు స్పష్టంగా చెప్పాడు. ఈ ఆజ్ఞను అందుకున్న వానరులు తూర్పు, పడమర, ఉత్తర దిశలలో వెతకడం ప్రారంభించారు. రాముడు, సుగ్రీవుడు కలసి ప్రయాణించగా, జానకిని కనుగొనలేకపోయారు. హనుమంతుడు, రాముని ఉంగరాన్ని తీసుకొని, ఇతర వానరులతో కలిసి దక్షిణ దిశగా, సుప్రభా గుహ సమీపంలో వెతికాడు. ఒక నెల గడిచినా, జానకిని కనుగొనలేక, ‘‘మేము వ్యర్థంగా మరణించబోతున్నాము; జటాయువు మాత్రమే ధన్యుడు,’’ అని వానరులు విచారంగా అన్నారు. ‘‘సీత కోసం తన ప్రాణాన్ని త్యజించినవాడు, రావణుని చేతిలో యుద్ధంలో హతమయ్యాడు,’’ అని వారు చెప్పినప్పుడు, సమ్పాతి వానరులను ఆహారంగా తినడం మానుకుని మాట్లాడాడు. ‘‘జటాయువు నా అన్నయ్య. నేను సూర్య మండలానికి ఎత్తుగా వెళ్లాను. అక్కడ సూర్యుని వేడిమి నుంచి రక్షణ పొందాను, కానీ నా రెక్కలు కాలిపోయి ఆకాశం నుంచి పడిపోయాను.’’ ‘‘రాముని వార్తలు విన్న తర్వాత, నా రెక్కలు మళ్లీ పెరిగాయి. ఇప్పుడు నేను జానకిని చూస్తున్నాను; ఆమె అశోకవనంలో ఉంది, లంకలోనే ఉన్నది.’’ ‘‘ఉప్పు సముద్రం, వంద యోజనాల విశాలత కలిగి, త్రికూట పర్వత సమీపంలో, రాముడు, సుగ్రీవుడు అని గుర్తించి, వానరులు మాట్లాడాలి,’’ అని సమ్పాతి వివరించాడు. ఈ సమయంలో నారదుడు చెప్పాడు: ‘‘సంపాతి మాటలు విన్న హనుమంతుడు, అంగదుడు మరియు ఇతరులు, సముద్రాన్ని చూసి, ‘ఈ సముద్రాన్ని దాటి, ఎవరు సజీవంగా తిరిగి రాగలరు?’ అని అనుకున్నారు.’’ వానరుల రక్షణ కోసం, రాముని కార్యసాధన కోసం, మారుతి వంద యోజనాల సముద్రాన్ని దూకాడు. హనుమంతుడు, మైనాక పర్వతం పైకి వస్తున్నదాన్ని చూసి, సింహికను సంహరించి, లంకను, రాక్షసుల ఇళ్లను, మహిళల గృహాలను చూశాడు. దశగ్రీవుడు, కుంభుడు, కుంభకర్ణుడు, విభీషణుడు, ఇంద్రజిత్ మరియు ఇతర రాక్షసుల ఇళ్లను కూడా చూశాడు. ఆయన సీతను మద్యం మందిరాలలో, ఇతర చోట్ల చూడలేదు; ఆలోచనలో మునిగిపోయి, అశోకవనంలో శింశపా వృక్షం క్రింద ఆమెను చూశాడు. సీతను రాక్షసీసులు కాపలా చేస్తుండగా, రావణుడు ‘‘నా భార్యవు అవు’’ అని చెప్పాడు; సీత మాత్రం శింశపా వృక్షం క్రింద ‘‘నాకాదు’’ అని స్పష్టంగా చెప్పింది. వానరుడు రాక్షసీసులు ‘‘రావణుని భార్యగా అవు’’ అని ఒత్తిడి చేస్తున్నదాన్ని విన్నాడు. రావణుడు వెళ్లిన తర్వాత, ‘‘దశరథుడు రాజు’’ అని చెప్పాడు. ‘‘రాముడు, లక్ష్మణుడు ఆయన కుమారులు; వారు అరణ్యంలో నివసిస్తున్నారు. నీవు, జానకి, రాముని భార్య, రావణుడు బలవంతంగా అపహరించాడు.’’ ‘‘రాముడు, సుగ్రీవుని మిత్రుడు, నన్ను నిన్ను వెతకమని పంపాడు; ఇది రాముని ఉంగరం, గుర్తుగా తీసుకో,’’ అని హనుమంతుడు చెప్పాడు. సీత ఉంగరాన్ని తీసుకొని, మారుతి కుమారుని చూసింది; మళ్లీ అతని ముందే కూర్చొని ‘‘ఆయన బ్రతికుంటే...’’ అని అనుకుంది. ‘‘రాముడు నన్ను ఎందుకు రక్షించడంలేదు?’’ అని ఆందోళనతో అడిగింది. వానరుడు ‘‘రాముడు, సీత, నీ సంగతి తెలియదు; తెలిసిన వెంటనే నిన్ను రక్షిస్తాడు,’’ అని భరోసా ఇచ్చాడు. ‘‘రావణుడిని, రాక్షసులను, ఆయన సేనను సంహరించి, రాణీ, గుర్తుగా ఏదైనా ఇవ్వండి,’’ అని వానరుడు అడిగాడు. సీత ఒక ఆభరణాన్ని ఇచ్చింది. ‘‘రాముడు నన్ను త్వరగా రక్షించాలి, అలాగే నీవు కూడా చేయాలి; కాకిని దాడి చేసిన కథను చెప్పి, వెళ్ళు, ఓ దుఃఖహర్తా,’’ అని చెప్పింది. ఆభరణం, కథను తీసుకొని, హనుమంతుడు ‘‘నీ భర్త రాగలడు’’ అని చెప్పాడు; లేదా, ‘‘ఒక మహిళ, ఓ మంగళదాయిని, నా వెనుక చేరవచ్చు,’’ అని సూచించాడు. ‘‘ఈ రోజు, నేను నిన్ను సుగ్రీవునితో పాటు రాఘవునికి చూపిస్తాను,’’ అని హనుమంతుడు అన్నాడు. సీత ‘‘నన్ను రాఘవునికి తీసుకెళ్ళు, హనుమంతా,’’ అని కోరింది. హనుమంతుడు దశగ్రీవుని చూడటానికి మార్గాన్ని ఆలోచించాడు; అశోకవనాన్ని నాశనం చేసి, దాని రక్షకులను తన దంతాలు, నఖాలు వాడి సంహరించాడు. కింకరులను, మంత్రుల ఏడు కుమారులను సంహరించి, ఇంద్రుడు జయించిన అక్షకుమారుని బంధించాడు. నాగపాశంతో, తామ్ర నేత్రాలు కలిగిన రావణుని ఎదుట నిలిచాడు. ‘‘నీవెవరు?’’ అని రావణుడు అడిగాడు; హనుమంతుడు ‘‘నేను రాముని దూతను. సీతను రాఘవునికి ఇవ్వ，否则 నీవు మరణిస్తావు. నీవు, లంకా రాక్షసులు రాముని బాణాలతో సంహరించబడతారు,’’ అని హెచ్చరించాడు. రావణుడు హనుమంతునిని చంపాలని యత్నించాడు; విభీషణుడు అడ్డుకున్నాడు. హనుమంతుని తోకకు అగ్ని పెట్టారు; అతడు అగ్ని తోకతో లంకను, రాక్షసులను దహించాడు. సీతను దర్శించి, నమస్కరించి, సముద్రాన్ని దాటి, ‘‘సీతను చూశాను,’’ అని తెలిపాడు. అంగదుడు, ఇతరులు, అంగదుని నేతృత్వంలో మధువనంలో తేనె త్రాగారు. దధిముఖుడు, ఇతరులను సంహరించి, ‘‘సీతను చూశాము,’’ అని చెప్పారు. రాముడు ఆనందంతో హనుమంతునిని అడిగాడు: ‘‘సీతను ఎలా చూశావు? ఆమె నాకు ఏమి చెప్పింది?’’ ‘‘సీత కథను, కోరికతో జనించిన అమృతాన్ని నాకు చల్లుము,’’ అని రాముడు కోరాడు. హనుమంతుడు ‘‘నేను సముద్రాన్ని దాటి వచ్చాను,’’ అని వివరించాడు. ‘‘సీతను చూశాను, నగరాన్ని దహించాను, ఇది సీత ఆభరణం. రావణుడిని సంహరించు, సీతను తిరిగి పొందు. రామా, దుఃఖించవద్దు,’’ అని చెప్పాడు. ఆభరణాన్ని తీసుకొని, రాముడు వేరుపాటు బాధతో ఏడ్చాడు. ఆభరణాన్ని చూసి, ‘‘జానకి కనిపించింది. సీత, నన్ను ఆమె వద్దకు తీసుకెళ్ళు,’’ అని కోరాడు. ‘‘ఆమె లేకుండా నేను బ్రతకలేను,’’ అని చెప్పాడు. సుగ్రీవుడు, ఇతరులు పరామర్శించి, రాముడు సముద్ర తీరానికి వెళ్లాడు; అక్కడ విభీషణుడు రామునిని కలిసాడు. విభీషణుడు, తన అన్న రావణుడు నిందించినవాడిగా, ఒంటరిగా, మిత్రుల్లేకుండా వచ్చాడు. ‘‘సీతను రామునికి ఇవ్వండి,’’ అని చెప్పాడు. రాముడు విభీషణునిని మిత్రునిగా చేసుకుని, లంకాధిపతిగా నియమించాడు. సముద్రం మార్గాన్ని ఇవ్వకపోవడంతో, రాముడు బాణాలతో దాన్ని ఛేదించాడు. సముద్రం ప్రత్యక్షమై, ‘‘నలతో సముద్రంపై వంతెన నిర్మించు, లంకకు వెళ్లు, ఓ గంభీరుడా,’’ అని రాముడు చెప్పాడు. ‘‘నిన్ను నేను సృష్టించాను; రాముడు కూడా నల వంతెనతో, చెట్లు, పర్వతాలతో సముద్రాన్ని దాటి, లంకకు వెళ్లాడు.