பத்த்யங்கைஸ்த்ரிகுணைஃ ஸர்வைஃ க்ரமாதாக்யா யதோத்தரம் । ஸேநாமுகம் குல்மகணை வாஹிநீ ப்ரு'தநா சமூஃ ।। ௩௬௬.
காலாட்படையின் மூன்று வகை பிரிவுகளுடன், வரிசைப்படி பெயர்கள்: படைமுனை, குழு, படை, பெரும்படை, படைதளம்.
அநீகிநீ தஶாநீகிந்யோऽக்ஷோஹிண்யோ கஜீதிபிஃ । தநுஃ கோதண்டஇஷ்வாஸௌ கோடிரஸ்யாடநீ ஸ்ம்ரு'தா ।। ௩௬௬.
ஒரு படைதளம், பத்து படைதளங்கள், யானை குதிரையுடன் கூடிய அக்ஷௌஹிணி; வில்லுக்காக வில், கோடண்டம், ஈஷு; வில்லாளருக்காக கோடீர், அடனி என்று அழைக்கப்படுகிறது.
நஸ்தகஸ்து தநுர்மத்யம் மௌர்வீ ஜ்யா ஶிஞ்ஜிநீ குணஃ । ப்ரு'ஷத்கபாணவிஶிகா அஜிஹ்மகககாஶுகாஃ ।। ௩௬௬.
வில்லின் நடுவே உள்ள பகுதி நஸ்தம்; வில் நூல் மௌர்வி, வில் கயிறு ஜ்யா, நரம்பு குணம்; அம்புகள், அம்புத் தண்டு, பறக்கும் ஆயுதங்கள் நேராகவும் வேகமாகவும் கூர்மையாகவும் செல்கின்றன.
தூணோபாஸங்கதூணீரநிஷங்கா இஷுதிர்த்வயோஃ। அஸிர்ரு'ஷ்டிஶ்ச நிஸ்த்ரிஶஃ கரவாலஃ க்ரு'பாணவத் ।। ௩௬௬.
அம்புக்கூடு, பக்கக் கூடு, உறை, இருவருக்குமான உறை; வாள், ஈட்டி, இருபுறமும் கூரிய வாள், வளைந்த வாள், கத்தி.
ஸருஃ கங்கஸ்ய முஷ்டௌ ஸ்யாதீலீ து கரபாலிகா । த்வயோஃ குடாரஃ ஸுதிதிஃ சுரிகா சாஸிபுத்ரிகா ।। ௩௬௬.
வாளுக்காக கைப்பிடி, கைக்காக சிறு கவசம்; இருவருக்குமானவை: கூர்வாளி, கூரிய ஆயுதம், கத்தி, சிறிய வாள்.
ப்ராஸஸ்து குந்தோ விஜ்ஞேயஃ ஸர்வலா தோமரோऽஸ்த்ரியாம் । வைதாலிகா போதகரா மாகதா வந்திநஸ்துதௌ ।। ௩௬௬.
ஈட்டி என்பது குண்டாசு என்று அறியப்படுகிறது; தோமரம் எல்லோருக்கும் ஆயுதம்; பாடகர், எழுப்புபவர், மாகதர், புகழ்பாடுபவர்.
ஸம்ஶப்தகாஸ்து ஸமயாத்ஸங்க்க்ராமாதநிவர்த்திநஃ । பதாகா வைஜயந்தீ ஸ்யாத் கேதநம் த்வஜமஸ்த்ரியாம் ।। ௩௬௬.
போரில் பின்வாங்க மாட்டோம் என்று உறுதியளிப்பவர்கள் சம்ஷப்தகர் எனப்படுவர்; கொடி, வெற்றிக்கொடி, பவனி, கொடிக்கம்பம் ஆகியவை ஆயுதங்கள்.
அஹம் பூர்வமஹம் பூர்வ்வமித்யஹம்பூர்வ்விகா ஸ்த்ரியாம் । அஹமஹமிகா ஸா ஸ்யாத்யோऽஹங்காரஃ பரஸ்பரம் ।। ௩௬௬.
பெண்ணில்: 'நான் முதலில், நான் முதலில்' என்று; ஆணில்: 'நான் முதலில்' என்று; இதை 'நான் முதலில்' என்று அழைப்பர்; இது ஒருவருக்கொருவர் பெருமை கொள்ளுதல்.
ஶக்திஃ பராக்ரமஃ ப்ராணஃ ஶௌர்ய்யம் ஸ்தாநஸஹோபலம் । மூர்சா து கஶ்மலம் மோஹோऽப்யவமர்த்தஸ்து பீஃட²़நம் ।। ௩௬௬.
