விபரீதோபமா ஸா ஸ்யாத்வ்யாவ்ரு'த்தேர்ந்நியமோபமா । அந்யத்ராப்யநுவ்ரு'த்தேஸ்து பவேதநியமோபமா ।। ௩௪௪.
விலக்கல் காரணமாக அது எதிர் உவமை எனப்படும்; ஒற்றுமை வேறு இடத்திலும் இருந்தால், அது எல்லையில்லா உவமை எனப்படும்.
ஸமுச்யதேபமாதோऽந்யதர்ம்மவாஹுல்யகீர்த்தநாத் । வஹோர்தர்ம்மஸ்ய ஸாம்யேபி வைலக்ஷண்யம் விவக்ஷிதம் ।। ௩௪௪.
உவமையைத் தவிர மற்ற பல தன்மைகள் கூறப்பட்டால், முக்கியமான தன்மை ஒத்திருந்தாலும், வேறுபாடு குறிப்பாகக் கூறப்படுகிறது.
யதுச்யதேऽதிரிக்தத்வம் வ்யதிரேகோபமா து ஸா । யத்ரோபமா ஸ்யாத்வஹுபிஃ ஸத்ரு'ஶைஃ ஸா பஹூபமா ।। ௩௪௪.
அதிகம் கூறப்பட்டால், அது மிகை உவமை; பல ஒத்த பொருள்களுடன் ஒப்பிடப்பட்டால், அது பல உவமை.
தர்ம்மாஃ ப்ரத்யுபமாநஞ்சேதந்யே மாலோபமைவ ஸா। உபமாநவிகாரேண லுலநா விக்ரியோபமா ।। ௩௪௪.
தன்மைகள் வெவ்வேறு பொருள்களுடன் ஒப்பிடப்பட்டால், அது மாலை உவமை; ஒப்பிடும் பொருள் மாற்றப்பட்டால், அது மாறும் உவமை.
த்ரைலோக்யாஸம்பவி கிமப்யாரோப்ய ப்ரதியோகிநி । கவிநோபமீயதே யா ப்ரததே ஸாத்புதோபமா ।। ௩௪௪.
மூன்று உலகங்களிலும் சாத்தியமில்லாத ஒன்றை எதிர்படியாக எடுத்துக்கொண்டு, ஒரு கவிஞன் அதற்கு ஒப்புமை காட்டினால், அது மிக அற்புதமான ஒப்புமை எனப்படுகிறது.
ப்ரதியோகிநமாரோஷ்ய ததபேதேந கீர்த்தநம் । உபமேயஸ்ய ஸா மோஹோபமாऽஸௌ ப்ராந்திமத்வசஃ ।। ௩௪௪.
எதிர்படியை எடுத்துக்கொண்டு, வேறுபாடு இல்லாமல் பொருளை அதேபோல் கூறினால், அது குழப்பமானவர் பேசும் மயக்க ஒப்புமை எனப்படுகிறது.
உபயோர்தர்ம்மிணோஸ்தத்யாநிஶ்சயாத் ஸம்ஶயோபமா । உபமேயஸ்ய ஸம்ஶய்ய நிஶ்சயாந்நிஶ்சயோபமா ।। ௩௪௪.
இரண்டிலும் உள்ள பண்புகள் குறித்து ஐயம் இருந்தால், அது சந்தேக ஒப்புமை; பொருளில் மட்டும் ஐயம் இருந்தால், அது நிச்சயமற்ற ஒப்புமை; உறுதி ஏற்பட்டால், அது நிச்சய ஒப்புமை எனப்படுகிறது.
வாக்யார்தேநைவ வாக்யார்தோபமா ஸ்யாதுபமாநதஃ । ஆத்மநோபமாநாதுபமா ஸாதாரண்யதிஶாயிநீ ।। ௩௪௪.
ஒரு வாக்கியத்தின் பொருளை மற்றொரு வாக்கியத்தின் பொருளுடன் ஒப்பிடும்போது, அது வாக்கிய ஒப்புமை; தன்னைத் தானே ஒப்பிடும்போது, அது பொதுவை மீறிய ஒப்புமை எனப்படுகிறது.
