अग्निपुराणम्

आयव्ययौ दण्डनीतिरमित्रप्रतितषेधनं । व्यसनस्य प्रतीकारो राज्यराजाभिरक्षणं ।। २४१.

इत्यमात्यस्य कर्म्मदं इन्ति सव्यसनान्वितः । हिरण्यधान्यवस्त्राणि वाहनं प्रजया भवेत् ।। २४१.

तथान्ये द्रव्यनिचया हन्ति सव्यसना प्रजा । प्र्जानामापदिस्थानां रक्षणं कोषदण्डयोः ।। २४१.

पौराद्याश्चोपकुर्वन्ति संश्रयादिह दुर्द्दिनं । तूष्णीं युद्धं जनत्राणं मित्रामित्रपरिग्रहः ।। २४१.

सामन्तादि कृते दोषे नश्येत्तद्व्यसनाच्च तत् । भृत्यानां भरणं दानं प्र्जामित्रपरिग्रहः ।। २४१.

धर्म्मकामादिभेदश्च दुर्गसंस्कारभूषणं । कोषात्तद्व्यसनाद्धन्ति कोषमूलो हि भूपतिः ।। २४१.

मित्रामित्रावनीहेमसाधनं रिपुमर्द्दनं । दूरकार्य्याशुकारित्वं दण्डात्तद्व्यसनाद्धरेत् ।। २४१.

संस्तम्भयति मित्राणि अमित्रं नाशयत्यपि । धनाद्यैरुपकारित्वं मित्रात्तद्व्यसनाद्धरेत् ।। २४१.

राजाच सव्यसनी हन्याद्राजकार्य्याणि यानि च । वाग्दण्डयोश्च पारुष्यमर्थदूषणमेव च ।। २४१.

पानं स्त्री मृगया द्यूतं व्यसनानि महीपतेः । आलस्यं स्तब्धता दर्पः प्रमादो द्वैधकारिता ।। २४१.

इति पूर्व्वेपदिष्टञ्च सचिवव्यसनं स्मृतं । अनावृष्टिश्च पीडादी राष्ट्रव्यसनमुच्यते ।। २४१.

विशीर्णयन्त्रप्राकारपरिखात्वमशस्त्रता । क्षीणया सेनया नद्धं दुर्गव्यसनमुच्यते ।। २४१.

व्ययीकृतः परिक्षिप्तोऽप्रजितोऽसञ्चितस्तथा । दषितो दरसंस्थश्च कोषव्यसनमुच्यते ।। २४१.

उपरुद्धं परिक्षिप्तोऽप्तममानितविमानितं । अभूतं व्याधितं श्रान्तं दूरायातन्नवागतं ।। २४१.

परिक्षीणं प्रतिहतं प्रहताग्रतरन्तथा । आशानिर्वेदभूयिष्ठमनृतप्राप्तमेव च ।। २४१.

कलत्रगर्भन्निक्षिप्तमन्तःशल्पं तथैव च । विच्छिन्नवीवधासारं शून्यमूलं तथैव च ।। २४१.

अस्वाम्यसंहतं वापि भिन्नकूटं तथैव च । दुष्पार्ष्णिग्राहमर्थञ्च बलव्यसनमुच्यते ।। २४१.

दैवोपपीडितं मित्रं ग्रस्तं शत्रुवलेन च । कामकोधादिसंयुक्तमुत्साहादरिभिर्भवेत् ।। २४१.

अर्थस्य दूषणं क्रोधात् पारुष्यं वाक्यदण्डयोः । कामजं मृगया द्यूतं व्यसनं पानकं स्त्रियः ।। २४१.

वाक्‌पारुष्यं परं लोके उद्वेजनमनर्थकं । असिद्धसाधनं दण्डस्यं युक्त्यावनयोन्नृपः ।। २४१.

उद्वेजयति भूतानि दण्डपारुष्यवान् नृपः । भूतान्युद्वेज्यमानानि द्विषतां यान्ति संश्रयं ।। २४१.

विवृद्धाः शत्रवश्चैव विनाशाय भवन्ति ते । दूष्यस्य दूषणार्थञ्च परित्यागो महीयसः ।। २४१.

अर्थस्य नीतितत्त्वज्ञैरर्थदूषणमुच्यते । पानात् कार्य्यादिनो ज्ञानं मृगयातोऽरितः ।। २४१.

जितश्रमार्थं मृगयां विचरेद्रक्षिते वने । धर्म्मार्थप्राणनाशादि द्यूते स्यात् कलहादिकं ।। २४१.

कालातिपातो धर्म्मार्थपीडा स्त्रीव्यसनाद्भ्वेत् । पानदोषात् प्राणनाशः कार्य्याकार्यविनिश्चयः ।। २४१.

स्कन्धावारनिवेशज्ञो निमित्तज्ञो रिपुं जयेत् । स्कन्धावारस्य मध्ये तु सकोषं नृपतेर्गृहं ।। २४१.

मौलीभूतं श्रेणिसुहृद्‌द्विषदाटविकं बलं । राजहर्म्यं समावृत्य क्रमेण विनिवेशयेत् ।। २४१.

सैन्यैकदेशः सन्नद्धः सेनापतिपुरःसरः । परिभ्रमेच्चत्वरांश्च मण्डलेन वहिर्न्निशि ।। २४१.

वार्त्ताः स्वका विजानीयाद्दरसीमान्तचारिणः । निर्गच्छेत् प्रविशेच्चैव सर्व्व एवोपलक्षितः ।। २४१.