த்ரஷ்டரி வ்யவஹாராணாம் ப்ராட்விவாகாऽக்ஷதர்ஶகௌ । பௌரிகஃ கநகாத்யக்ஷோऽதாத்யக்ஷாதிக்ரு'தௌ ஸமௌ ।। ௩௬௬.
வழக்குகளை தீர்க்கும் நீதிபதி, பிரதான நீதிபதி மற்றும் சூதாட்டத்தை பார்வையிடுபவர்; பொக்கிஷம் பார்த்து காப்பவர், பொன்னுக்குப் பொறுப்பாளர், இரண்டு முக்கிய அதிகாரிகள்.
அந்தஃபுரே த்வதிக்ரு'தஃ ஸ்யாதந்தர்வம்ஶிகோ ஜநஃ । ஸௌவிதல்லாஃ கஞ்சுகிநஃ ஸ்தாபத்யாஃ ஸௌவிதாஶ்ச தே ।। ௩௬௬.
அகிலத்தில் உள்ள அதிகாரி என்பது அந்த குடும்பத்தைச் சேர்ந்தவர்; காவலர்கள், அரண்மனைப் பணியாளர்கள், கட்டடக் கலைஞர்கள், உதவியாளர்கள் ஆகியோர்.
ஷண்டோ வர்ஷவரஸ்துல்யாஃ ஸேவகார்த்யநுஜீவிநஃ । விஷயாநந்தரோ ராஜா ஶத்ருமித்ரமதஃ பரம் ।। ௩௬௬.
ஒரு நபர் ஆண் தன்மை இல்லாதவர், ஒரு வருடம் ஆனவர், தன் லாபத்துக்காக பணிபுரிபவர் — இவர்கள் எல்லோரும் ஒரே மாதிரி. அரசர் நாட்டுக்குப் பிறகு முக்கியமானவர்; அதற்குப் பிறகு பகைவரும் நண்பரும்.
உதாஸீநஃ பரதரஃ பார்ஷ்ணிக்ராஹஸ்து ப்ரு'ஷ்டதஃ । சரஃ ஸ்பஶஃ ஸ்யாத்ப்ரணிதிருத்தரஃ கால ஆயதிஃ ।। ௩௬௬.
நடுநிலையாளர் இன்னும் தொலைவில் உள்ளவர்; பின்னால் தாக்குபவர் பின்புறம் இருப்பவர்; உளவாளி பார்த்துக்கொள்வவர், தகவல் தருபவர் மேலானவர்; காலம் என்பது எதிர்காலம்.
தத்காலஸ்து ததாத்வம் ஸ்யாதுதர்கஃ பலமுத்தரம் । அத்ரு'ஷ்டம் வஹ்நிதோயாதி த்ரு'ஷ்டம் ஸ்வபரசக்ரஜம் ।। ௩௬௬.
அந்தக் காலம் அந்த நேரத்துக்கே உரியது; அதன் விளைவு பின்னர் வரும்; காணாதது நெருப்பு அல்லது நீர் போன்றது; காணக்கூடியது தன் படையோ பிறர் படையோ மூலம் வரும்.
பத்ரகும்பஃ பூர்ணகும்போ ப்ரு'ங்காரஃ கநகாலுகா । ப்ரபிந்நோ கர்ஜிதோ மத்தோ வமதுஃ கரஶீகரஃ ।। ௩௬௬.
நல்ல குடம், நிரம்பிய குடம், நெருப்பு நிலை, பொன்னால் ஆன பாத்திரம், உடைந்தது, முழங்கும் ஒன்று, பித்தானது, வாந்தி எடுப்பது, கை வடிவமானது — இவை எல்லாம்.
ஸ்த்ரியாம் ஶ்ர்ரு'ணிஸ்த்வங்குஶோऽஸ்த்ரீ பரிஸ்தோமஃ குதோ த்வயோஃ । கர்ணீரதஃ ப்ரவஹணம் தோலா ப்ரேங்காதிகா ஸ்த்ரியாம் ।। ௩௬௬.
பெண்ணுக்காக: ஒரு அரிவாள், யானை ஒட்டும் கோல்; ஆணுக்காக: புகழ்ச்சி பாடல், ஒரு கம்பி; இருவருக்குமானவை: செவி, ரதம், வண்டி, ஊஞ்சல், பெண்ணுக்கான இதுபோன்றவை.
ஆதோரணா ஹஸ்திபகா ஹஸ்த்யாரோஹா நிஷாதிநஃ । படா யோதாஶ்ச யோத்தாரஃ கஞ்சுகோ வாரணோऽஸ்த்ரியாம் ।। ௩௬௬.