உபமேயம் யதந்யஸ்ய ததந்யஸ்யோபமா மதா । யத்யுத்தரோத்தரம் யாதி ததாऽஸௌ ககநோபமா ।। ௩௪௪.
ஒப்பிடப்பட வேண்டிய பொருள் வேறொன்றுடன் ஒப்பிடப்பட்டால், அது ஒப்புமை எனப்படுகிறது; அது தொடர்ச்சியாக முன்னும் பின்னும் செல்லும் போது, அது ஆகாய ஒப்புமை எனப்படுகிறது.
ப்ரஶம்ஸா சைவ நிந்தா ச கல்பிதா ஸத்ரு'ஶோ ததா । கிஞ்சிச்ச ஸத்ரு'ஶீ ஜ்ஞேயா உபமா பஞ்சதா புநஃ ।। ௩௪௪.
புகழ்ச்சி, பழிப்பு, கற்பனைசெய்யப்பட்ட ஒற்றுமை, மேலும் பகுதி ஒற்றுமை ஆகியவை சேர்ந்து, ஒப்புமை ஐந்து வகைப்படும் என அறிய வேண்டும்.
உபமாநேந யத்தத்த்வமுபமேயஸ்ய ரூப்யதே । குணாநாம் ஸமதாம் த்ரு'ஷ்ட்வா ரூபகம் நாம தத்விதுஃ ।। ௩௪௪.
ஒப்பிடப்படுகிற பொருளின் உண்மை தன்மை ஒப்புமையின் மூலம் காட்டப்பட்டு, பண்புகள் சமமாகத் தெரிந்தால், அது உருவகம் எனப்படுகிறது.
உபமைவ திரோபூதபேதா ரூபகமேவ வா । ஸஹோக்திஃ ஸஹபாவேந கதநம் துல்யதர்ம்மிணாம் ।। ௩௪௪.
ஒப்புமையின் வேறுபாடு மறைந்துவிட்டால், அல்லது உருவகமும் மறைந்தால், ஒரே மாதிரியான பண்புகளை ஒன்றாகச் சேர்த்து சொல்வது 'சகோक्ति' எனப்படும்.
பவேதர்தாந்தரந்யாஸஃ ஸாத்ரு'ஶ்யேநோத்தரேண ஸஃ । அந்யதோபஸ்திதா வ்ரு'த்திஶ்சேதந்ஸ்யேதரஸ்ய ச ।। ௩௪௪.
ஒற்றுமையின் மூலம் பிற பொருள் பின்னர் சேர்க்கப்பட்டால், அல்லது வேறு விதமாக அதன் செயல்பாடு தோன்றினால், அது 'அர்த்தாந்தரந்யாஸம்' அல்லது வேறு வகை 'விருத்தி' எனப்படுகிறது.
அந்யதா மந்யதே யத்ர தாமுத்ப்ரேக்ஷஆம் ப்ரசக்ஷதே । லோகஸீமாநிவ்ரு'த்தஸ்ய வஸ்துதர்ம்மஸ்ய கீர்த்தநம் ।। ௩௪௪.
ஏதாவது வேறு விதமாகக் கற்பனை செய்யும் இடத்தில், அதைக் 'உத்பிரேக்ஷை' எனக் கூறுவர்; அது உலக எல்லையை மீறும் பொருளின் பண்பை விவரிப்பதாகும்.
பவேததிஶயோ நாம ஸம்பவாஸம்பவாத் த்விதா । குணஜாதிக்ரியாதீநாம் யத்ர வைகல்யதர்ஶநம் ।। ௩௪௪.
அதிகம் எனப்படும் 'அதிசயம்' இரண்டு வகை: சாத்தியமானதும், சாத்தியமற்றதும்; பண்பு, வகை, செயல் முதலியவற்றில் குறைபாடு தெரிந்தால், அது அதிசயமாகும்.
விஶேஷதர்ஶநாயைவ ஸா விஶேஷோக்திருச்யதே । ப்ரஸித்தஹேதுவ்யாவ்ரு'த்யா யத் கிஞ்சித் காரணஆந்தரம் ।। ௩௪௪.
