அப்யந்தரந்த்வந்தராலஞ்சக்ரவாஃட²ந்து மண்டலம் । தடித்வாந் வாரிதோ மேகஸ்தநயித்நுர்வலாஹகஃ ।। ௩௬௦.
உள் பகுதி, இடைநிலம், மலைகள் சூழ்ந்த வளையம், வட்டம்; மின்னல், மழை தரும் மேகம், மேகம், இடியோசை, மழை மேகம்.
காதம்பிநீ மேதமாலா ஸ்தநிதம் கர்ஜிதம் ததா । ஶம்பாஶதஹ்நதாஹ்நாதிந்யைராவத்யஃ க்ஷணப்ரபாஃ ।। ௩௬௦.
காடம்பினி, மேகங்களின் மாலை, இடியோசை, முழக்கம்; மழை, மழை சத்தம், ஐராவத மேகங்களின் திடீர் ஒளி.
தடித்ஸௌதாமிநீ வித்யுச்சஞ்சலா சபலாऽபி ச । ஸ்பூர்ஜதுர்வ்வஜ்ரநிஷ்பேஷோ வ்ரு'ஷ்டிகாதஸ்த்வவக்ரஹஃ ।। ௩௬௦.
மின்னல், மின்னொளி, ஒளிப்படலம், சுறுசுறுப்பான மின்னல், இடியொலி, மழை வெடிப்பு, பெரும் மழை என அனைத்தும் குறிப்பிடப்படுகின்றன.
தாரா ஸம்பாத் ஆஶாரஃ ஶீகரோऽம்புகணாஃ ஸ்ம்ரு'தாஃ । வர்ஷோபலஸ்து கரகா மேகச்சந்நேऽஹ்நி துர்த்திநம் ।। ௩௬௦.
தாரை, அருவி, தூவல், துளி, நீர்த்துளிகள் என்று அழைக்கப்படுகின்றன; 'கரக' என்பது ஆலங்கட்டி, மேகங்கள் சூழ்ந்த நாளை 'தீய நாள்' என்று கூறுவர்.
அந்தர்தா வ்யவதா பும்ஸி த்வந்தர்த்திம்ரபவாரணம் । அபிதாநதிரோதாநபிதாநச்சநாநி ச ।। ௩௬௦.
மறைதல், மறைத்தல், மனிதனுக்குள் உள்ள மறைவு, மூடல், மறைத்தல், பாதுகாப்பு ஆகியவை குறிக்கின்றன.
அப்ஜோ ஜைவாத்ரு'கஃ ஸோமோ க்லௌர்ம்ரு'காங்கஃ கலாநிதிஃ । விதுஃ குமுதவந்துஶ்ச விம்போऽஸ்த்ரீ மண்டலம் த்ரிஷு ।। ௩௬௦.
தாமரைப்பிறந்தவன், ஜைவாத்ரிகன், சோமன், களுர், மிருகாங்கன், கலாநிதி, விது, குமுதத்தின் தோழன், விம்பம், பெண், மண்டலம் — இவை எல்லாம் சந்திரனுக்கு பெயர்கள்.
கலா து ஷோடஶோ பாகோ பித்தம் ஶகலகண்டகே । சந்த்ரிகா கௌமுதீ ஜ்யோத்ஸ்த்ரா ப்ரஸாதஸ்து ப்ரஸந்நதா ।। ௩௬௦.
'கலா' என்பது பதினாறாவது பங்கு, ஒரு பகுதி, துண்டு, சில்லறை என்று பொருள்; 'சந்திரிகை', 'கௌமுதி', 'ஜ்யோத்ஸ்னா' என்றால் சந்திர ஒளி; 'பிரசாதம்' என்பது தெளிவு அல்லது பிரகாசம்.
லக்ஷ்ணம் லக்ஷ்மகம் சிஹ்நம் ஶோபா காந்தித்யு திஶ்சவிஃ । ஸுஷமா பரமா ஶோபா துஷாரஸ்துஹிநம் ஹிமம் ।। ௩௬௦.
அடையாளம், குறி, சின்னம், அழகு, ஒளி, பிரகாசம், காந்தி; 'சுஷமா' என்பது மிகுந்த அழகு; 'துஷார', 'துஹின', 'ஹிமம்' ஆகியவை பனிக்கட்டி அல்லது பனி என்று பொருள்.
அவஶ்யாயஸ்து நீஹாரஃ ப்ராலேயஃ ஶிஶிரோ ஹிமஃ । நக்ஷத்ரம்ரு'க்ஷம் பந்தாரா தாரகாப்யுடு வா ஸ்த்ரியாம் ।। ௩௬௦.