பலம், வீரம், உயிர், வீரத்தன்மை, நிலைபாடில் உள்ள சக்தி; மயக்கம் என்பது குழப்பம், மயக்கம் என்பது மேலும் குழப்பம், ஒடுக்குதல் என்பது வலி.
அப்யவஸ்கந்தநந்த்வப்யாஸாதநம் விஜயோ ஜயஃ । நிர்வாஸநம் ஸம்ஜ்ஞபநம் ஸாரணம் ப்ரதிகாதநம் ।। ௩௬௬.
முன்னேறுதல், தாக்குதல், பழகுதல், வெற்றி, ஜயம், வெளியேற்றுதல், அறிவித்தல், நகர்த்துதல், எதிர்ப்பு.
ஸ்யாத்பஞ்சதா காலதர்போ திஷ்டாந்தஃ ப்ரலயோऽத்ய்யஃ । விஶோ பூமிஸ்ப்ரு'ஶோ வைஶ்யா வ்ரு'த்திர்வர்தநஜீவநே ।। ௩௬௬.
இயற்கை முடிவு மரணம் தான்; காலம் அழிவை ஏற்படுத்தும். உலகம் அழிவது என்பது மிகப்பெரிய எடுத்துக்காட்டு. பூமியில் வாழ்பவர்கள் மக்கள்; வணிகம் செய்து வாழ்வது வைசியர்களின் வாழ்க்கை முறையாகும்.
க்ரு'ஷ்யாதிவ்ரு'த்தயோ ஜ்ஞேயாஃ குஸீதம் வ்ரு'த்திஜீவிகா । உத்தாரோऽர்தப்ரயோகஃ ஸ்யாத்கணிஶம் ஸஸ்யமஞ்ஜரீ ।। ௩௬௬.
விவசாயம் போன்ற தொழில்கள் அறியப்பட வேண்டும்; வட்டி வாங்கி வாழ்வது வட்டிக்காரரின் வாழ்க்கை. பணம் கடன் கொடுப்பது என்பது பொருளை பயன்படுத்துதல். மிகச் சிறிய தானியக் குவியலை விதைத் தொகுப்பென்று கூறுவர்.
ஸிம்ஶாருஃ ஸஸ்யஶூகம் ஸ்யாத் ஸ்தம்போ குத்ஸஸ்த்ரு'ணாதிநஃ । தாந்யம் வ்ரீஹிஃ ஸ்தம்பகரிஃ கஃட²ங்கரோ வுஷம் ஸ்ம்ரு'தம் ।। ௩௬௬.
தானியத்தின் வெளிப்புற உறை சிப்பு; தண்டு என்பது தண்டாகும்; உள்ளே இருக்கும் பகுதி பித்தாகும். தானியம் என்பது அரிசி; குவியலைத் தாங்குவது தண்டு; கரங்கரம் என்பது தானியத்தின் பிசை என்று அறியப்படுகிறது.
மாஷாதயஃ ஶமீதாந்யே ஶுகதாந்யே யவாதயஃ । த்ரு'ணதாந்யாநி நீவாராஃ ஶூர்பம் ப்ரஸ்போடநம் ஸ்ம்ரு'தம் ।। ௩௬௬.
மாசம் போன்றவை பயறு வகை தானியங்கள்; சமி தானியங்கள், யவம் போன்றவை கொழுத்த தானியங்கள். காட்டுத் தானியங்கள் நீவாரம்; சோற்றுத் தட்டியை பிரிப்பான் என்று அழைப்பர்.
ஸ்யூதப்ரஸேவௌ கண்டோலபிடௌ கடகிநிஞ்ஜகௌ । ஸமாநௌ ரஸவத்யாந்து பாகஸ்தாநமஹாநஸே ।। ௩௬௬.
ச்யூதம், பிரசேவம் ஆகியவை கரண்டிகள்; கண்டோலமும் பிடமும் எடுக்கைகள்; கட்டகி, நிஞ்சகமும் அதேபோல். ரசவதி என்பது கூட்டு; சமைப்பிடம் சமையலறை ஆகும்.
பௌரோகவஸ்ததத்யக்ஷஃ ஸூபகாராஸ்து வல்லவாஃ । ஆராலிகா ஆந்தஸிகாஃ ஸூதா ஔதநிகா குணாஃ ।। ௩௬௬.