வித்தியாசத்தை காட்டுவதற்காகச் சொல்வதை 'விசேஷோक्ति' எனுவர்; அறியப்பட்ட காரணத்தை தவிர்த்து, வேறு காரணம் கூறப்படும்போது அது நிகழும்.
யத்ர ஸ்வாபாவிகத்வம் வா விபாவ்யம் ஸா விபாவநா । ஸங்கதீகரணம் யுக்த்யா யதஸம்கச்சமாநயோஃ ।। ௩௪௪.
இயற்கையான தன்மை அல்லது உள்ளதாய் இருப்பதை ஊகிக்க வேண்டிய இடத்தில், அது 'விபாவனை' எனப்படும்; தொடர்பில்லாத இரண்டையும் காரணம் மூலம் ஒன்றாகச் சேர்க்கும் இடத்தில் அது நிகழும்.
விரோதபூர்வகத்வேந தத்விரோத இதி ஸ்ம்ரு'தம் । ஸிஸாதயிஷிதார்தஸ்ய ஹேதுர்பவதி ஸாதகஃ ।। ௩௪௪.
முன்னதாக எதிர்ப்பு காட்டப்படும்போது, அது 'விரோதம்' எனப்படுகிறது; நிறுவ விரும்பும் பொருளுக்காக, காரணம் ஆதாரமாக அமையும்.
காரகோ ஜ்ஞாபக இதி த்விதா ஸோऽப்யுபஜாயதே । ப்ரவர்த்ததே காரகாக்யஃ ப்ராக் பஶ்சாத் கார்ய்யஜந்மநஃ ।। ௩௪௪.
கருவி இரண்டு வகை: செய்பவர் என்றும், அறிகுறி என்றும்; செய்பவர் விளைவுக்கு முன்பும், அறிகுறி விளைவுக்குப் பிறகும் செயல்படுகிறது.
பூர்வ்வஶேஷ இதி க்யாதஸ்தயோரேவ விஶேஷயோஃ । கார்ய்யகாரணபாவத்வா ஸ்வபாவாத்வா நியாமகாத் ।। ௩௪௪.
இவை இரண்டின் வேறுபாட்டில், இது 'முன்னையது மீதமுள்ளது' என அழைக்கப்படுகிறது; அது காரண-விளைவு உறவால் அல்லது இயற்கை கட்டுப்பாட்டால் அமைகிறது.
ஈபகாக்யஸ்ய பேதோऽஸ்தி நதீபூராதிதர்ஶநாத் । அவிநாபாவநியமோ ஹ்யவிநாபாவதர்ஶநாத் ।। ௩௪௪.
'ஈபக' எனும் வகை உள்ளது, அது நதி நிரம்புதல் போன்றவற்றில் காணப்படுகிறது; இணைபிரியா தொடர்பு என்பது, அந்த தொடர்பு எப்போதும் இருப்பதைப் பார்த்து அறியப்படுகிறது.
அக்நிருவாச ஶப்தார்தயோரலங்காரோ த்வாவலங்குருதே ஸமம் । ஏகத்ர நிஹிதோ ஹாரஃ ஸ்தநம் க்ரீவாமிவ த்ரியாஃ ।। ௩௪௫.
அக்னி கூறினார்: சொல் மற்றும் பொருள் அலங்காரம் இருவகை; அது இரண்டையும் சமமாக அலங்கரிக்கிறது, ஒரு பெண்ணின் கழுத்திலும் மார்பிலும் மாலை அணிவிப்பதைப் போல.
ப்ரஶஸ்திஃ காந்திரௌசித்யம் ஸம்க்ஷேபோ யாவதர்ததா । அபிவ்யக்திரிதி வ்யக்தம் ஷட்பேதாஸ்தஸ்ய ஜாக்ரதி ।। ௩௪௫.
புகழ்ச்சி, ஒளிர்ச்சி, பொருத்தம், சுருக்கம், போதுமான தன்மை, தெளிவான வெளிப்பாடு — இவை ஆறு வகைகளாக இதில் தெளிவாகத் தெரிகின்றன.
