अग्निपुराणम्

रसाधिकं समं कुर्य्यान्नरो वाताधिकोऽपि वा । निदाघे मर्द्दनं प्रोक्तं शिशिरे च समं बहु ।। २८१.

वसन्ते मध्यमं ज्ञेयन्निदाघे मर्दनोल्वणं । त्वचन्तु प्रथमं मर्द्द्यमङ्गञ्च तदनन्तरं ।। २८१.

स्नायुरुधिरदेहेषु अस्थि भातीव मांसलं । स्कन्धौ बाहू तथैवेह तथा जङ्घे सजानुनी ।। २८१.

अरिवन्‌मर्द्दयेत् प्राज्ञो जत्रु वक्षश्च पूर्ववत् । अङ्गसन्धिषु सर्व्वेषु निष्पीड्य बहुलं तथा ।। २८१.

प्रसारयेदङ्गसन्धीन्न च क्षेपेण चाक्रमात् । नाजीर्णे तु श्रमं कुर्य्यान्न भुक्त्वा पीतवान्नरः ।। २८१.

दिनस्य तु चतुर्भाग ऊद्‌र्ध्वन्तु प्रहरार्द्धके । व्यायामं नैव कर्त्तव्यं स्नायाच्छीताम्बुना सकृत् ।। २८१.

वार्य्युष्णञ्च श्रमं जह्याद्‌धृदा श्वासन्न धारयेत् । व्यायामश्च कफं हन्याद्वातं हन्याच्च मर्द्दनम् ।। २९१.

स्नानं पित्ताधिकं हन्यात्तस्यान्ते चातपाः प्रियाः । आतपक्लेशकर्मादौ क्षेमव्यायामिनो नराः ।। २९१.

धन्वन्तरिरुवाच सिही शटी निशायुग्मं वत्सकं क्वाथसेवनं । शिशोः सर्व्वातिसारेषु स्तन्यदोषेषु शस्यते ।। २८३.

श्रृङ्गीं सकृष्णातिविषां चूर्णितां मधुना लिहेत् । एका चातिविशा काशच्छर्द्दिज्वरहरी शिशोः ।। २८३.

बालैः सेव्या वचा साज्या सदुग्धा वाथ तैलयुक् । यष्टिकां शङ्खपुष्पीं वा बालः क्षीरान्वितां पिवेत् ।। २८३.

वाग्रूपसम्पद्‌युक्तायुर्म्मेधाश्रीर्वर्द्धते शिशोः । वचाह्यग्निशिखावासाशुण्ठीकृष्णानिशागदं ।। २८३.

सयष्टिसैन्धवं बालः प्रातर्मेघाकरं विवेत् । देवदारुमहाशिग्रुफलत्रयपयोमुचां ।। २८३.

क्काथः सकृष्णा मृद्वीका कल्कः सर्वान् कृमीन्‌हरेत् । त्रिफलाभृङ्गविश्वानां रसेषु मधुसर्पिषोः ।। २८३.

मेषीक्षीरे च गोमूत्रे सिक्तं रोगे हितं शिशोः । नासारक्तहरो नस्याद्‌दुर्व्वारस इहोत्तमः ।। २८३.

लशुनार्द्रकशिग्रूणां रसः कर्णस्य पूरणम् । तैलमार्द्रकजात्यं वा शूलहा चौष्ठरोगनुत् ।। २८३.

जातीपत्रं फलं व्योषं कवलं मूत्रकं निशा । दुग्धक्काथेऽभयाकल्के सिद्धं तैलं द्वलिजार्त्तिनुत् ।। २८३.

धान्याम्बु नारिकेलं गोमूत्रं क्रमूकविश्वयुक् । क्काथितं कबलं कार्य्यमधिजिह्वाधिशान्तये ।। २८३.

साधितं लाङ्गलीकल्के तैलं निर्गुण्डिकारसैः । गण्डमालागलगण्डौ नाशयेन्नस्यकर्मणा ।। २८३.

पल्लवैरर्क्कपूतीकस्नुहीरुग्घातजातिकैः । उद्वर्त्तयेत् सगोमूत्रैः सर्वत्वग्दोषनाशनैः ।। २८३.

वाकुची सतिला भुक्ता वत्सरात् कुष्ठनाशनी । पथ्या भल्लातकी तैलगुडपिण्डी तु कुष्ठजित् ।। २८३.

पूतीकवह्निरजनी त्रिफलाव्योषचूर्णयुक् । तक्रं गुदाङ्गुरे पेयं भक्ष्या वा सगुडाऽभया ।। २८३.

फलदार्व्वीविषाणान्तु क्काथो धात्रीरसोऽथवा । पातव्यो रजनीकल्कः क्षौद्राक्षौद्रप्रमेहिणा ।। २८३.

वासागर्भो व्याधिघातक्काथ एरण्डतैलयुक् । वातशोणितहृत् पानात् पिप्पली स्यात् प्लीहाहरी ।। २८३.

सेव्या जठरिणा कृष्णा स्नुक्‌क्षीरवहुभाविता । पयो वा रच्यदन्त्याग्निविडङ्गव्योषकल्कयुक् ।। २८३.

ग्रन्थिकोग्राभया कृष्णा विडङ्गाक्ता घृते कस्थिता । मांसन्तक्रं ग्रहण्यर्शःपाण्डुगुल्मकृमीन् हरेत् ।। २८३.

फलत्रयामृता वासा तिक्तभूनिम्वजस्तथा । क्काथः समाक्षिको हन्यात् पाण्डुरोगं सकामलं ।। २८३.

रक्तपित्ती पिवेद्वासासुरसं ससितं मधु । वरीद्राक्षाबलाशुण्ठीसाधितं वा पयः पृथक् ।। २८३.

बरी विदारी पथ्या च बलात्रयं सवासकं । श्वदंष्ट्रामधुसर्पिर्भ्यामालिहेत् क्षयरोगवान् ।। २८३.