अग्निपुराणम्

तस्य भेदास्त्रयस्ते च रीतिवृत्तिप्रवृत्तयः ।। ३३९.

अग्निरुवाच वाग्विद्यासम्प्रतिज्ञने रीतिः सापि चतुर्विधा । पाञ्चली गौड़देशीया वैदर्भी लाटजा तथा ।। ३४०.

उपचारयुता मृद्वी पाञ्चाली ह्रस्वविग्रहा । अनवस्थितसन्दर्भा गौडीया दीर्घविग्रहा ।। ३४०.

उपचारैर्न्न बहुभिरुपचारैर्विवर्ज्जिता । नातिकोमलसन्दर्भा वैदर्भी मुक्तविंग्रहा ।। ३४०.

लाजीया स्फुजसन्दर्भा नातिविस्फुरविग्राहा । परित्यक्तापि भूयोभिरुपचारैरुदाहृता ।। ३४०.

क्रियास्वविषमा वृत्तिर्भारत्यारभटी तथा । कौशिकी सात्वती चैति सा चतुर्द्धा प्रतिष्ठिता ।। ३४०.

वाक्‌प्रधाना नरप्राया स्त्रीयुक्ता प्राकृतोक्तिता । भरतेन प्रणीतत्वात् भारती रीतिरुच्यते ।। ३४०.

चत्वार्य्यङ्गानि भारत्या वीथी प्रहसनन्तथा । प्रस्तावना नाटकादेर्व्वीथ्यङ्गाश्च त्रयोदश ।। ३४०.

उद्‌घातकं तथैव स्याल्लपितं स्याद्‌द्वितीयकम् । असत्प्रलापो वाक्‌श्रेणी नांनिका विपणन्तथा ।। ३४०.

व्याहारस्रिमतञ्चैव छलावस्कन्दिते तथा । गण्डोऽथ मृदवश्चैव त्रयोदशमथाचितम् ।। ३४०.

तापसादेः प्रहसनं परिहासपरं वचः । मायेन्द्रजालयुद्धादिबहुलारभटी स्मृता ।। ३४०.

सङ्‌क्षिप्तकारपातौ च वस्तूत्थापनमेव च ।। ३४०.

अग्निरुवाच चेष्टाविशेषमप्यङ्गप्रत्यङ्गे कर्म्म चानयोः । शरीरारम्भमिच्छन्ति प्रायः पूर्व्वोऽवलाश्रयः ।। ३४१.

लीला विलासो विच्छित्तिर्विभ्रमं किलकिञ्चितं । मोट्टायितं कुट्टमितं विव्वोको ललितन्तथा ।। ३४१.

विकृतं क्रीड़ितं केलिरिति द्वादशधैव सः । लीलेष्टजनचेष्टानुकरणं संवृतक्षये ।। ३४१.

विशेषान् दर्शयन् किञ्चिद्विलासः सद्भिरिष्यते । हसितक्रन्दितादीनां सङ्करः किलकिञ्चितं ।। ३४१.

विकारः कोपि विव्वोको ललितं सौकुमार्य्यतः । शिरः पाणिरुपः पार्श्वङ्गटिरङ्‌घ्रिरिति क्रमात् ।। ३४१.

अङ्गनि भ्रूलतादीनि प्रत्यङ्गान्यभिजानते । अड्गप्रत्यङ्गयोः कर्म्म प्रयलजनितं विना ।। ३४१.

न प्रयोगः क्कचिन्मुख्यन्तिरश्चीनञ्च तत् क्कचिच् । आकम्पितं कम्पितञ्च१ धूतं विधूतमेव च ।। ३४१.

परिवाहिनमाधूतमवधूतमथाचितं । निकुञ्चितं परवृत्तमुत्‌क्षिप्तञ्चाप्यधोगतम् ।। ३४१.

ललितञ्चेति विज्ञेयं त्रयोदशविधं शिरः । भ्रूकर्म्म सप्तधा ज्ञेयं पातनं भ्रूकुटीमुखं ।। ३४१.

दृष्टिस्त्रिधा रसस्थायिसञ्चारिप्रतिबन्धना । षट्‌त्रिंशद्‌भेदविधुरा रसजा तत्र चाष्टधा ।। ३४१.

नवधा तारकाकर्म्म भ्रमणञ्चलनादिकं । षोढ़ा च नासिका ज्ञेया निश्वासो नवदा मतः ।। ३४१.

षोढौष्ठकर्म्मकं पापं सप्तधा चिवुकक्रिया । कलुषादिमुखं षोढ़ा ग्रीवा नवविधा स्मृता ।। ३४१.

असंयुतः संयुतश्च भूम्ना हस्तः प्रमुच्यते । पताकस्त्रिपताकश्च तथा वै कर्त्तरीमुखः ।। ३४१.

अर्द्धचन्द्रोत्करालश्च शुक्तुण्डस्तथैव च । मुष्टिश्च शिखरश्चैव कपित्थः खेटकामुखः ।। ३४१.

सूच्यास्यः पद्मकोषो हि शिराः समृगशीर्षकाः । कांमूलकालपद्मौ च चतुरभ्रमरौ तथा ।। ३४१.

हंसास्यहंसपक्षौ च सन्दंशमुकुलौ तथा । उर्णनाभस्तात्रचूडश्चतुर्विंशतिरित्यमी ।। ३४१.

असंयुतकराः प्रोक्ताः संयुतास्तु त्रयोदश । अञ्जलिश्च कपोतश्च कर्कटः स्वस्तिकस्तथा ।। ३४१.