யானை மேய்ப்பவர், யானை பார்த்துக்கொள்வவர், யானை ஏறும் வீரன், வேட்டையாடுபவர், படைவீரர்கள், போராளிகள், போரிடுபவர், கவசம், பெண்ணுக்காக ஒரு கேடயம்.
ஶீர்ஷண்யஞ்ச ஶிரஸ்த்ரேऽத தநுத்ரம் வர்ம்ம தம்ஶநம் । ஆமுக்தஃ ப்ரதிமுக்தஶ்ச பிநத்தஶ்சாபிநத்தவத் ।। ௩௬௬.
தலைக்கவசம், தலைக்காக அணிவது, உடல் கவசம், கேடயம், முழுமையாக மூடியவர், பகுதி மூடியவர், கட்டப்பட்டவர், கட்டப்படாதவரைப் போல இருப்பவர்.
வ்யூஹஸ்து பலவிந்யாஸஶ்சக்ரஞ்சாநீகமஸ்த்ரியாம் । ஏகேபைகரதா த்ர்யஶ்வாஃ பத்திஃ வஞ்சபதாதிகாஃ ।। ௩௬௬.
படை அமைப்பு என்பது படை நிலைபாடு; சக்கரம், முன்னணி — பெண்ணுக்காக; ஒரு யானை, ஒரு ரதம், மூன்று குதிரைகள், காலாட்படை, ஏமாற்றும் காலாட்படையினர்.
பத்த்யங்கைஸ்த்ரிகுணைஃ ஸர்வைஃ க்ரமாதாக்யா யதோத்தரம் । ஸேநாமுகம் குல்மகணை வாஹிநீ ப்ரு'தநா சமூஃ ।। ௩௬௬.
காலாட்படையின் மூன்று வகை பிரிவுகளுடன், வரிசைப்படி பெயர்கள்: படைமுனை, குழு, படை, பெரும்படை, படைதளம்.
அநீகிநீ தஶாநீகிந்யோऽக்ஷோஹிண்யோ கஜீதிபிஃ । தநுஃ கோதண்டஇஷ்வாஸௌ கோடிரஸ்யாடநீ ஸ்ம்ரு'தா ।। ௩௬௬.
ஒரு படைதளம், பத்து படைதளங்கள், யானை குதிரையுடன் கூடிய அக்ஷௌஹிணி; வில்லுக்காக வில், கோடண்டம், ஈஷு; வில்லாளருக்காக கோடீர், அடனி என்று அழைக்கப்படுகிறது.
நஸ்தகஸ்து தநுர்மத்யம் மௌர்வீ ஜ்யா ஶிஞ்ஜிநீ குணஃ । ப்ரு'ஷத்கபாணவிஶிகா அஜிஹ்மகககாஶுகாஃ ।। ௩௬௬.
வில்லின் நடுவே உள்ள பகுதி நஸ்தம்; வில் நூல் மௌர்வி, வில் கயிறு ஜ்யா, நரம்பு குணம்; அம்புகள், அம்புத் தண்டு, பறக்கும் ஆயுதங்கள் நேராகவும் வேகமாகவும் கூர்மையாகவும் செல்கின்றன.
தூணோபாஸங்கதூணீரநிஷங்கா இஷுதிர்த்வயோஃ। அஸிர்ரு'ஷ்டிஶ்ச நிஸ்த்ரிஶஃ கரவாலஃ க்ரு'பாணவத் ।। ௩௬௬.
அம்புக்கூடு, பக்கக் கூடு, உறை, இருவருக்குமான உறை; வாள், ஈட்டி, இருபுறமும் கூரிய வாள், வளைந்த வாள், கத்தி.
ஸருஃ கங்கஸ்ய முஷ்டௌ ஸ்யாதீலீ து கரபாலிகா । த்வயோஃ குடாரஃ ஸுதிதிஃ சுரிகா சாஸிபுத்ரிகா ।। ௩௬௬.
வாளுக்காக கைப்பிடி, கைக்காக சிறு கவசம்; இருவருக்குமானவை: கூர்வாளி, கூரிய ஆயுதம், கத்தி, சிறிய வாள்.
ப்ராஸஸ்து குந்தோ விஜ்ஞேயஃ ஸர்வலா தோமரோऽஸ்த்ரியாம் । வைதாலிகா போதகரா மாகதா வந்திநஸ்துதௌ ।। ௩௬௬.