'அவசியாய' என்பது பனி, 'நீஹார' என்பது மூடுபனி, 'ப்ராலேய' என்பது பனிக்கட்டி, 'சிசிர' என்பது குளிர்ச்சி, 'ஹிமம்' என்பது பனி; 'நட்சத்திரம்', 'ரிக்ஷம்', 'பாந்தார', 'தாரகா', 'உடு' ஆகியவை நட்சத்திரம் என்பதற்கான பெயர்கள், பெண் வடிவில் நட்சத்திரம்.
குருர்ஜீவ ஆங்கிரஸ உஶநா பார்கவஃ கவிஃ । விதுந்துதஸ்தமோ ராஹுர்ல்லக்நம் ராஶ்யுதயஃ ஸ்ம்ரு'தஃ ।। ௩௬௦.
'குரு', 'ஜீவ', 'ஆங்கிரச', 'உஷனா', 'பார்கவ', 'கவிம்' ஆகியவை கிரகங்களுக்கு பெயர்கள்; 'விதுந்துத' என்பது கிரகணத்தை உண்டாக்கும் நிழல், 'தமம்' என்பது இருள், 'ராகு' என்பது உயரும் முனை, 'லக்னம்' என்பது உதயம், 'ராசியுடையம்' என்பது ராசி உதயம்.
ஸப்தர்ஷயோ மரீச்யத்ரிமுகாஶ்சித்ரஶிகண்டிநஃ । இரிதஶ்வவ்ரத்நபூஷத்யுமணிர்ம்மிஹிரோ ரவிஃ ।। ௩௬௦.
மரீசி, அத்ரி முதலான ஏழு முனிவர்கள் 'சித்ரசிகண்டி' என அழைக்கப்படுவர்; 'இரித', 'அசுவ', 'வ்ரத்ன', 'பூஷா', 'த்யுமணி', 'மிஹிர', 'ரவிம்' ஆகியவை சூரியனுக்கு பெயர்கள்.
பரிவேஷஸ்து பரிதிருபஸூர்ய்யகமண்டலே । கிரணோऽஸ்நமயூகாம்ஶுகபஸ்திக்ரு'ணிதூஷ்ணயஃ ।। ௩௬௦.
'பரிவேஷம்' என்பது ஒளிவட்டம், 'பரிதி' என்பது எல்லை, 'உபசூர்ய' என்பது சூரியனுக்கு அருகில், 'கமண்டலம்' என்பது வட்டம்; 'கிரணம்', 'அஸ்ன', 'மயூக', 'அம்சு', 'கபஸ்தி', 'கிரணி', 'தூஷ்ணய' ஆகியவை ஒளிக்கற்றைகள்.
பாநுஃ கரோ மரீசிஃ ஸ்த்ரீபும்ஸயோர்தீதிதிஃ ஸ்த்ரியாம் । ஸ்யுஃ ப்ரபா ருக்ருசிஸ்த்விட்பாபாஶ்சவித்யுதிதீப்தயஃ ।। ௩௬௦.
'பானு', 'கர', 'மரீசி' ஆகியவை ஆண் வடிவில் ஒளிக்கற்றை; 'தீதிதி' பெண் வடிவில்; 'பிரபா', 'ருசி', 'ஸ்துவிட்', 'பா', 'பாஷ்', 'சவி', 'த்யுதி', 'தீப்தி' ஆகியவை ஒளி, பிரகாசம், காந்தி என்பன.
ரோசிஃ ஶோசிருபே க்லீவே ப்ரகாஶோ த்யோத ஆதபஃ । கோஷ்ணம் கவோஷ்ணம் மந்தோஷ்ணம் கதுஷ்ணம் த்ரிஷு தத்வதி ।। ௩௬௦.
'ரோசிஹ்', 'சோசிஹ்' இரண்டும் நடுநிலையாக ஒளி; 'பிரகாசம்' என்பது பிரகாசம், 'த்யோதை' என்பது ஒளிர்ச்சி, 'ஆதபம்' என்பது வெப்பம்; 'கோஷ்ணம்', 'கவோஷ்ணம்', 'மந்தோஷ்ணம்', 'கடுஷ்ணம்' ஆகியவை வெப்பம் என அனைத்து பாலிலும் பயன்படுத்தப்படுகின்றன.
திக்மம் தீக்ஷ்ணம் கரம் தத்வத்திஷ்டோऽநேஹா ச காலகஃ । கஸ்ரோ திநாஹநீ சைத ஸாயம்ஸந்த்யா பித்ரு'ப்ரஸூஃ ।। ௩௬௦.
'திக்மம்', 'தீக்ஷ்ணம்', 'கரம்' ஆகியவை கூர்மை அல்லது தீவிரம்; 'திஷ்டம்', 'அனீஹ', 'காலகம்' ஆகியவை காலம் குறிக்கும் பெயர்கள்; 'கஸ்ர', 'தினா', 'அஹனி' என்பது நாள்; 'இத', 'சாயம்', 'சந்தியா', 'பித்ரு பிரசூ' என்பது மாலை, சாயங்காலம், முன்னோர்களுக்குரிய நேரம்.
