अग्निपुराणम्

प्रगल्भः स्मृतिमान्वाग्मी शस्त्रे शास्त्रे च निष्ठितः । अब्यस्तकर्म्मां नृपतेर्दूतो भवितुमर्हति ।। २४१.

सामर्थ्यात् पादतो हीनो दूतस्तु त्रिविधः स्मृतः ।। २४१.

नाविज्ञातं पुरं शत्रोः प्रविशेच्च न शंसदं। कालमीक्षेत कार्य्यार्थमनुज्ञातश्च निष्पतेत् ।। २४१.

छिद्रञ्च शत्रोर्जानीयात् कोषमित्रबलानि च । रागापरागौ जानीयाद् दृष्टिगात्रविचेष्टितैः ।। २४१.

कुर्य्याच्चतुर्विधं स्तोत्रं पक्षयोरुभयोरपि । तपस्विव्यञ्जनोपेतैः सुचरैः सह संवसेत् ।। २४१.

चरः प्रकाशो दूतः स्यादप्र्काशश्चरो द्विधा । बणिक् कृषीबलो लिङ्गी बिक्षुकाद्यात्मकाश्चराः ।। २४१.

यायादरिं व्यसनिनं निष्फले दूतचेष्टिते । प्रकृतिव्यसनं यत्स्यात्तत् समीक्ष्य समुत्पतेत् ।। २४१.

अनयाद्व्यस्यति श्रेयस्तस्मात्तद्व्यसनं स्मृतं । हुताशनो जलं व्याधिर्दुर्भिक्षं मरकं तथा ।। २४१.

इति पञ्चविधं दैवं व्यसनं मानुषं परं। दैवं पुरुषकारेण शान्त्या च प्रशमन्नयेत् ।। २४१.

उत्थापितेन नीत्या च मानुषं व्यसनं हरेत् । मन्त्रो मन्त्रफलावाप्तिः कार्य्यानुष्ठानमायतिः ।। २४१.

आयव्ययौ दण्डनीतिरमित्रप्रतितषेधनं । व्यसनस्य प्रतीकारो राज्यराजाभिरक्षणं ।। २४१.

इत्यमात्यस्य कर्म्मदं इन्ति सव्यसनान्वितः । हिरण्यधान्यवस्त्राणि वाहनं प्रजया भवेत् ।। २४१.

तथान्ये द्रव्यनिचया हन्ति सव्यसना प्रजा । प्र्जानामापदिस्थानां रक्षणं कोषदण्डयोः ।। २४१.

पौराद्याश्चोपकुर्वन्ति संश्रयादिह दुर्द्दिनं । तूष्णीं युद्धं जनत्राणं मित्रामित्रपरिग्रहः ।। २४१.

सामन्तादि कृते दोषे नश्येत्तद्व्यसनाच्च तत् । भृत्यानां भरणं दानं प्र्जामित्रपरिग्रहः ।। २४१.

धर्म्मकामादिभेदश्च दुर्गसंस्कारभूषणं । कोषात्तद्व्यसनाद्धन्ति कोषमूलो हि भूपतिः ।। २४१.

मित्रामित्रावनीहेमसाधनं रिपुमर्द्दनं । दूरकार्य्याशुकारित्वं दण्डात्तद्व्यसनाद्धरेत् ।। २४१.

संस्तम्भयति मित्राणि अमित्रं नाशयत्यपि । धनाद्यैरुपकारित्वं मित्रात्तद्व्यसनाद्धरेत् ।। २४१.

राजाच सव्यसनी हन्याद्राजकार्य्याणि यानि च । वाग्दण्डयोश्च पारुष्यमर्थदूषणमेव च ।। २४१.

पानं स्त्री मृगया द्यूतं व्यसनानि महीपतेः । आलस्यं स्तब्धता दर्पः प्रमादो द्वैधकारिता ।। २४१.

इति पूर्व्वेपदिष्टञ्च सचिवव्यसनं स्मृतं । अनावृष्टिश्च पीडादी राष्ट्रव्यसनमुच्यते ।। २४१.

विशीर्णयन्त्रप्राकारपरिखात्वमशस्त्रता । क्षीणया सेनया नद्धं दुर्गव्यसनमुच्यते ।। २४१.

व्ययीकृतः परिक्षिप्तोऽप्रजितोऽसञ्चितस्तथा । दषितो दरसंस्थश्च कोषव्यसनमुच्यते ।। २४१.

उपरुद्धं परिक्षिप्तोऽप्तममानितविमानितं । अभूतं व्याधितं श्रान्तं दूरायातन्नवागतं ।। २४१.

परिक्षीणं प्रतिहतं प्रहताग्रतरन्तथा । आशानिर्वेदभूयिष्ठमनृतप्राप्तमेव च ।। २४१.

कलत्रगर्भन्निक्षिप्तमन्तःशल्पं तथैव च । विच्छिन्नवीवधासारं शून्यमूलं तथैव च ।। २४१.

अस्वाम्यसंहतं वापि भिन्नकूटं तथैव च । दुष्पार्ष्णिग्राहमर्थञ्च बलव्यसनमुच्यते ।। २४१.

दैवोपपीडितं मित्रं ग्रस्तं शत्रुवलेन च । कामकोधादिसंयुक्तमुत्साहादरिभिर्भवेत् ।। २४१.

अर्थस्य दूषणं क्रोधात् पारुष्यं वाक्यदण्डयोः । कामजं मृगया द्यूतं व्यसनं पानकं स्त्रियः ।। २४१.