ஈட்டி என்பது குண்டாசு என்று அறியப்படுகிறது; தோமரம் எல்லோருக்கும் ஆயுதம்; பாடகர், எழுப்புபவர், மாகதர், புகழ்பாடுபவர்.
ஸம்ஶப்தகாஸ்து ஸமயாத்ஸங்க்க்ராமாதநிவர்த்திநஃ । பதாகா வைஜயந்தீ ஸ்யாத் கேதநம் த்வஜமஸ்த்ரியாம் ।। ௩௬௬.
போரில் பின்வாங்க மாட்டோம் என்று உறுதியளிப்பவர்கள் சம்ஷப்தகர் எனப்படுவர்; கொடி, வெற்றிக்கொடி, பவனி, கொடிக்கம்பம் ஆகியவை ஆயுதங்கள்.
அஹம் பூர்வமஹம் பூர்வ்வமித்யஹம்பூர்வ்விகா ஸ்த்ரியாம் । அஹமஹமிகா ஸா ஸ்யாத்யோऽஹங்காரஃ பரஸ்பரம் ।। ௩௬௬.
பெண்ணில்: 'நான் முதலில், நான் முதலில்' என்று; ஆணில்: 'நான் முதலில்' என்று; இதை 'நான் முதலில்' என்று அழைப்பர்; இது ஒருவருக்கொருவர் பெருமை கொள்ளுதல்.
ஶக்திஃ பராக்ரமஃ ப்ராணஃ ஶௌர்ய்யம் ஸ்தாநஸஹோபலம் । மூர்சா து கஶ்மலம் மோஹோऽப்யவமர்த்தஸ்து பீஃட²़நம் ।। ௩௬௬.
பலம், வீரம், உயிர், வீரத்தன்மை, நிலைபாடில் உள்ள சக்தி; மயக்கம் என்பது குழப்பம், மயக்கம் என்பது மேலும் குழப்பம், ஒடுக்குதல் என்பது வலி.
அப்யவஸ்கந்தநந்த்வப்யாஸாதநம் விஜயோ ஜயஃ । நிர்வாஸநம் ஸம்ஜ்ஞபநம் ஸாரணம் ப்ரதிகாதநம் ।। ௩௬௬.
முன்னேறுதல், தாக்குதல், பழகுதல், வெற்றி, ஜயம், வெளியேற்றுதல், அறிவித்தல், நகர்த்துதல், எதிர்ப்பு.
ஸ்யாத்பஞ்சதா காலதர்போ திஷ்டாந்தஃ ப்ரலயோऽத்ய்யஃ । விஶோ பூமிஸ்ப்ரு'ஶோ வைஶ்யா வ்ரு'த்திர்வர்தநஜீவநே ।। ௩௬௬.
இயற்கை முடிவு மரணம் தான்; காலம் அழிவை ஏற்படுத்தும். உலகம் அழிவது என்பது மிகப்பெரிய எடுத்துக்காட்டு. பூமியில் வாழ்பவர்கள் மக்கள்; வணிகம் செய்து வாழ்வது வைசியர்களின் வாழ்க்கை முறையாகும்.
க்ரு'ஷ்யாதிவ்ரு'த்தயோ ஜ்ஞேயாஃ குஸீதம் வ்ரு'த்திஜீவிகா । உத்தாரோऽர்தப்ரயோகஃ ஸ்யாத்கணிஶம் ஸஸ்யமஞ்ஜரீ ।। ௩௬௬.
விவசாயம் போன்ற தொழில்கள் அறியப்பட வேண்டும்; வட்டி வாங்கி வாழ்வது வட்டிக்காரரின் வாழ்க்கை. பணம் கடன் கொடுப்பது என்பது பொருளை பயன்படுத்துதல். மிகச் சிறிய தானியக் குவியலை விதைத் தொகுப்பென்று கூறுவர்.
ஸிம்ஶாருஃ ஸஸ்யஶூகம் ஸ்யாத் ஸ்தம்போ குத்ஸஸ்த்ரு'ணாதிநஃ । தாந்யம் வ்ரீஹிஃ ஸ்தம்பகரிஃ கஃட²ங்கரோ வுஷம் ஸ்ம்ரு'தம் ।। ௩௬௬.
தானியத்தின் வெளிப்புற உறை சிப்பு; தண்டு என்பது தண்டாகும்; உள்ளே இருக்கும் பகுதி பித்தாகும். தானியம் என்பது அரிசி; குவியலைத் தாங்குவது தண்டு; கரங்கரம் என்பது தானியத்தின் பிசை என்று அறியப்படுகிறது.