ப்ரத்யூஷோऽஹர்முகம் கல்யமுஷஃப்ரத்யூஷஸீ அபி । ப்ராஹ்வாபராத்வமத்யாஹ்ணாஸ்த்ரிஸந்த்யமத ஶர்வ்வரீ ।। ௩௬௦.
'பிரத்யூஷ', 'ஹர்முக', 'கல்யம்', 'உஷ:பிரத்யூஷசி' ஆகியவை விடியல்; 'ப்ராஹ்வ', 'அபராஹ்வ', 'மத்யாஹ்ன' என்பது காலை, பிற்பகல், நடு பகல்; 'திரிசந்த்யா' என்பது நாள் மூன்று சந்திகள், 'சர்வரி' என்பது இரவு.
யாமீ தமீ தமிஸ்ரா ச ஜ்யௌத்ஸ்நீ சந்த்ரிகயாந்விதா । ஆகாமிவர்த்தமாநாஹர்யுக்தாயாம் நிஶி பக்ஷிணீ ।। ௩௬௦.
'யாமி', 'தமி', 'தமிஸ்ரா' ஆகியவை இரவுக்குப் பெயர்கள்; 'ஜ்யோத்ஸ்னி', 'சந்திரிகை' இரண்டும் சந்திர ஒளி; 'ஆகாமி', 'வர்த்தமான', 'அஹர்யுக்தா' என்பது வரும், நடக்கும், பகலோடு இணைந்த இரவுகள்; 'பக்ஷிணி' என்பது இரவு பதினைந்து நாட்கள்.
அர்த்தராத்ராநிஶீதௌ த்வௌ ப்ரதோஷோ ரஜநீமுகம் । ஸ பர்வ்வஸந்திஃ ப்ரதிபத்பஞ்சதஶ்யோர்யதந்தரம் ।। ௩௬௦.
'அர்த்தராத்திரி', 'நிசீத' இரண்டும் நடு இரவு; 'பிரதோஷம்' என்பது மாலைப்பகுதி, 'ரஜனிமுகம்' என்பது இரவு தொடக்கம்; 'பர்வ சந்தி' என்பது திதிகளின் மையம், முதல் மற்றும் பதினைந்தாம் நாளுக்கிடையிலான இடைவேளை.
பக்ஷாந்தௌ பஞ்சதஶ்யௌ த்வே பௌர்ணமாஸீ து பூர்ணிமா । கலாஹிநே ஸாநுமதிஃ பூர்ணே ராகா நிஶாகரே ।। ௩௬௦.
'பக்ஷாந்தம்', 'பஞ்சதசி' இரண்டும் பக்ஷத்தின் முடிவு, பதினைந்தாம் நாள்; 'பௌர்ணமாசி' என்பது முழு நிலா; 'கலாஹினி' என்பது குறையும் நிலா, 'அனுமதி' என்பது வளரும் நிலா, 'ராகா' என்பது பிரகாசமான முழு நிலா.
அமாவாஸ்யா த்வமாவஸ்யா தர்ஶஃ ஸூர்ய்யேந்துஸங்கமஃ । ஸா த்ரு'ஷ்டேந்துஃ ஸிநீவாலீ ஸா நஷ்டேந்துகலா ஹுஹூஃ ।। ௩௬௦.
'அமாவாசை' என்பது அமாவாசை, 'தர்ஷ' என்பது சூரியன் சந்திரன் கூடும் நாள்; 'திருஷ்டேந்து' என்பது தெரியும் நிலா, 'சினிவாலி' என்பது மெல்லிய நிலா, 'நஷ்டேந்துகலா' என்பது மறைந்த நிலா, 'ஹுஹூ' என்பது அமாவாசைக்கு வேறு பெயர்.
ஸம்வர்த்தஃ ப்ரலயஃ கல்பஃ க்ஷயஃ கல்பாந்த இத்யபி । கலுஷம் வ்ரு'ஜிநைநோ।़கமம்ஹோதுரிததுஷ்க்ரு'தம் ।। ௩௬௦.
வினாசம், அழிவு, யுகத்தின் முடிவு, கடைசி அழிவு — இவை எல்லாம் மலினம், பாவம், தீமை, பெரிய குற்றம், தீய செயல் என்றும் அழைக்கப்படுகின்றன.
ஸ்யாத்தர்ம்மமஸ்த்ரியாம் புண்யஶ்ரேயஸீ ஸுக்ரு'தம் வ்ரு'ஷஃ । முத்ப்ரீதிஃ ப்ரமதோ ஹர்ஷஃ ப்ரமோதாமோதஸம்மதாஃ ।। ௩௬௦.
