भगवान् उवाच — तव प्रतिपादयामि पīṭhasya lakṣaṇāni, yasya dīrghatvam pratima-samānāṃ, ūnatyārdham pratima-śreṣṭham, caturaḥ vā ṣaṣṭiḥ mānānāṃ vistāraḥ. adhastāt upari ca dvau pāṭau tyaktvā, ubhayataḥ antasāmānyaṃ samyak ślakṣṇīkāryam. upari dvau pāṭau tyaktvā, adhaḥ garbhaḥ yatra, ubhayataḥ samāntaraṃ ślakṣṇīkāryam. madhye tayor dvayoḥ, caturbhāgaḥ ślakṣṇīkāryaḥ; upari dvau pāṭau caturdhā vibhajya, buddhimān pravartate. mekāṃ bhāgaṃ mekhalā, tasya khātam ardham; bhāga-bhāgaṃ tyaktvā, ubhayataḥ samānaṃ kuryāt. bahiḥ ekapādam datvā, buddhimān mānam kuryāt; agre bhāgasya, vāriṇāṃ niḥsāraḥ tridhā bhavet. eṣa śubhaḥ pīṭhaḥ vividhaṃ racitaḥ; Lakṣmī-devyāḥ strīṇāṃ ca, aṣṭa-tālaḥ kartavyaḥ. tatra ca, bhrūṇi dīrghāni kuryāt, nāsikā alpatarā; mukhaṃ ūrdhvaṃ vartulaṃ kuryāt, tiryag-vivaraṃ varjayet. akṣīṇi dīrghāni, yavatrayaṃ mānaṃ; vistāraḥ akṣīṇām ardhena gaṇanīyaḥ. karṇa-bandhaṃ mahat kuryāt, hanū-samānāṃ; adhara-dvayam vakraṃ, niralaṅkāraṃ ca. grīva ekārdha-kalā, vistāreṇa śobhitaṃ; akṣīṇām vinā, ūru-jānu-pīṭhaṃ vistāreṇa kuryāt. gulphā-prṣṭhaṃ, sphik, kaṭi ca yathā-yogyaṃ vyavasthāpyate; aṅgulyaḥ sapta-bhāgaḥ, vistāraṃ pāṇi-pramāṇena hīnaṃ kuryāt. yatra ekākṣī abhāvaḥ, ūru-jānu-kaṭi tathā eva; madhya-pārśvaṃ vartulaṃ, ghanaṃ, stana-dvayam pūrṇam. stana-dvayam tāla-pramāṇam, kaṭi ardha-mānaṃ adhikaṃ; śeṣa-lakṣaṇāni pūrvavat, dakṣiṇa-pāṇau padmam. vāma-pāṇau bilva-phalam, ubhayataḥ śubhaṃ cāmaraṃ pāṇau; dīrgha-nāsikā, guru-hanuḥ, aṅgāni cakra-lakṣitāni, etāni uktāni. atha bhagavān punar uktavān — śālagrāmādi-rūpāṇi te kathayāmi, bhoga-mokṣa-pradāni; Vasudevaḥ dvāraṃ śyāmaḥ, śilā-sthitaḥ, dvicakraḥ. Saṅkarṣaṇaḥ dvicakraḥ, śilā-sthitaḥ, śreṣṭhaḥ, raktaḥ; Pradyumnaḥ sūkṣma-cakraḥ, bahu-vivaraḥ, nīlaḥ, dīrghaḥ. Pītaḥ Niruddhaḥ, padma-lakṣaṇaḥ, vartulaḥ, dvitrirekhā-yuktaḥ; Kṛṣṇa-Nārāyaṇaḥ nābhi-unnataḥ, vivaraḥ, dīrghaḥ. Parameṣṭhī padma-cakra-lakṣaṇaḥ, pṛṣṭhe vivaraḥ, bindu-yuktaḥ; Viṣṇuḥ śyāmaḥ, sthūla-cakraḥ, madhye gadā-rekhā. Narasiṃhaḥ piṅgaḥ, sthūla-cakraḥ, pañca-binduḥ; Varāhaḥ śūla-lakṣaṇaḥ, yadi cakraṃ asamaṃ, aśubhaḥ. Nīla-maṇi-sadṛśaḥ, sthūlaḥ, trirekhā-yuktaḥ, śubhaḥ; Kūrmaḥ pṛṣṭhe unnataḥ, vātā-lakṣaṇaḥ, śyāmaḥ. Hayagrīvaḥ aṅkuśa-lakṣaṇaḥ, nīlaḥ, bindu-yuktaḥ; Vaikuṇṭhaḥ eka-cakraḥ, padma-sadṛśaḥ, ratna-sadṛśaḥ, pāṭa-rekhā-yuktaḥ. Matsyaḥ dīrghaḥ, trī-binduḥ, kāca-varṇaḥ; Śyāma-Trivikramaḥ dakṣiṇa-rekhā-yuktaḥ, vartulaḥ. Vāmanaḥ vartulaḥ, atīva hrasvaḥ, nīlaḥ, bindu-yuktaḥ; Śyāma-Trivikramaḥ dakṣiṇa-rekhā-yuktaḥ, vāma-binduḥ. Anantaḥ bhujaga-vallī-rūpaḥ, bahu-lakṣaṇaḥ, bahu-rūpaḥ; Dāmodaraḥ sthūlaḥ, madhya-cakraḥ, dvāre sūkṣma-binduḥ. Sudarśanaḥ eka-cakraḥ; Lakṣmī-Nārāyaṇaḥ dvicakraḥ; Citrakraḥ Acyutaḥ, devatā, tricakraḥ, vā Trivikramaḥ. Janārdanaḥ catur-cakraḥ; Vasudevaḥ pañca-cakraḥ; Pradyumnaḥ ṣaṭ-cakraḥ; Saṅkarṣaṇaḥ saptac-chakraḥ. Puruṣottamaḥ aṣṭa-cakraḥ; Navavyūhaḥ nava-cakraḥ; Daśāvatāraḥ daśa-cakraḥ; Aniruddhaḥ ekādaśa-cakraḥ. Dvādaśa-rūpaḥ dvādaśa-cakraḥ; upari Anantaḥ evaṃ kathyate. bhagavān punar uktavān — śālagrāmādi-cakra-lakṣaṇa-pūjāṃ te siddhiṃ dadāmi; Haripūjā trividhaṃ — kāmyaṃ, niṣkāmyaṃ, miśraṃ ca. Matsya-prabhṛti-pañca pūjā kāmyaṃ vā ubhayaṃ vā; Varāha-Narasiṃha-Vāmana-pūjā mokṣārtham. śālagrāma-śilāyāṃ cakra-prabhṛti-trayaṃ pūjā śṛṇu; uttamā pūjā niṣphalā, adhamaṃ phalapradā. madhyamā pūjā pratima-pūjā, cakra-padma-caturasraṃ; praṇavaṃ hṛdi, ṣaḍ-aṅgāni pāṇi-dehe nidhāya. bahiḥ cakra-trayaṃ mudrāḥ kṛtvā, prathamaṃ guruṃ pūjayet; pūrvasyām vāyu-gaṇaṃ, paścime sraṣṭāram. dakṣiṇe vidhātāram, kartāram, apahartāram; uttarāpaścime apahartāram, īśāne Viṣvaksenaṃ, āgneye kṣetra-pālam. ṛg-ādi-vedāḥ pūrvāṅge nidhāya, pṛthivī Ananta-paryantā dhāraṇī; āsanaṃ padmaṃ, arka-vandra-vāhvya-trayaṃ cakraṃ. dvādaśa-saraḥ āsane śilāṃ nidhāya pūjayet; vibhajya samūhya, svīya-bīja-mantraṃ krameṇa pūjayet. tataḥ pūrvataḥ vedaiḥ, gāyatriyā, jitādyaiḥ, pañcaṃ praṇavena pūjayet, mudrā-trayaṃ darśayet. Viṣvaksena-cakra-kṣetra-pāla-mudrāṃ darśayet; śālagrāma-pūjā prathamaṃ niṣphalā uktā. pūrvavat ṣoḍaśa-saraṃ padmaṃ likhitvā, guruṃ ca pūjayet, śaṅkha-cakra-gadā-khadga-pūrvakaṃ. iti bhagavataḥ vākyānusāreṇa śālagrāma-pratimā-pīṭha-lakṣaṇāni, devatā-rūpa-vibhāgāḥ, pūjā-kramaḥ ca samyak kathitāni।