பொறுப்பாளன் தலைமை அதிகாரி; சமையல்காரர்கள் மாடுபசு மேய்ப்பவர்கள். ஆராலிகா, ஆன்தசிகா, சூதா, அவ்தனிகா ஆகியவை சமையல்காரர்களின் வகைகள்.
க்லீவேऽக்வரீஷம் ப்ராஷ்டோ நா கர்கர்ய்யாலுர்கலந்திகா । ஆலிஞ்ஜரஃ ஸ்யாந்மணிகம் ஸுஷவீ க்ரு'ஷ்ணஜீரகே ।। ௩௬௬.
கிளீவருக்கு அகவாரீஷன் என்று பெயர்; வறுத்த தானியம் ப்ராஷ்டம்; கர்கர்யா அல்ல, கலந்திகா அல்ல. ஆலிஞ்சரம் ஒரு வகை ரத்தினம்; சுஷவி என்பது கருஞ்சீரகம்.
ஆரநாலஸ்து குல்மாஷம் வாஹ்லீகம் ஹிங்கு ராமடம் । நிஶா ஹரித்ரா பீதா ஸ்த்ரீ கண்டே மத்ஸ்யண்டிபாணிதே ।। ௩௬௬.
ஆரநாளம் புளித்த அரிசி; குல்மாஷம் வெந்த பயறு; வாஹ்லீகம் பெருங்காயம்; ராமடம் ஒரு வகை மசாலா. நிஷா மஞ்சள்; பீதம் மஞ்சள் நிறம்; ஸ்த்ரீ பெண்; கண்டம் துண்டு; மத்ஸ்யண்டி ஒரு இனிப்பு வகை.
கூர்சிகா க்ஷீரவிக்ரு'திஃ ஸ்நிக்தம் மஸ்ரு'ணசிக்கணம் । ப்ரு'துகஃ ஸ்யாச்சிபிடகோ தாநா ப்ரஷ்டயவாஸ்த்ரியஃ ।। ௩௬௬.
கூர்சிகா பால் பொருள்; ஸ்நிக்தம் எண்ணெய் நிறைந்தது; மஸ்ருணம் மென்மையும் நழுவும் தன்மை. ப்ரிதுகம் அவல்; சிபிடகம் நெறிக்கப்பட்ட தானியம்; தானா பெண்களுக்கு வறுத்த யவம்.
ஜேமநம் லேப ஆஹாரோ மாஹேயீ ஸௌரபீ ச கௌஃ । யுகாதீநாஞ்ச வோடாரோ யுக்யப்ராஸங்க்யஶாடகாஃ ।। ௩௬௬.
ஜேமனம் ஒட்டும் வகை; லேபம் உணவு; மாஹேயி என்பது மாஹி நாட்டுப் பசு; ஸௌரபி மணம் மிகுந்த பசு. யுகத்தின் தொடக்கத்தில் கட்டை ஏந்துபவர்கள், கட்டுப் பசுக்களை ஓட்டுபவர்கள்.
சிரஸூதா வஷ்கயணீ தேநுஃ ஸ்யாந்நவஸூதிகா । ஸந்திநீ வ்ரு'ஷபாக்ராந்தா வேஹத்கர்போபகாதிநீ ।। ௩௬௬.
சிரசூதா தாமதமாகக் கன்றும் பசு; வச்கயணி ஒரு வகை பசு; தேனு பால் பசு; நவசூதிகா புதிதாகக் கன்றும் பசு. சந்தினி இணைக்கும் பசு; வ்ருஷபாக்ராந்தா காளையால் சேர்க்கப்பட்ட பசு; வெஹத்கர்போபகாதினி கரு கலைந்த பசு.
பண்யாஜீவோ ஹ்யாபணிகோ ந்யாஸஶ்சோபநிதிஃ புமாந் । விபணோ விக்ரயஃ ஸங்க்யா ஸங்க்யேயே ஹ்யாதஶ த்ரிஷு ।। ௩௬௬.
வியாபாரத்தில் வாழ்பவர் வணிகர்; கடைக்காரர் ஆபணிகர்; வைப்பு மற்றும் நம்பிக்கையிடல் உபநிதி, ந்யாஸம். விப்பணம் விற்பனை; சங்க்யா எண்; எண்ணிக்கையில் மூன்று வகையில் பதினொன்று வரை எண்ணுவர்.
விம்ஶத்யாத்யாஃ ஸதைகத்வே ஸர்வ்வாஃ ஸம்க்யேயஸம்க்யயோஃ । ஸம்க்யார்தே த்விபஹுத்வே ஸ்தஸ்தாஸு சாநவதேஃ ஸ்த்ரியஃ ।। ௩௬௬.
