अग्निपुराणम्

पितृपैतामद्दं मित्रं सामन्तञ्च तथा रिपोः । कृत्रिमञ्च महाभागा मित्रन्त्रिविधमुच्यते ।। २२६.

स्वाम्यमात्यञ्जनपदा दुर्गं दण्डस्तथैव च। कोपो मित्रञ्च धर्मज्ञ सप्ताङ्गं राज्यमुच्यते ।। २२५.

मूलं स्वामी स वै रक्ष्यस्तस्माद्राज्यं१ बिशेषतः । राज्याङ्गद्रोहिणं हन्यात्काले तीक्ष्णो मृदुर्भवेत् ।। २२५.

एवं लोकद्वयं राज्ञो भृत्यैर्हासं विवर्जयेत् । भृत्याः परिभवन्तीह नृपं हर्षणसत्कथं ।। २२५.

लोकसङ्‌ग्रहणार्थाय कृतकव्यसनो भवेत् । स्मितपूर्वाभिभाषी स्यात् लोकानां रञ्जनं चरेत् ।। २२५.

दीर्घसूत्रस्य नृपतेः कर्महानिर्ध्रुवं भवेत् । रागे दर्पे च माने च द्रोहे पापे च कर्मणि ।। २२५.

अप्रिये चैव बक्तव्ये दीर्घ्सूत्रः प्रशस्यते। गुप्तमन्त्रो भवेद्राजा नापदो गुप्तमन्त्रतः ।। २२५.

आकारैरिङ्गितैर्गत्या चैष्टया भाषितेन च ।। २२५.

नेत्रवक्त्रविकाराभ्यां गृह्यतेऽन्तर्गतं पुनः । नैकस्तु मन्त्रयेनुमन्त्रं न राजा बहुभिः सह ।। २२५.

बहुभिर्मन्त्रयेत् कामं राजा मन्त्रान् पृथक् पृथक्। मन्त्रिणामपिनो कुर्यान्मन्त्री मन्त्रप्रकाशनं ।। २२५.

क्वापि कस्यापि३ विश्वासो बवतीहसदा नृणां । निश्चयश्च तथा मन्त्रे कार्य्य एकेन सूरिणा ।। २२५.

नश्येदविनयाद्राजाराज्यञ्च विनयाल्लभेत् । त्रैविद्येभ्यस्त्रयीं विद्यां दण्डनीतिञ्च शाश्वतीं ।। २२५.

आन्वीक्षिकीञ्चार्थविद्यां वार्त्तारम्भांश्च लोकतः । जितेन्द्रियो हिशक्रोति वशे स्थापयितुं प्रजाः ।। २२५.

पूज्या देवा द्विजाः सर्वे दद्याद्दानानि तेषु च । द्विजे दानञ्चक्षयोऽयं निधिः कैश्चिन्नि नाश्यते ।। २२५.

सङ्‌ग्रामेष्वनिवर्त्तित्वं प्रजानां परिपालनं । दानानि ब्राह्मणानाञ्च राज्ञो निः श्रेयसम्परं ।। २२५.

कृपणानाथवृद्धानां विधवानाञ्च योषितां । योगक्षेमञ्च वृत्तिञ्च तथैव परिकल्पयेत् ।। २२५.

वर्णाश्रमव्यवस्थानां कार्यन्तापसपूजनं । न विश्वसेच्च सर्वत्र तापसेषु च विश्वसेत् ।। २२५.

विश्वासयेच्चापि परन्तत्त्वभूतेन हेतुना । वककवच्चिन्तयेदर्थं सिंहवच्च पराक्रमेत् ।। २२५.

वृकवच्चावलुम्पेत् शशवच्च विनिष्पतेत् । दृढप्रहारी च भवेत् तथा शूकरवन्नृपः ।। २२५.

चित्राकारश्च शिखिवद्‌ दृढभक्तिस्तथा श्ववत् । भवेच्च मधुराभाषी तथा कोकिलवन्नृपः ।। २२६.

काकशङ्की भवेन्नित्यमज्ञातां वसतिं वसेत्। नापरीक्षितपूर्वञ्च भोजनं शयनं स्पृशेत् ।। २२५.

नाविज्ञातां स्त्रियं गच्छेन्नाज्ञातां नावमारुहेत् । राष्ट्रकर्षी भ्रस्यते चराज्यार्थाच्चैव जीवितात् ।। २२५.

भृतो वत्सो जातबलः कर्मयोग्यो यथा भवेत् । तथा राष्ट्रं महाभाग भृतं कर्मसहं भवेत् ।। २२५.

सर्वं कर्मेदमायत्तं विधाने दैवपौरुषे । तयोर्दैवचचिन्त्यं हि पौरुषे विद्यते क्रिया ।। २२५.

पुष्कर उवाच स्वमेव कर्म दैवाख्यं विद्धि देहान्तराजितं । तस्मात् पौरुषमेवेह श्रेष्ठमाहुर्मनीषिणः ।। २२६.

प्रतिकूलं तथा दैवं पौरुषेण विहन्यते । सात्त्विकात् कर्म्मणः पूर्वात् सिद्धिः स्यात्पौरुषं विना ।। २२६.

पौरुषं दैवसम्पत्त्या काले फलति भार्गव । दैवं पुरुषकारश्च द्वयं पुंसः फलावहं ।। २२६.

कृषेर्वृष्टिसमायोगात् काले स्युः फलसिद्धयः । सधर्म्मं पौरुषं कुर्यान्नालसो न च दैववान् ।। २२६.

सामादिभिरुपायैस्तु सर्वे सिद्ध्यन्त्युपक्रमाः । साम चोपप्रदानञ्च चभेददण्डौ तथापरौ ।। २२६.