பித்தம் ப்ரகோபமாயாதி பயேந ச ததா கத்விஜ । அத்யம்புபாநகுர்வ்வந்நபோஜிநாம் புக்தஶாயிநாம ।। ௨௮௦.
பயத்தாலும், அதிகம் நீர் குடிப்பதாலும், கனமான உணவு சாப்பிடுவதாலும், சாப்பிட்டவுடன் படுத்துக்கொள்வதாலும் பித்தம் அதிகரிக்கிறது.
ஶ்லேஷ்மா ப்ரகோபமாயாதி ததா யே சாலஸா ஜநாஃ । வாதாத்யுத்தாநி ரோகாணி ஜ்ஞாத்வா ஶாம்யாநி லக்ஷ்ணைஃ ।। ௨௮௦.
சோம்பேறிகள் கபம் அதிகரிக்கச் செய்கின்றனர்; வாயு முதலியவற்றால் வரும் நோய்களை அறிந்து, அவற்றின் அறிகுறிகளால் அவற்றை சமப்படுத்த வேண்டும்.
அஸ்திபங்கஃ கஷாயத்வமாஸ்யே ஶுஷ்காஸ்யதா ததா । ஜ்ரு'ம்பணம் லோமஹர்ஷஶ்ச வாதிகவ்யாதிலக்ஷணம் ।। ௨௮௦.
எலும்பு முறிவு, வாயில் துவர்ப்பு, வாய் உலர்வு, அமிழ்தல், முடி புல்லும் உணர்வு ஆகியவை வாயு நோய்களின் அறிகுறிகள்.
நகநேத்ரஶிராணாந்து பீதத்வம் கடுதா முகே । த்ரு'ஷ்ணா தாஹோஷ்ணதா சைவ பித்தவ்யாதிநிதர்ஶநம் ।। ௨௮௦.
நகங்கள், கண்கள், நரம்புகள் மஞ்சள் நிறமாகும், வாயில் கசப்பு, தாகம், எரிச்சல், வெப்பம் ஆகியவை பித்த நோய்களின் அறிகுறிகள்.
ஆலஸ்யஞ்ச ப்ரஸேகஶ்ச குருதா மதுராஸ்யதா । உஷ்ணாபிலாஷிதா சேதி ஶ்லேஷ்மிகவ்யாதிலக்ஷணம் ।। ௨௮௦.
சோம்பல், அதிக உமிழ்நீர், உடல் கனம், வாயில் இனிப்பு, வெப்பம் விரும்புதல் ஆகியவை கப நோய்களின் அறிகுறிகள்.
ஸ்நிக்தோஷ்ணமந்நமப்யங்கஸ்தைலபாநாதி வாதநுத் । ஆஜ்யம் க்ஷீராம்ஸிதாத்யம் ச சந்த்ரரஶ்ம்யாதி பித்தநுத் ।। ௨௮௦.
எண்ணெய் கலந்த சூடான உணவு, உடல் பூச்சு, எண்ணெய் குடிப்பது போன்றவை வாயுவை சமப்படுத்தும்; நெய், பால், சந்திரன் ஒளியில் குளிர்ந்தவை பித்தத்தை சமப்படுத்தும்.
ஸக்ஷௌத்ரம் த்ரிபலாதைலம் வ்யாயாமாதி கபாபஹம் । ஸர்வரோகப்ரஶாந்த்யை ஸ்யாத்விஷ்ணோர்த்யாநஞ்ச சபூஜநம் ।। ௨௮௦.
தேனும் திரிபளா எண்ணெயும் உடற்பயிற்சியும் போன்றவை கபத்தை நீக்கும்; எல்லா நோய்களும் நீங்க, விஷ்ணுவை தியானிப்பதும் பூஜிப்பதும் பயனளிக்கும்.
தந்வந்தரிருவாச ரஸாதிலக்ஷணம் வக்ஷ்யே பேஷஜாநாம் குணம் ஶ்ர்ரு'ணு । ரஸவீர்ய்யவிபாகஜ்ஞோ ந்ரு'பாதீந்ரக்ஷயேந்நரஃ ।। ௨௮௧.
தன்வந்தரி சொன்னார்: மருந்துகளின் ருசி முதலான பண்புகளை நான் விளக்குகிறேன்; அவற்றின் நன்மைகளை கேள். ருசி, வலிமை, ஜீரணத்துக்குப் பிறகு ஏற்படும் விளைவுகளை அறிந்தவன் அரசர்களையும் மற்றவர்களையும் காப்பாற்ற முடியும்.
