अग्निपुराणम्

शर्क्करामधुलाजादः सुगन्धोऽस्व शुचिर्द्विजः । तेजस्वी क्षत्रियश्चाश्वो विनीतो बुद्धिमांश्च यः ।। २८८.

शूद्रोऽशुचिश्चलो मन्दो विरूपो विमतिः खलः । वल्गया धार्य्यमाणोऽश्वो लालकं यश्च दर्शयेत् ।। २८८.

धारासु योजनीयोऽसौ प्रग्रहग्रहमोक्षणैः । अश्वादिलक्षणं वक्ष्ये शालिहोत्रो यथावदत् ।। २८८.

शालिहोत्र उवाच अश्वानां लक्षणं वक्ष्ये चिकित्साञ्चैव सुश्रुत् । हीनदन्तो विदन्तश्च कराली कृष्णतालुकः ।। २८९.

कृष्णजिह्वश्च यमजो जातमुष्कश्च यस्तथा । द्विशफश्च तथा श्रृङ्गी त्रिवर्णो व्याघ्रवर्णकः ।। २८९.

शरवर्णो भस्मवर्णो जातवर्णश्च काकुदी । श्वित्री च काकसादी च खरसारस्तथैव च ।। २८९.

वानराक्षः कृष्णशटः कृष्णगुह्यस्तथैव च । कृष्णप्रोथश्च यश्च तित्तिरिसन्निभः ।। २८९.

विषमः श्वेतपादश्च ध्रुवावर्त्तविवर्जितः । अशुभावर्त्तसंयुक्तो वर्जनीयस्तुरङ्गमः ।। २८९.

रन्ध्रोपरन्ध्रयोर्द्वौ द्वौ द्वौ द्वौ मस्तकवक्षसोः । प्रयाणो च ललाटे च कण्ठावर्त्ताः शुभा दश ।। २८९.

सृक्कण्याञ्च ललाटे च कर्णमूले निगालके । बाहुमूले गले श्रेष्ठा आवर्त्तास्त्वशुभाः परे ।। २८९.

शुकेन्द्रगोपचन्द्राभा ये च वायससन्निभाः । सुवर्णवर्णाः स्निग्धाश्च प्रशस्यास्तु सदैव हि ।। २८९.

दीर्घग्रीवाक्षिकूटाश्च ह्रस्वकर्णाश्च शोभनाः । राज्ञान्तुरङ्गमा यत्र विजयं वर्जयेत्ततः ।। २८९.

पालितस्तु हयो दन्तो शुभदो दुःखदोऽन्यथा । क्षियः पुत्रास्तु गन्धर्व्वा वाजिनो रत्नमुत्तमम् ।। २८९.

अश्वमेधे तु तुरगः पवित्रत्वात्तु हूयते । वृषो निम्बवृहत्यौ च गुडूची च समाक्षिका ।। २८९.

सिंहा गन्धकरी पिण्डी स्वेदश्च शिरसस्तथा । हिङ्गु पुष्करमूलञ्च नागरं साम्लवेतसं ।। २८९.

पिप्पलीसैन्धवयुतं शूलघ्नं चोष्णवारिणा । नागरातिविषा मुस्ता सानन्ता विल्वमालिका ।। २८९.

क्काथमेषां पिवेद्वाजी सर्व्वातीसारनाशनम् । प्रियङ्गुसारिवाभ्याञ्च युक्तमाजं श्रृतं पयः ।। २८९.

पर्य्याप्तशर्करं पीत्वा श्रमाद्वाजी विमुच्यते । द्रोणिकायान्तु दातव्या तैलवस्तिस्तुरङ्गमे ।। २८९.

कोष्ठजा च शिरा वेध्या तेन तस्य सुखं भवेत् । दाड़िमं त्रिफला व्योषं गुड़ञ्च समभाविकम् ।। २८९.

पिण्डमेतत् प्रदातव्यमश्वानां काशनाशनम् । प्रियङ्गुलोध्रमधुभिः पिवेद्वृषरसं हयः ।। २८९.

क्षीरं वा पञ्चकोलाद्यं काशनाद्धि प्रमुच्यते । प्रस्कन्धेषु च सर्व्वेषु श्रेय आदौ विशोधनम् ।। २८९.

अभ्यङ्गोद्‌वर्त्तनैः स्नेहं नस्यवर्त्तिक्रमः स्मृतः । ज्वरितानां तुरङ्गाणां पयसैव क्रियाक्रमः ।। २८९.

लोध्रकन्धरयोर्मूलं मातुलाङ्गाग्निनागराः । कुष्ठहिङ्गुवचारास्नालेपोयं शोथनाशनः ।। २८९.

मञ्जिष्ठा मधुकं द्राक्षावृहत्यौ रक्तचन्दनम् । त्रपुषीवीजमूलानि श्रृङ्गाटककशेरुकम् ।। २८९.

अजापयः श्रृतमिदं सुशीतं शर्करान्वितं । पीत्वा नीरशनो वाजी रक्तमेहात् प्रमुच्यते ।। २८९.

मन्याहनुनिगालस्थशिराशोथो गलग्रहः । अभ्यङ्गः कटुतैलेन तत्र तेष्वेव शस्यते ।। २८९.

गलग्रहगदी शोथः प्रायशो गलदेशके । प्रत्यक्पुष्पी तथा वह्निः सैन्धवं सौरसो रसः ।। २८९.

कृष्णाहिङ्गुयुतैरेभिः कृत्वा नस्यं न सीदति । निशे ज्योतिष्मती पाठा कृष्णा कुष्ठं वचा मधु ।। २८९.

जिह्वास्तम्भे च लोपोऽयं गुड़मूत्रयुतो हितः । तिलैर्यष्ट्या रजन्या च निम्बपत्रैश्च योजिता ।। २८९.