अग्निपुराणम्

ततः भगवतः प्रतिमारूपनिर्माणे, हृदयस्थले सूत्रं स्थापनीयम्, ग्रीवायां द्वे सूत्रे, ललाटे एकं, शिरःस्थले एकं च विधायते। शिरसि केशशेखरस्योपरि बुद्धिमन्तः एकं सूत्रं स्थापयन्ति; तत्र सप्त सूत्राणि शीर्षे दातव्यानि, हे पद्मज। त्र्यंस्फोटयोः मध्ये, षड् सूत्राणि योजनीयानि; मध्ये स्थितं सूत्रं वर्जयित्वा अन्यानि सूत्राणि दातव्यानि। ललाटं, नासिका, मुखं च चतुर्भिः अङ्गुलीभिः दीर्घं कर्तव्यम्; ग्रीवा च कर्णौ च चतुर्भिः अङ्गुलीभिः दीर्घे कर्तव्ये। चिबुकं द्वाभ्याम् अङ्गुलीभ्याम् विस्तीर्णं, जिह्वायाः विस्तारः द्वाभ्याम् अङ्गुलीभ्याम्, ललाटस्य विस्तारः अष्टाभिः अङ्गुलीभिः। कपोलौ द्वाभ्याम् अङ्गुलीभ्याम् विस्तीर्णौ, चिह्नैः शोभितौ; कर्णचक्षुषोः मध्ये चतुर्भिः अङ्गुलीभिः स्थानं निर्दिष्टम्। कर्णौ द्वाभ्याम् अङ्गुलीभ्याम् विस्तीर्णौ, बाह्यार्धं पञ्च अङ्गुलीभिः मम, कर्णछिद्रं भ्रूसूत्रेण मितम्। छिन्नकर्णः षड् अङ्गुलीभिः, अछिन्नः चतुर्भिः; छिन्नकर्णः जिह्वायाः तुल्यः, अछिन्नः अपि षड् अङ्गुलीभिः। गन्धपात्रं, वर्तुलाभरणं, पिष्टकं च कर्तव्यम्; ऊर्ध्वोष्ठः द्वाभ्याम् अङ्गुलीभ्याम्, अधोष्ठः तस्यार्धेन। नेत्रं अर्धाङ्गुलं, मुखं चतुर्भिः अङ्गुलीभिः; दीर्घता-विस्तारयोः एकसप्तांशाङ्गुलं निर्दिष्टम्। निमीलितं मुखं तथा, विवृतं मुखं द्वाभ्याम् अङ्गुलीभ्याम् गृहीतम्; नासिका मूलस्थले एकाङ्गुलं मितम्। अग्रभागः द्वाभ्याम् अङ्गुलीभ्याम्, कर्णिका-सदृशः; नेत्रयोः मध्ये चतुर्भिः अङ्गुलीभिः तिर्यक् मितम्। नेत्रकोणः द्वाभ्याम् अङ्गुलीभ्याम्, तयोः मध्ये द्वे; नेत्रस्य पटलम् त्रिधा विभक्तं पञ्चमांशः। नेत्रस्य विस्तारः त्रिभिः अङ्गुलीभिः, गर्तः अर्धाङ्गुलः; भ्रूरेखाः तस्यैव मित्या, भ्रवौ समानौ। भ्रूयोः मध्ये द्वे अङ्गुली, भ्रूयाः दीर्घता चतुर्भिः; शिरःपरिधिः षड् षड् अङ्गुलीभिः त्रिंशद् षड्। केशवादि प्रतिमासु परिधिः द्वात्रिंशद् अङ्गुलीभिः; पञ्चनेत्रवदनस्य तीक्ष्णग्रीवस्य विस्तारः पुनः मितः। ग्रीवा त्रिगुणा स्वविस्तारे, पुनः अष्टाभिः अङ्गुलीभिः दीर्घा; ग्रीवायाः दीर्घता त्रिगुणा विस्तारस्य, ग्रीवाच्छवः मध्ये तद्वत् मितम्। बाहुः अष्टाभिः अङ्गुलीभिः, त्रीणि