ரஸாஃ ஸ்வாத்வம்லலவணாஃ ஸோமஜாஃ பரிகீர்த்திதாஃ । கடுதிக்தகஷாயாநி ததாக்நேயா மஹாபுஜ ।। ௨௮௧.
இனிப்பு, புளிப்பு, உப்பு ஆகிய ருசிகள் சோமனிலிருந்து தோன்றும் என்று கூறப்படுகிறது; கசப்பு, காரம், துவர்ப்பு ஆகியவை அக்னியிலிருந்து தோன்றும் என்று அறிவிக்கப்பட்டுள்ளன, வலிமைமிக்கவனே.
த்ரிதா விபாகோ த்ரவ்யஸ்ய கட்வம்ல்லவணஆத்மகஃ । த்விதா வீய்ய ஸமுத்திஷ்டமுஷ்ணம் ஶீதம் ததைவ ச ।। ௨௮௧.
ஒரு பொருளின் ஜீரணத்துக்குப் பிறகு ஏற்படும் விளைவு மூன்று வகை: காரம், புளிப்பு, உப்பு. வலிமை இரண்டு வகை: சூடு அல்லது குளிர்ச்சி.
அநிர்தேஶ்யப்ரபாவஶ்ச ஓஷதீநாம் த்விஜோத்தம । மதுரஶ்ச கஷாயஶ்ச திக்தஶ்சைவ ததா ரஸஃ ।। ௨௮௧.
மருந்து மூலிகைகளின் விளைவு சில நேரம் விவரிக்க முடியாதது, சிறந்த பிராமணனே; இனிப்பு, துவர்ப்பு, கசப்பு ஆகியவை அவற்றின் ருசிகள்.
ஶீதவீர்ய்யாஃ ஸமுத்திஷ்டாஃ ஶேஷாஸ்தூஷ்ணாஃ ப்ரகீர்த்திதாஃ । குடுசீ தத்ர திக்தாபி பவத்யுஷ்ணாதிவீர்யதஃ ।। ௨௮௧.
குளிர்ச்சி கொண்டவை தனியாக குறிப்பிடப்பட்டுள்ளன; மீதியவை எல்லாம் சூடாகும். குடுச்சி கசப்பானது என்றாலும், மிகுந்த சூடான வலிமை கொண்டதாக கருதப்படுகிறது.
உஷ்ணா கஷாயாபி ததா பத்யா பவதி மாநத । மதுரோபி ததா மாம்ஸ உஷ்ண ஏவ ப்ரகீர்த்திதஃ ।। ௨௮௧.
பத்தியம் துவர்ப்பானது என்றாலும் சூடானது; தேனும் இறைச்சியும் கூட அதேபோல் சூடாகவே கருதப்படுகின்றன.
லவணோ மதுரஶ்சைவ விபாகமதுரௌ ஸ்ம்ரு'தௌ । அம்லோஷ்ணஶ்ச ததா ப்ரோக்தஃ ஶேஷாஃ கடுவிபாகிநஃ ।। ௨௮௧.
உப்பும் இனிப்பும் ஜீரணத்துக்குப் பிறகு இனிப்பாகும்; புளிப்பு சூடாகும், மீதியவை ஜீரணத்துக்குப் பிறகு காரமாகும்.
வீர்ய்யபாகே விபர்ய்யஸ்தே ப்ரபாவாத்தத்ர நிஶ்சயஃ । மதுரோऽபி கடுஃ பாகே யச்சஃ க்ஷௌத்ரம் ப்ரகீர்த்திதம் ।। ௨௮௧.
வலிமையும் ஜீரணத்துக்குப் பிறகு விளையும் தன்மையும் மாறுபட்டால், அங்கு விளைவு தீர்மானிக்கப்படும்; தேன் இனிப்பாக இருந்தாலும், ஜீரணத்துக்குப் பிறகு காரமாகும் என்று கூறப்படுகிறது.
க்காதயேத் ஷோடஶகுணம் பிவேத்த்ரவ்யாச்சதுர்குணம் । கல்பநைஷா கஷாயஸ்ய யத்ர நோக்தோ விதிர்பவேத் ।। ௨௮௧.
