अग्निपुराणम्

स्कन्द उवाच नपुंसके किं के कानि किं के कानि ततो जलं । सर्वं सर्वे च पूर्वाद्याः सोमपं सोमपानि च ।। ३५३.

ग्रामणि ग्राणणिनी च ग्रामणि ग्रामणीन्यपि । वारि वारिणी वारीणि वारिणां वारिणीदृशं ।। ३५३.

शुचये शुचिने देहि मृदुने मृदवे तथा । त्रपु त्रपुणि त्रपुणाञ्च चखलपूनि खलप्वि च ।। ३५३.

कर्त्त्त्रा च कर्तृणे कर्त्त्त्रे अतिर्व्यतिरिणान्तथा । अभिन्यभिनिनी चैव सुवचांसि सुवाक्षु च ।। ३५३.

यद्‌यत्‌त्विमे तत् कर्म्माणि इदञ्चेमे त्विमानि च । ईदृक्त्वदोऽमुनी अमूनि अमुना स्यादमीषु च ।। ३५३.

अहमावां वयं मां वै आवामस्मान्मया कृतं । आवाभ्याञ्च तथास्माभिर्म्मह्यमस्मभ्यमेव च ।। ३५३.

मदावाभ्यां मदस्मच्च पुत्रोऽयं मम चावयोः । अस्माकमपि चास्मासु त्वं युवां यूयंमीजिरे ।। ३५३.

त्वां युवाञ्च युष्मांश्च त्वया युष्माभिरीरितं । तुभ्यं युवाभ्यां युष्मभ्यं त्वत् युवाभ्याञ्च युष्मत् ।। ३५३.

तव युवयोर्युष्माकं त्वयि युष्मासु भारती । उपलक्षणमत्रैव अज्भ्क्तलन्ताश्च ते स्मृताः ।। ३५३.

स्कन्द उवाच कारकं सम्प्रवक्ष्यामि विभक्त्यर्थसमन्वितं । ग्रामोऽस्ति हेमहार्केह नौमि विष्णुं श्रिया सह ।। ३५४.

स्वतन्त्रः कर्त्ता विद्यान्तं कृतिनः समुपासते । हेतुकर्त्तालम्भयते हितं वै कर्म्मकर्त्तरि ।। ३५४.

स्वयं भिद्येत् प्राकृतधीः स्वयञ्च छिद्यते तरुः । सर्त्ताऽभिहित उत्तमः कर्त्ताऽनभिहितोऽधमः ।। ३५४.

कर्त्ताऽनभिहितो धर्म्मः शिष्ये व्याख्यायते यथा । कर्त्ता पञ्चविधः प्रोक्तः कर्म्म सप्तविधं श्रुणु ।। ३५४.

ईप्सितं कर्म्म च यथा श्रद्दधाति द्दरि यतिः । अनीप्सितं कर्म्म यथा अहिं लङ्घयते भृशं ।। ३५४.

नैवेप्सितं नानीप्सितं दुग्धं सम्भक्षयन्रजः । भक्ष्येदप्यकथितं गोपालो दोग्धि गां पयः ।। ३५४.

कर्त्तृ कर्माऽथ गमयेच्छिष्यं ग्रामं गुरुर्यथा । कर्म्म चाभिहितं पूजा क्रियते वै श्रिये हरेः ।। ३५४.

कर्म्मानभिहितं स्तोत्रं हरेः कुर्य्यात्तु सर्व्वदं । करणं द्विविधं प्रोक्तं वाह्यमाभ्यन्तरं तथा ।। ३५४.

चक्षुषा रूपं गृह्णाति वाह्यं दात्रेण तल्लुनेत् । सम्प्रदानं त्रिधा प्रोक्तं प्रेरकं ब्राह्मणाय गां ।। ३५४.

नरो ददाति नृपतये दासन्तदनुमन्तृकं । अनिराकर्त्तृकं भर्त्रे दद्यात् पुष्पाणि सज्जनः ।। ३५४.

अपादानं द्विधा प्रोक्तं चलमश्वात्तु धावतः । पतितश्चाचलं ग्रामादागच्छति स वैष्णवः ।। ३५४.

चतुर्द्धा चाधिकरणं व्यापकन्दध्नि वै घृतम् । तिलेषु तैलं देवार्थमौपश्लेषिकमुच्यते ।। ३५४.

गृहे तिष्ठेत् कपिर्वृक्षे स्मृतं वैषयिकं यथा । जले मत्स्यो वने सिंहः स्मृतं सामीप्यकं यथा ।। ३५४.

गङ्गायां घोषो वसति औपचारिकमीदृशं । तृतीया वाथ वा षष्ठी स्मृताऽनभिहिते तथा ।। ३५४.

विष्णुः सम्पूज्यते लोकैर्गन्तव्यन्तेन तस्य वा । प्रथमाऽभिहितकर्त्तृ कर्म्मणोः प्रणमेद्धरिम् ।। ३५४.

हेतौ तृतीया चान्नेन वसेद् वृक्षाय वै जलं । चतुर्थी तादर्थ्येऽभिहिता पञ्चमी पर्य्युपाङ्मुखैः ।। ३५४.

योगे वृष्टः परि ग्रामाद्देवोऽयं बलवत् पुरा । पूर्व्वो ग्रामादृते विष्णोर्न मुक्तिरितरो हरेः ।। ३५४.

पृथग्विनाद्यैस्तृतीया पञ्चमी च तथा भवेत् । पृथग्ग्रामाद्विहारेण विना श्रिश्च श्रीया श्रइयः ।। ३५४.

कर्म्मप्रवचनीयाख्यैर्द्वितीया योगतो भवेत् । अन्वर्ज्जुनञ्च योद्धारो ह्यभितो ग्राममीरितं ।। ३५४.

नमः स्वाहास्वधास्वस्तिवषडाद्यैश्चतुर्थ्यपि । नमो देवाय ते स्वस्ति तुमर्थाद्भाववाचिनः ।। ३५४.