ப்ரஶஸ்திஃ பரவந்மர்ம்மத்ரவீகரணகர்ம்மணஃ । வாசோ யுக்திர்த்விதா ஸா ச ப்ரேமோக்திஸ்துதிபேததஃ ।। ௩௪௫.
பிறர் மனதை உருக்கும் செயலைப் புகழ்வதே புகழ்ச்சி. சொல் இரண்டு வகை, அப்படியே அன்போடு சொல்வதும் புகழ்ச்சியின் வேறுபாடுகளாகும்.
ப்ரேமோக்திஸ்துதிபர்ய்யாயௌ ப்ரியோக்திகுணகீர்த்தநே । காந்திஃ ஸர்வ்வமநோருச்யவாச்யவாசகஸங்கதிஃ ।। ௩௪௫.
அன்போடு சொல்வதும், புகழ்ச்சியும் ஒரே பொருள்; அன்பை வெளிப்படுத்துதல், நல்ல பண்புகளைப் புகழ்வதும் அதேபோல். ஒளிர்ச்சி என்பது எல்லாம் மனம் விரும்பும் சொற்கள், பொருள், வெளிப்பாடுகள் ஒற்றுமையாக இருப்பதே.
யதா வஸ்து ததா ரீதிர்யதா வ்ரு'த்திஸ்ததா ரஸஃ । உர்ஜ்ஜஸ்விம்ரு'துஸந்தர்பாதௌசித்யமுபஜாயதே ।। ௩௪௫.
பொருள் எப்படி இருக்கிறதோ, அதேபோல் நடை; விருத்தம் எப்படி இருக்கிறதோ, அதேபோல் ரசம். வலிமை, மென்மை, சரியான அமைப்பு ஆகியவற்றால் பொருத்தம் உருவாகிறது.
ஸம்க்ஷேணோ வாசகைரஸ்பைர்வஹோரர்தஸ்ய ஸம்க்ரஹஃ । அந்யூநாதிகதா ஶப்தவஸ்துநோர்யாவதர்ததா ।। ௩௪௫.
சொற்கள் அதிகமில்லாமல், பொருளைச் சுருக்கமாகச் சொல்வதே சுருக்கம். சொல் மற்றும் பொருள் ஒன்றோ ஒன்று குறையாமல், அதிகமாகவோ இல்லாமல் பொருந்தினால் போதுமான தன்மை.
ப்ரகடத்வமபிவ்யக்திஃ ஶ்ருதிராக்ஷேப இத்யபி । தஸ்யா பேதௌ ஶ்ருதிஸ்தத்ர ஶப்தம் ஸ்வார்தஸமர்பணம் ।। ௩௪௫.
தெளிவாக வெளிப்படுவது தெளிவாகும்; அதை 'கேட்கும் தன்மை', 'சுட்டும் தன்மை' என்றும் சொல்வார்கள். அதில் இரண்டு வகை, அதில் ஒன்று சொல் தன் பொருளை நேரடியாகக் கொடுப்பது.
பவேந்நைமித்திகீ பாரிபாஷிகீ த்விவிதைவ ஸா । ஸங்கேதஃ பரிபாஷேதி ததஃ ஸ்யாத் பாரிபாஷிகீ ।। ௩௪௫.
அது இரண்டு வகை: ஒப்புதல் வழக்கில் வரும், குறிப்பிட்ட விதிமுறையில் வரும். ஒப்புதல், விதிமுறை — இவை சேர்ந்தால் விதிமுறைபடி வரும் வகை.
முக்யௌபசாரிகீ சேதி ஸா ச ஸா ச த்விதா த்விதா । ஸ்வாபிதேயஸ்கலத்வ்ரு'த்திரமுக்யார்தஸ்ய வாசகஃ ।। ௩௪௫.
அது இரண்டு வகை: நேரடி, உபமையாக. வழக்கமான பொருள் தவறி, பிற பொருளைச் சொல்வது உபமையாகும்.