பதார்த்தத்தை விட பதினாறு மடங்கு தண்ணீரை கொதிக்க வைத்து, நான்கு மடங்கு அளவு பதார்த்தத்தை அருந்த வேண்டும்; குறிப்பிட்ட விதி இல்லாத இடங்களில் இது துவாரக்காயம் தயாரிக்கும் முறை.
கஷாயந்து பவேத்தோயம் ஸ்நேஹபாகே சதுர்குணம் । த்ரவ்யதுல்யம் ஸமுத்த்ரு'த்ய த்ரவ்யம் ஸ்நேஹம் க்ஷிபேத்புதஃ ।। ௨௮௧.
துவாரக்காயம் செய்வதற்கு எண்ணெய் தயாரிக்கும்போது தண்ணீர் பதார்த்தத்தை விட நான்கு மடங்கு வேண்டும்; அதில் பதார்த்தத்துக்கு சமமான அளவு துவாரக்காயம் எடுத்த பிறகு, அறிவுள்ளவன் எண்ணெய் சேர்க்க வேண்டும்.
தாவத்ப்ரமாணம் த்ரவ்யஸ்ய ஸ்நேஹபாதம் ததஃ க்ஷிபேத் । தோயவர்ஜ்ஜந்து யத்த்ரவ்யம் ஸ்நேஹத்ரப்யம் ததா பவேத் ।। ௨௮௧.
எண்ணெய் சேர்க்கும் அளவு, பதார்த்தத்தின் அளவுக்கு சமமாக இருக்க வேண்டும்; தண்ணீர் இல்லாத பதார்த்தம் என்றால், எண்ணெய் பதார்த்தமும் அதேபோல் இருக்க வேண்டும்.
ஸம்வர்த்திதௌஷதஃ பாகஃ ஸ்நேஹாநாம் பரிகீர்த்திதஃ । தத்துல்யதா து லேஹ்யஸ்ய ததா பவதி ஸுஶ்ருத ।। ௨௮௧.௧௨ ஸ்வச்சமல்பௌஷதம் க்காதம் கஷாயஞ்சோக்தவத்பவேத் । அக்ஷம் சூர்ணஸ்ய நிர்திஷ்டம் கஷாயஸ்ய சதுஷ்பலம் ।। ௨௮௧.
மூலிகை சேர்த்து வேகவைத்த எண்ணெய் தயாரிக்கும் முறை கூறப்பட்டுள்ளது; அதே அளவு லேஹியத்துக்கும் பொருந்தும், சுச்ருதனே.
மத்யமைஷா ஸ்ம்ரு'தா மாத்ரா நாஸ்தி மாத்ராவிகல்பநா । வயஃ காலம் பலம் வஹ்நிம் தேஶம் த்ரவ்யம் ருஜம் ததா ।। ௨௮௧.
இது நடுத்தரமான அளவு என்று நினைக்கப்படுகிறது; அளவில் வேறுபாடு இல்லை. வயது, காலம், உடல் வலிமை, ஜீரண சக்தி, பகுதி, பொருள், நோய் ஆகியவற்றை கவனிக்க வேண்டும்.
ஸமவேக்ஷ்ய மஹாபாக மாத்ராயாஃ கல்பநா பவேத் । ஸௌம்யாஸ்தத்ர ரஸாஃ ப்ராயோ விஜ்ஞேயா தாதுவர்த்தநாஃ ।। ௨௮௧.
இவற்றை கருத்தில் கொண்டு, அளவை நிர்ணயிக்க வேண்டும், பெருமையுள்ளவரே. ருசிகளில் மென்மையானவை பொதுவாக உடல் திசுக்களை வளர்க்கும் என்று அறியப்படுகின்றன.
மதுராஸ்து விஶேஷேண விஜ்ஞேயா தாதுவர்த்தநாஃ । தோஷாணாஞ்சைவ தாதூநா த்ரவ்யம் ஸமகுணந்து யத் ।। ௨௮௧.
இனிப்பான ருசிகள் குறிப்பாக உடல் திசுக்களை வளர்க்கும் என்று அறிய வேண்டும்; தோஷங்களுக்கும் திசுக்களுக்கும் சமமான பண்புகள் கொண்ட பொருள்.
ததேவ வ்ரு'த்தயே ஜ்ஞேயம் விபரீதம் க்ஷமாவஹம் । உபஸ்தம்பத்ரயம் ப்ரோக்தம் தேஹேऽஸ்மிந்மநுஜோத்தம ।। ௨௮௧.