विभागानि शुभचिह्नैः; भुजयोः सप्त सन्धयः, पूर्वभुजः षोडशाङ्गुलः। बाहुशाखायाः उपरि नवविभागः परिधिः; पूर्वभुजमध्यस्य परिधिः षोडशाङ्गुलः, ताडनस्य परिधिः द्वादशाङ्गुलः। ताडनस्य विस्तारः षड् अङ्गुलीभिः, दीर्घता सप्ताङ्गुली, मध्याङ्गुली पञ्चाङ्गुली। तर्जनी, अनामिका च, अर्धाङ्गुलं वर्जयित्वा कर्तव्ये; कनिष्ठिका, अङ्गुष्ठः चतुर्भिः अङ्गुलीभिः। अङ्गुष्ठः द्विसन्धिः, अन्ये त्रिसन्धयः; सर्वसन्धिषु नखमितिः निर्दिष्टा। वक्षःपरिमाणं उदरपरिमाणं च; नाभिः एकाङ्गुलं व्यासे मितम्। ततः गुप्तयोः मध्ये तालपरिमाणं कर्तव्यम्; नाभिमध्यस्य परिधिः द्विचत्वारिंशद् अङ्गुलीभिः। स्तनयोः मध्ये तालपरिमाणं कर्तव्यम्; स्तनाग्रौ यवसदृशौ, वर्तुलं द्वाभ्याम् अङ्गुलीभ्याम्। वक्षःपरिधिः चतुर्षष्टिभिः अङ्गुलीभिः स्पष्टम्; तस्याधः चतुर्मुखस्य प्रतिमायाः तद्वत्। कटिपरिधिः चतुश्चत्वारिंशद् अङ्गुलीभिः; ऊरुशाखायाः मूलविस्तारः द्वादशाङ्गुलः। तत्र मध्यं विशिष्टं, ततोऽन्यत्र न्यूनं; जानुपरिधिः त्रिगुणा अष्टाङ्गुली। मध्यजंघायाः विस्तारः सप्ताङ्गुली, परिधिः त्रीगुणा, जंघान्ते पञ्चाङ्गुली विस्तारः। तस्य परिधिः त्रीगुणा, पादौ तालमितौ; पाददीर्घता चतुर्भिः अङ्गुलीभिः। गुल्फपूर्वं चतुर्भिः अङ्गुलीभिः मितम्; पादयोः त्री विभागाः विस्तारस्य, पृष्ठं त्रिः अङ्गुलीभिः। अङ्गुष्ठपादः पञ्चाङ्गुली दीर्घः, तर्जनीपादः तद्वत्; शेषपादाः क्रमशः अष्टमांशेन न्यूनाः। अङ्गुष्ठनखस्य उपरि एकसप्तांशाङ्गुलं, नखः यवसदृशः कर्तव्यः। अन्येषु भागेषु, प्रत्येकं अर्धाङ्गुलं न्यूनं; शिश्नयोः त्रिः अङ्गुली, लिङ्गः चतुर्भिः। शिश्नाग्रं चतुर्भिः अङ्गुलीभिः, शिश्नयोः परिधिः षड् अङ्गुलीभिः। प्रतिमा भूषणैः शोभिता कर्तव्या; एषा लक्षणनिर्देशः। एवं प्रतिमा कर्तव्या, लोकस्थललक्षणानुसारं निरीक्ष्य। दक्षिणहस्ते चक्रं स्थापयेत्, तस्य अधः पद्मं; वामे शङ्खं गदां च, कृष्णवर्णस्य वासुदेवस्य चिह्नानुसारम्। श्रीः, पुष्टि च कर्तव्ये, हस्ते पद्मं वीणां च धारयन्त्यौ; ऊरू दीर्घे कर्तव्ये, माला-धारिण्यः, ज्ञानधारिण्यः च। तौ द्वौ तेजोमण्डले स्थापितौ, दीप्त्या भूषणैः गजसदृशैः शोभितौ; पादपीठं पद्मसदृशं कर्तव्यम्, एवं प्रतिमासु कार्यम्।