अग्निपुराणम्

स्वतन्त्रस्यान्यतन्त्रस्य पदस्यावर्त्तना द्विधा । भिन्नप्रयोजनपदस्यावृत्तिं त्वेकत्र विग्राहात् ।। ३४३.

द्वयोरावृत्तपदयोः समस्ता स्यात्समासतः । असमासात्तयोर्व्यस्ता पादे त्वेकत्र विग्रहात् ।। ३४३.

वाक्यस्यावृत्तिरप्येवं यथासम्भवमिष्यते । अलङ्काराद्यनुप्रासो लघुमध्येवमर्हणात् ।। ३४३.

यया कयाचिद्‌वृत्या यत् समानमनुभूयते । तद्रूपादिपदासत्तिः सानुप्रासा रसावहा ।। ३४३.

गोष्ठ्यां कुतूहलाध्यायी वाग्बन्धश्चित्रमुच्यते । प्रश्नः प्रहेलिका गुप्तं च्युतदक्ते तथोभयम् ।। ३४३.

समस्या सप्त तद्‌भेदा नानार्थस्यानुयोगतः । यत्र प्रदीयते तुल्यवर्णविन्यासमुत्तरं ।। ३४३.

स प्रश्नः स्यादेकपृष्टद्वपृष्टोत्तरभेदतः । द्विधैकपृष्टो द्विविधः समस्तो व्यस्त एव च ।। ३४३.

द्वयोरप्यर्थयोर्गुह्यमानशब्दा प्रहेलिका । सा द्विधार्थी च शाब्दी च तत्रार्थी चार्थबोधतः ।। ३४३.

शब्दावबोधतः शाब्दी प्राहुः षोढा प्रहेलिकां । यस्मिन् गुप्तेऽपि वलाक्याङ्गे बाव्यर्थोऽपारमार्थिकः ।। ३४३.

तदङ्गविहिताकाङ्‌क्षस्तद्‌गुप्तं गूढ़मप्यदः । यत्रार्थान्तरनिर्बासो वाक्याङ्गच्यवनादिभिः ।। ३४३.

तदङ्गविहिताकाङ्क्षस्तच्चुतं स्याच्चतुर्विधम् । स्वरव्यञ्जनविन्दूनां विसर्गस्य च विच्युतेः ।। ३४३.

दत्तेपि यत्र वाक्याङ्गे द्वितीयोर्थः प्रतीयते । तद्द्न्तदाहुस्तद्भेदाः स्वराद्यैः पूर्व्ववन्मताः ।। ३४३.

अपनीताक्षरस्थाने न्यस्ते वर्णान्तरेऽपि च । भासतेऽर्थान्तरं यत्र च्युतदत्तं तदुच्यते ।। ३४३.

सुश्लिष्टपद्यमेकं यन्नानाश्लोकांशनिर्म्मितम् । सा ममस्या परस्यात्मपरयोः कृतिसङ्करात् ।। ३४३.

दुःखेन कृतमत्यर्थं कविसामर्थ्यसूचकम् । दुष्करं नीरसत्वेपि विदग्धानां महोत्सवः ।। ३४३.

नियमाच्च विदर्बाच्च बन्धाच्च भवति त्रिधा । कवेः प्रतिज्ञा निर्म्माणरम्यस्य नियमः समृतः ।। ३४३.

प्रातिलोम्यानुलोम्यञ्च शब्देनार्थेन जायते । अनेकधावृत्तवर्णविन्यासैः शिल्पकल्पना ।। ३४३.

प्रातिलोम्यानुलोम्यञ्च शब्देनार्थेन जायते । अनेकधावृत्तवर्णविन्यासैः शिल्पकल्पना ।। ३४३.

तत्तत्प्रसिद्धवस्तूनां बन्ध इत्यभिधीयते । गोमूत्रिकार्द्धभ्रमणे सर्व्वतोभद्रमम्बुजम् ।। ३४३.

चक्रञ्चक्राब्जकं दण्डो मुरजाश्चेति चाष्टधा । प्रत्यर्धं प्रतिपादं स्यादेकान्तरसमाक्षरा ।। ३४३.

द्विधा गोमूत्रिकां पूर्व्वामाहुरश्वपदां परे । अन्त्याङ्गोमूत्रिकां धेनुं जालबन्धं वदन्ति हि ।। ३४३.

अर्द्धाभ्यामर्धपादैश्च कुर्य्याद्विन्यासमेतयोः । न्यस्तानामिह वर्णानामधोधः क्रमभागिनां ।। ३४३.

अधोधः स्थितवर्णानां यावत्तूर्य्यपदन्नयेत् । तुर्य्यपादान्नयेदूद्‌र्ध्वं पादार्द्धं प्रातिलोम्यतः ।। ३४३.

तदेव सर्व्वतोभद्रं त्रिविधं सरसीरुहं । चतुष्पत्रं ततो विघ्नं चतुष्पत्रे उभे अपि ।। ३४३.

अथ प्रथमपादस्य मूर्द्धन्यस्त्रिपदाक्षरं । सर्व्वेषामेव पादानामन्ते तदुपजायते ।। ३४३.

प्राक्पदस्यान्तिमं प्रत्यक् पादादौ प्रातिलोम्यतः । अन्त्यपादान्तिमञ्चाद्यपादादावक्षरद्वयं ।। ३४३.

चतुश्छदे भवेदष्टच्छदे वर्णत्रयं पुनः । स्यात् षोड़शच्छदे त्वेकान्तरञ्चेदेकमक्षरं ।। ३४३.

कर्णिकां तोलयेदूद्‌र्ध्वं पत्राकाराक्षरावलिं । प्रवेशयेत् कर्णिकायाञ्चतुष्पत्रसरोरुहे ।। ३४३.

कर्णिकायां लिखेदेकं द्वे द्वे दिक्षु विदिक्षु च । प्रवेशनिर्गमौ दिक्षु कुर्य्यादष्टच्छदेऽम्बुजे ।। ३४३.