மாஷாதயஃ ஶமீதாந்யே ஶுகதாந்யே யவாதயஃ । த்ரு'ணதாந்யாநி நீவாராஃ ஶூர்பம் ப்ரஸ்போடநம் ஸ்ம்ரு'தம் ।। ௩௬௬.
மாசம் போன்றவை பயறு வகை தானியங்கள்; சமி தானியங்கள், யவம் போன்றவை கொழுத்த தானியங்கள். காட்டுத் தானியங்கள் நீவாரம்; சோற்றுத் தட்டியை பிரிப்பான் என்று அழைப்பர்.
ஸ்யூதப்ரஸேவௌ கண்டோலபிடௌ கடகிநிஞ்ஜகௌ । ஸமாநௌ ரஸவத்யாந்து பாகஸ்தாநமஹாநஸே ।। ௩௬௬.
ச்யூதம், பிரசேவம் ஆகியவை கரண்டிகள்; கண்டோலமும் பிடமும் எடுக்கைகள்; கட்டகி, நிஞ்சகமும் அதேபோல். ரசவதி என்பது கூட்டு; சமைப்பிடம் சமையலறை ஆகும்.
பௌரோகவஸ்ததத்யக்ஷஃ ஸூபகாராஸ்து வல்லவாஃ । ஆராலிகா ஆந்தஸிகாஃ ஸூதா ஔதநிகா குணாஃ ।। ௩௬௬.
பொறுப்பாளன் தலைமை அதிகாரி; சமையல்காரர்கள் மாடுபசு மேய்ப்பவர்கள். ஆராலிகா, ஆன்தசிகா, சூதா, அவ்தனிகா ஆகியவை சமையல்காரர்களின் வகைகள்.
க்லீவேऽக்வரீஷம் ப்ராஷ்டோ நா கர்கர்ய்யாலுர்கலந்திகா । ஆலிஞ்ஜரஃ ஸ்யாந்மணிகம் ஸுஷவீ க்ரு'ஷ்ணஜீரகே ।। ௩௬௬.
கிளீவருக்கு அகவாரீஷன் என்று பெயர்; வறுத்த தானியம் ப்ராஷ்டம்; கர்கர்யா அல்ல, கலந்திகா அல்ல. ஆலிஞ்சரம் ஒரு வகை ரத்தினம்; சுஷவி என்பது கருஞ்சீரகம்.
ஆரநாலஸ்து குல்மாஷம் வாஹ்லீகம் ஹிங்கு ராமடம் । நிஶா ஹரித்ரா பீதா ஸ்த்ரீ கண்டே மத்ஸ்யண்டிபாணிதே ।। ௩௬௬.
ஆரநாளம் புளித்த அரிசி; குல்மாஷம் வெந்த பயறு; வாஹ்லீகம் பெருங்காயம்; ராமடம் ஒரு வகை மசாலா. நிஷா மஞ்சள்; பீதம் மஞ்சள் நிறம்; ஸ்த்ரீ பெண்; கண்டம் துண்டு; மத்ஸ்யண்டி ஒரு இனிப்பு வகை.
கூர்சிகா க்ஷீரவிக்ரு'திஃ ஸ்நிக்தம் மஸ்ரு'ணசிக்கணம் । ப்ரு'துகஃ ஸ்யாச்சிபிடகோ தாநா ப்ரஷ்டயவாஸ்த்ரியஃ ।। ௩௬௬.
கூர்சிகா பால் பொருள்; ஸ்நிக்தம் எண்ணெய் நிறைந்தது; மஸ்ருணம் மென்மையும் நழுவும் தன்மை. ப்ரிதுகம் அவல்; சிபிடகம் நெறிக்கப்பட்ட தானியம்; தானா பெண்களுக்கு வறுத்த யவம்.
ஜேமநம் லேப ஆஹாரோ மாஹேயீ ஸௌரபீ ச கௌஃ । யுகாதீநாஞ்ச வோடாரோ யுக்யப்ராஸங்க்யஶாடகாஃ ।। ௩௬௬.
ஜேமனம் ஒட்டும் வகை; லேபம் உணவு; மாஹேயி என்பது மாஹி நாட்டுப் பசு; ஸௌரபி மணம் மிகுந்த பசு. யுகத்தின் தொடக்கத்தில் கட்டை ஏந்துபவர்கள், கட்டுப் பசுக்களை ஓட்டுபவர்கள்.