அது வளர்ச்சிக்கு உதவும் என்று அறிய வேண்டும்; எதிர்மாறானது குறைக்கும். உடலுக்குத் தாங்கும் மூன்று ஆதாரங்கள் கூறப்பட்டுள்ளன, சிறந்த மனிதனே.
ஆஹாரோ மைதுநம் நித்ரா தேஷு யத்நஃ ஸதா பவேத் । அஸேவநாத் ஸேவநாச்ச அத்யந்தம் நாஶமாப்நுயாத் ।। ௨௮௧.
உணவு, இணைவு, தூக்கம் — இவற்றில் எப்போதும் கவனம் செலுத்த வேண்டும். மிகையாக தவிர்த்தாலும், மிகையாக அனுபவித்தாலும், முழுமையான அழிவு ஏற்படும்.
க்ஷயஸ்ய ப்ரு'ம்ஹணம் கார்யம் ஸ்தூலதேஹஸ்ய கர்ஷணம் । ரக்ஷணம் மத்யகாயஸ்ய தேஹபேதாஸ்த்ரயோ மதாஃ ।। ௨௮௧.
உடல் சோர்வாக இருந்தால் ஊட்டச்சத்து அதிகப்படுத்த வேண்டும்; உடல் பெரிதாக இருந்தால் குறைக்க வேண்டும்; நடுத்தர உடலுக்கு பாதுகாப்பு தேவை. இவை உடல் வகைகளுக்கான மூன்று விதிகள் எனக் கருதப்படுகின்றன.
உபக்ரமத்வயம் ப்ரோக்தம் தர்பணம் வாப்யதர்பணம் । ஹிதாஶீச மிதாஶீ ச ஜீர்ணாஶீ ச ததா பவேத் ।। ௨௮௧.
இரு முறைகள் கூறப்பட்டுள்ளன: திருப்தியாக உண்பது, அல்லது குறைவாக உண்பது. அதேபோல், உகந்த உணவை அளவோடு, முற்றும் ஜீரணமான பிறகு மட்டும் உண்பது வேண்டும்.
ஓஷதீநாம் பஞ்சவிதா ததா பவதி கல்பநா । ரஸஃ கல்கஃ ஶ்ர்ரு'தஃ ஶீதஃ பாண்டஶ்ச மநுஜோத்தம ।। ௨௮௧.
மருந்து மூலிகைகளை ஐந்து விதமாகத் தயாரிக்கலாம்: சாறு, விழுது, கஷாயம், குளிர்ந்த ஊறுகட்டி, ஊறுகட்டி என்று மனிதர்களில் சிறந்தவரே.
ரஸஶ்ச பீடகோ ஜ்ஞேயஃ கல்க ஆலோஃட²ிதாத் பவேத் । க்கதிதஶ்ச ஶ்ர்ரு'தோ ஜ்ஞேயஃ ஶீதஃ பர்யுஷிதோ நிஶாம் ।। ௨௮௧.
சாறு என்பது பிழிந்து எடுக்கப்படுவது; விழுது என்பது அரைத்துப் பெறுவது; கஷாயம் என்பது கொதிக்க வைத்து எடுக்கப்படுவது; குளிர்ந்த ஊறுகட்டி என்பது இரவு முழுவதும் ஊறவைத்தது.
ஸத்யோபிஶ்ர்ரு'தபூதம் யத் தத் பாண்டமபிதீயதே । கரணாநாம் ஶதஞ்சைவ ஷஷ்டிஶ்சைவாதிகா ஸ்ம்ரு'தா ।। ௨௮௧.
புதியதாகக் கொதிக்க வைத்து வடிகட்டியது ஊறுகட்டி எனப்படும்; மேலும் நூறு அறுபது வகையான தயாரிப்பு முறைகள் உள்ளன என்று கூறப்படுகிறது.
யோ வேத்தி ஸ ஹ்யஜேயஃ ஸ்யாத்ஸம்பந்தே வாஹுஶௌண்டிகஃ । ஆஹாரஶுத்திரகந்யர்தமக்நிமூலம் பலம் ந்ரு'ணாம் ।। ௨௮௧.
இவை அனைத்தையும் அறிந்தவர் வெல்ல முடியாதவராக இருப்பார்; அவற்றைச் சரியாகப் பயன்படுத்தும் திறன் அவருக்கிருக்கும். உணவு தூய்மை அக்னிக்காகவே, அக்னி மனிதர்களுக்குப் பலத்தின் மூலமாகும்.