अग्निपुराणम्

हंसपङ्‌क्त्याकृतिसमे दृश्येते यत्र जानुनी । चतुर्वितस्तिविच्छिन्ने तदे तन्मण्डलं स्मृतं ।। २४९.

हलाकृतिमयं यच्च स्तब्धजानूरुदक्षिणं । वितस्त्यः पञ्च चविस्तारे तदालीढं प्रकीर्त्तितं ।। २४९.

एतदेव विपर्य्यस्तं प्रत्यालीढमिति स्मृतं । तिर्य्यग्भूतो भवेद्वामो दक्षिणोऽपि भवेदृजुः ।। २४९.

गुल्फौ पार्ष्णिग्रहौ चैव स्थितौ पञ्चाङ्गुलान्त्रौ । स्थानं जातं भवेदेतद् द्वादशाङ्गुलमायतं ।। २४९.

ऋजुजानुर्भवेद्वामो दक्षिणः सुप्रसारितः । अथवा दक्षइणञ्जानु कुब्जं भवति निश्चलं ।। २४९.

दण्डायतो भवेदेष चरणः सह जानुना । एवं विकटमुद्दिष्टं द्विहस्तान्तरमायतं ।। २४९.

जानुनी द्विगुणे स्यातामुत्तानौ चरणावुभौ । अनेन विधियोगेन सम्पुटं परिकीर्त्तितं ।। २४९.

किञ्चिद्विवर्त्तितौ पादौ समदण्डायतौ स्थिरौ । दृष्टमेव यथान्यायं षोडशाङ्गुलमायतं ।। २४९.

स्वस्तिकेनात्र कुर्वीत प्रणामं प्रथमं द्विज । कार्मुकं गृह्य वामेन वामणं दक्षिणकेन तु ।। २४९.

वैशाखे यदि वा जाते स्थितौ वाप्यथवायतौ । गुणान्तन्तु ततः कृत्वा कार्मके प्रियकार्मुकः ।। २४९.

अधः कटिन्तु धनुषः फलदेशन्तु पत्रिणः । धरण्यां स्थापयित्वा त तोलयित्वा तथैव च ।। २४९.

भुजाब्यामत्र कुब्जाभ्यां प्रकोष्ठाभ्यां शुभव्रत । यस्य वाणं धनुः श्रेष्ठं पुङ्खदेशे च पत्रिणः ।। २४९.

विन्यासो धनुषश्चैव द्वादशङ्गुलमन्तरं । ज्यया विशिष्टः कर्त्तव्यो नातिहीनो न चाधिकः ।। २४९.

निवेश्य कार्मुकं नाभ्यां नितम्बे शरसङ्करं । उत्क्षिपेदुत्थितं हस्तमन्त्रेणाक्षिकर्णयोः ।। २४९.

पूर्वेण मुष्टिना ग्राह्यस्तनाग्रे दक्षिणे शरः । हरणन्तु ततः कृत्वा शीघ्रं पूर्वं प्रसारयेत् ।। २४९.

नाभ्यन्तरा नैव वाह्या नोद्‌र्ध्वका नाधरा तथा । न च कुब्जा न चोत्ताना न चला नातिवेष्टिता ।। २४९.

समा स्थैर्य्यगुणोपेता पूर्वदण्डमिव स्थिता । छादयित्वा ततो लक्ष्यं पूर्व्वेणानेन मुष्टिना ।। २४९.

उरसा तूत्थितो यन्ता त्रिकोणविनतस्थितः । स्रस्तांशे निश्चलग्रीवो मयूराञ्चितमस्तकः ।। २४९.

ललाटनासावक्त्रांसाः कुर्य्युरश्वसमम्भवेत् । अन्तरं त्र्यङ्गुलं ज्ञेयं चिवुकस्यांसकस्य च ।। २४९.

प्रथमन्त्रयङ्गुलं ज्ञेयं द्वितीये द्व्यङ्गुलं स्मृतं । तृतीयेऽङ्गुलमुद्दिष्टमायतञ्चिवुकांसयोः ।। २४९.

गृहीत्वा सायकं पुङ्खात्तर्ज्जन्याङ्गुष्ठकेन तु । अनामया पुनर्गृह्य तथा मध्यमयापि च ।। २४९.

तावदाकर्षयेद्वेगाद्यावद्वाणः सुपूरितः । एवं विधमुपक्रम्य मोक्तव्यं विधिवत् खगं ।। २४९.

दृष्टिमुष्टिहतं लक्ष्यं भिन्द्याद्वाणेन सुव्रत । मुक्वा तु पश्चिमं हस्तं क्षिपेद्वेगेन पृष्ठतः ।। २४९.

एतदुच्छेदमिच्छन्ति ज्ञातव्यं हि त्वया द्विज । कर्पूरन्तदधः कार्य्यमाकृष्य तु धनुष्मता ।। २४९.

ऊद्‌र्ध्वं विमुक्तके कार्ये लक्षश्लिष्टन्तु मध्यमं । श्रेष्ठं प्रकृष्टं विज्ञेयं धनःशास्त्रविशारदैः ।। २४९.

ज्येष्ठस्तु सायको ज्ञेयो भवेद्‌द्वादशमुष्टयः । एकादश तथा मध्यः कनीयान्दशमुष्टयः ।। २४९.

चतुर्हस्तं धनुः श्रेष्ठं त्रयः साद्‌र्धन्तु मध्यमं । कनीयस्तु त्रयः प्रोक्तं नित्यमेव पदातिनः ।। २४९.

अग्निरुवाच पूर्णायतं द्विजः कृत्वा ततो मांसैर्गदायूधान् । सुनिर्धौतं धनुः कृत्वा यज्ञभूमौ विधापयेत् ।। २५०.

ततो वाणं समागृह्य दंशितः सुसमाहितः । बध्नीयाद्‌दृढां कक्षाञ्च दक्षिणाम् ।। २५०.