நல்லொழுக்கம், தர்மம், புண்ணியம், நன்மை, நல்ல செயல், தர்மத்தின் குறி, மகிழ்ச்சி, ஆனந்தம், சந்தோஷம், இன்பம், பெருமகிழ்ச்சி, உற்சாகம் — இவை பெண்களுக்கு உரியது.
ஸ்யாதாநந்ததுராநந்தஃ ஶர்ம்மஶாதஸுகாநி ச । ஶ்வாஶ்ரேயஸம் ஶிவம் பத்ரம் கல்யாணம் மட்கலம் ஶுபம் ।। ௩௬௦.
இன்பம், பேரானந்தம், மகிழ்ச்சி, நூறு மடங்கு நிம்மதி, உயர்ந்த நலம், நன்மை, நல்ல நிலை, சுபிக்கம், செல்வம், பாக்கியம் ஆகியவை உள்ளன.
பாவுகம் பவிகம் பவ்யம் குஶலம் க்ஷேமமஸ்த்ரியாம் । தைவம் திஷ்டம் பாகதேயம் பாக்யம் ஸ்த்ரீ நியதிர்வ்விதிஃ ।। ௩௬௦.
உணர்ச்சி, வளர்ச்சி, நன்மை, திறமை, பாதுகாப்பு — இவை பெண்களுக்கு உரியது; விதி, அதிர்ஷ்டம், பாக்கியம், பெண், நிர்ணயம், கட்டளை ஆகியவையும்.
க்ஷேத்ரஜ்ஞ ஆத்மா புருஷஃ ப்ரதாநம் ப்ரக்ரு'திஃ ஸ்த்ரியாம் । தைவம் திஷ்டம் பாகதேயம் பாக்யம் ஸ்த்ரீ நியதிர்வ்விதிஃ ।। ௩௬௦.
உடலை அறிந்தவன், ஆத்மா, மனிதன், முதன்மை பொருள், இயற்கை — இவை அனைத்தும் பெண்ணாகும்; விதி, அதிர்ஷ்டம், பாக்கியம், பெண், நிர்ணயம், கட்டளை.
சித்தந்து சேதோ ஹ்ரு'தயம் ஸ்வாந்தம் ஹ்ரு'ந்மாநஸம்மநஃ । புத்திர்ம்மநீஷா விஷணா தீஃ ப்ரஜ்ஞா ஶேமுஷீ மதிஃ ।। ௩௬௦.
மனம், சிந்தனை, இதயம், உள்ளம், மனமுழுதும், அறிவு, பகுத்தறிவு, புரிதல், ஞானம், புத்தி, அறிவாற்றல்.
ப்ரேக்ஷோபலப்திஶ்சித்ஸம்பித்ப்ரதிபஜ்ஜ்ஞப்திசேதநாஃ । தீர்தாரணாவதீ மேதா ஸங்கல்பஃ கர்ம்ம மாநஸம் ।। ௩௬௦.
பார்வை, உணர்வு, விழிப்பு, அறிவுணர்வு, அடைவு, அங்கீகாரம், புத்திசாலித்தனம், நினைவாற்றல், ஞாபகம், தீர்மானம், மனச்செயல்.
ஸங்க்யா விசாரணா சர்ச்சா விசிகித்ஸா து ஸம்ஶயஃ । அத்யாஹாரஸ்தர்க்க ஊஹஃ ஸமௌ நிர்ணயநிஶ்சயௌ ।। ௩௬௦.
எண்ணிக்கை, ஆராய்ச்சி, விவாதம், சந்தேகம், குழப்பம்; பொருள் ஊகம், தர்க்கம், ஊகமுரைத்தல், முடிவு, உறுதி ஆகியவை.
மித்யாத்ரு'ஷ்டிர்நாம்திகதா ப்ராந்திர்ம்மித்யாமதிர்ப்ரமஃ । அங்கீகாராப்யுபகமப்ரதிஶ்ரவஸமாதயஃ ।। ௩௬௦.
தவறான பார்வை, அருகாமை, குழப்பம், தவறான எண்ணம், மயக்கம்; ஏற்றுக்கொள்வது, ஒப்புதல், வாக்குறுதி, தீர்மானங்கள்.
மோக்ஷே தீர்ஜ்ஞாநமந்யத்ர விஜ்ஞாநம் ஶில்பஶாஸ்த்ரயோஃ । முக்திஃ கைவல்யநிர்வ்வாணஶ்ரேயோநிஃ ஶ்ரேயஸாம்ரு'தம் ।। ௩௬௦.
விடுதலில் உறுதி, ஞானம்; வேறு இடங்களில் கலை, அறிவியல் பற்றிய பகுத்தறிவு; விடுதலை, தனித்தன்மை, முழுமை, உயர்ந்த நன்மையின் மூலாதாரம், பாக்கிய அமிர்தம்.