இருபது முதல் எல்லா எண்களும் இரட்டையும் பன்மையும் கொண்டு எண்ணப்படும். எண்ணிக்கையில் இரட்டையும் பன்மையும் பயன்படும்; தொண்ணூற்று ஒன்பது வரை பெண் வடிவில் பயன்படுத்துவர்.
பங்க்தேஃ ஶதஸஹஸ்ராதி க்ரமமாத்தஶகுணோத்தரம் । மாநந்துலாங்குலிப்ரஸ்தைர்குஞ்ஜாஃ பஞ்சாத்யமாஷகஃ ।। ௩௬௬.
வரிசையில் நூறு, ஆயிரம் என்று ஒவ்வொன்றும் பத்து மடங்காக அதிகரிக்கும். அளவுகளில்: மானம், துலாம், விரல், ப்ரஸ்தம், குஞ்சா; ஐந்து முதல் மாசகம்.
தே ஷோஃட²ஶாக்ஷஃ கர்ஷோऽஸ்த்ரீ பலம் கர்ஷசதுஷ்டயம் । ஸுவர்ணவிஸ்தௌ ஹேம்நோऽக்ஷே குருவிஸ்தஸ்து தத்பலே ।। ௩௬௬.
பதினாறு குஞ்சா ஒன்று கர்ஷம், அது பெண்; நான்கு கர்ஷம் ஒன்று பலம். சுவர்ணம் தங்கம் அளவுக்கு; அக்ஷம் பாசைக்கு; குரு அளவு அந்த பலத்திற்கு.
தலா ஸ்த்ரியாம் பலஶதம் பாரஃ ஸ்யாத்விம்ஶதிஸ்துலாஃ । கார்ஷாபணஃ கார்ஷிகஃ ஸ்யாத் கார்ஷிகே தாம்ரிகே பணஃ ।। ௩௬௬.
ஒரு நூறு பலம் ஒன்று பாரம், அது பெண்; இருபது துலாம் ஒன்று சுமை. கார்ஷாபணம் நாணயம்; கார்ஷிகம் அளவு; கார்ஷிகத்தில் தாமிர நாணயம் பணம்.
த்ரவ்யம் வித்தம் ஸ்வாபதேயம் ரிக்தம்ரு'க்தம் தநம் வஸு । ரீதிஃ ஸ்த்ரியாமாரகூடோ ந ஸ்த்ரியாமத தாம்ரகம் ।। ௩௬௬.
திரவியம், வித்து, சொத்துப் பொருள், ரிக்தம், ம்ரிக்தம், தனம், வசு எல்லாம் செல்வம் என்பதையே குறிக்கும். ரீதி பெண்; ஆரகூடம் பெண் அல்ல; பின்னர் தாம்ரகம் என்பது வெண்கலம்.
ஶுல்வமௌதும்பரம் லௌஹே தீக்ஷ்ணம் காலாயஸாயஸீ । க்ஷாரம் காசோऽத சபலோ ரஸஃ ஸூதஶ்ச பாரதே ।। ௩௬௬.
சுல்வம் வெள்ளி; அவுடும்பரம் அத்த மரம்; இரும்பு தீக்ஷ்ணம்; காலாயசம் பளிங்கு இரும்பு. க்ஷாரம் சோடா; காசம் கண்ணாடி; சபலம் பாற்கொளி; சூதம் பாதரசம்.
கரலம் மாஹிஷம் ஶ்ர்ரு'ங்கம் த்ரபுஸீஸகபிச்சடம் । ஹிண்டீரோऽப்திகபஃ பேணோ மதூச்சிஷ்டந்து ஸிக்தகம் ।। ௩௬௬.
விஷம், எருமை கொம்பு, ஈயம், தகரம், குரங்கு சிறுநீர், நீலக்கடலை, கடல் நுரை, துப்பல், தேனின் மீதமுள்ளதைச் சிக்தகம் என்று அழைக்கின்றனர்.
ரங்கவங்கே பிசுஸ்தூலோ கூலடீ து மநஃஶிலா । யவக்ஷாரஶ்ச பாக்யஃ ஸ்யாத் த்வக்க்ஷீரா வம்ஶலோசநா ।। ௩௬௬.
ரங்கவங்கம் என்பது பெரிய பிசு; கூளடி என்பது மனச்சிலா; யவக்ஷாரம் என்பது சமையலுக்கு ஏற்ற பொருள்; த்வக்க்ஷீரம் என்பது மூங்கில் மன்னாகும்.