अग्निपुराणम्

पिताऽगात्सह पुत्रेण काणोऽक्ष्णा गदया हरिः । अर्थेन निवसेकद्‌भृत्यः काले भावे च सप्तमी ।। ३५४.

विष्णौ नते भवेन्मुक्तिर्वसन्ते स गतो हरिम् । नृणां स्वामी नृषु स्वामी नृणामीशः सताम्पतिः ।। ३५४.

नृणां साक्षी नृषु साक्षी गोषु नाथो गवाम्पतिः । गोषु सूतो गवां सूतो राज्ञां दायादकोऽस्विह ।। ३५४.

अन्नस्य१ हेतोर्वसति षष्ठी स्मृत्यर्थकर्मणि । मातुः स्मरति गोप्तारं नित्यं स्यात् कर्तृकर्मणोः ३५४.

स्कन्ध उवाच षोढ़ा समासं वक्ष्यामि अष्टाविंशातिधा पुनः । नित्यानित्यविभागेन लुगलोपेन च द्विधा ।। ३५५.

कुम्भकारश्च नित्यः स्याद्धेमकारादिकस्तथा । राज्ञः पुमान्‌राजपुमान् नित्योऽयञ्च समासकः ।। ३५५.

कष्टश्रितो लुक्‌समासः कण्ठेकालादिकस्त्वलुक् । स्यादष्टधा तत्‌पुरुषः प्रथमाद्यसुपा सह ।। ३५५.

प्रथमातत्‌पुरुषोऽयं पूर्व्वं कायस्य विग्रहे । पूर्वकायोऽपरकायो ह्यधरोत्तरकायकः ।। ३५५.

अर्द्धं कणाया अर्द्धकणा भिक्षातुर्य्यमथेदृशम् । आपन्नजीविकस्तद्वत् द्वितीया चाधराश्रितः ।। ३५५.

वर्षम्भोग्यो वर्षभोग्यो धान्यार्थश्च तृतीयया । चतुर्थो स्याद्विषणुबलिर्वृकभीतिश्च पञ्चमी ।। ३५५.

राज्ञः पुमान् राजपुमान् षष्ठी वृक्षफलं तथा । सप्तमी चाक्षशौण्डोऽयमहितो नञ्‌समासकः ।। ३५५.

कर्मधारयः सप्तधा नीलोत्पलमुखाः स्मृताः । विशेषणपूर्व्वपदो विशेष्योत्तरतस्तथा ।। ३५५.

वैयाकरणखसूचिः शीतोष्णं द्विपदं शुभम् । उपमानपूर्वपदः शङ्खपाण्डर इत्यपि ।। ३५५.

उपमानोत्तरपदः पुरुषव्याघ्र इत्यपि । सम्भावनापूर्वपदो गुणवृद्धिरितीदृशम् ।। ३५५.

गुण इति वृद्धिर्वाच्या सुहृदेव सुबन्धुकः । सवधारणपूर्वपदो बहुव्रीहिश्च सप्तधा ।। ३५५.

द्विपदश्च बहुव्रीहिरारूढ़भवनो नरः । अर्च्चिताशेषपूर्व्वोऽयं बह्वङ्‌घ्रिः परिकीर्त्तितः ।। ३५५.

एते विप्राश्चोपदशाः सङ्‌ख्योत्तरपदस्त्वयम् । सङ्‌ख्योभयपदो यद्वद्‌द्वित्रा द्व्येकत्रयो नरः ।। ३५५.

सहपूर्षपदोऽयं स्यात् समूलोद्‌धृतकस्तरुः । व्यतिहारलक्षणार्थः केशाकेशि नखानखि ।। ३५५.

दिग्लक्ष्या स्याद्दक्षिणपूर्व्वा द्विगुराभाषितो द्विधा । एकवद्भावि द्विश्रृङ्गं पञ्चमूली त्वनेकधा ।। ३५५.

द्वन्द्वः समासो द्विविखधो हीतरेतरयोगकः । रुद्रविष्णू समाहारो भेरीपटहमीदृशम् ।। ३५५.

द्विधाख्यातोऽव्ययीभावो नामपूर्वपदो यथा । शाकस्य मात्रा शाकप्रति यथाऽव्ययपूर्व्यकः ।। ३५५.

उपकुम्भञ्चोपरथ्यं प्राधान्येन चतुर्विंधः । उत्तरपदार्थमुख्यो द्वन्द्वश्चोभयमुख्यकः ३५५.

स्कन्द उवाच तद्धितं त्रिविधं वक्ष्ये सामान्यवृत्तिरीदृशी । ल व्यंसलो वत्सलः स्यादिलचि स्यात्तू फेनिलं ।। ३५६.

लोमशः से पामनो ने इलचि स्यात्तु पिच्छिलं । अणि प्राज्ञ आर्च्चकः स्यात् दन्तादुरचि दन्तुरः ।। ३५६.

रे स्याम्मधुरं सुशिरं रे स्यात् केशर ईदृशः । हिरण्यं ये मालवो वे वलचि स्याद्रजस्वलः ।। ३५६.

इनो धनो करी हस्ती धनिकं टिकनोरितं । पयस्वी विनि मायावी ऊर्णायुर्युचि ईरितं ।। ३५६.

वाग्मी मिनि आलचि स्याद्वाचालश्चाटचीरितं । फलिनो वर्हिणः केकी वृन्दारकस्तया कनि ।। ३५६.

आलुचि शीतन्न सहते शीतालुः श्वालुरीदृशः । हिमालुरालुचि स्याच्च हिमं न सहते तथा ।। ३५६.

रूपं वातादुलचि स्याद् वातुलश्चानपत्यके । वाशिष्ठः कौरवो वासः पाञ्चालः सोस्य वासकः ।। ३५६.