उत्तरदिशि मत्स्यादिभिः दशधा रूपाणि स्थापनीयानि, आग्नेय्यां चण्डिका, नैऋत्यां अम्बिका, वायव्यां सरस्वती च स्थाप्यते। ईशान्यां पद्मा च ईशः, मध्ये वासुदेवः वा नारायणः स्थापनीयः। यदि त्रयोदशमन्दिरं भवति तत्र मध्ये विश्वरूपः हरिः स्थाप्यते। पूर्वादिषु केशवाद्याः, अन्येषु हरिरेव, मूर्तिः मृद्-दारु-धातु-मणिमय्या कर्तव्या। मूर्तयः सप्तधा वर्ण्याः—शिलामयी, गन्धमयी, पुष्पमयी, पुष्पगन्धमृन्मयी च। यथा काले पूजिताः, सर्वाभिलषितं फलम् ददाति। अद्य शिलामूर्तेः वर्णनं करिष्यामि, शिलायाः च उत्पत्तिस्थानम्। यदि पर्वतान् न लभेत, भूमितः शिलाम् गृह्णीयात्। श्वेतः, रक्तः, पीतः, कृष्णः च वर्णाः श्रेष्ठाः। यदि उचितवर्णा शिला न लभ्यते, सिम्हकर्मणा इच्छितवर्णं ददाति। शिलायाः अग्रे श्वेतरेखा यदि दृश्यते, अथवा सिम्हकर्मणः कृष्णाग्रः, तदा कांस्यघण्टानिनादः भवति; यदि पुंस्-लिङ्गः, तदा ज्वालाः निष्पद्यन्ति। यदि चक्रचिह्नं तत्र, तदा स्त्रीलिङ्गः; यदि रूपरहितः, नपुंसकः। यदि चक्रं मध्ये दृश्यते, गर्भयुक्तं तं वर्जयेत्। मूर्तिनिर्माणार्थं वनं गच्छेत्, तत्र व्रात्ययज्ञं कुर्यात्। खननं समार्जनं च कृत्वा, पाण्डालमध्ये हरिं पूजयेत्। बलिं दत्वा, कृत्योपकरणानि—कुठारादीनि—पूजयेत्। ततो बलिं कृत्वा, शिलां तण्डुलयुक्तेन वारिणा सिञ्चेत्। नरसिंहमन्त्रेण रक्षां कृत्वा, मूलमन्त्रेण पूजयेत्। बलिं दत्वा, आचार्यः सम्पूर्णाहुतिं च भूतयज्ञं ददाति। यत्र यत्र भूतानि—यातुधानाः, गुह्यकाः, सिद्धाः, अन्ये च—सन्ति, तान् पूजयित्वा क्षमां याचेत्। "अयं यात्रा विष्णुमूर्त्यर्थं केशवाज्ञया कृतः; यद् विष्णोः कार्यं, तत् भवतामपि। बलिदानात् सर्वथा सन्तुष्टा भवत, शान्त्या अन्यत्र शीघ्रं गच्छत।" इति उक्त्वा, तानि भूतानि सन्तुष्टानि शान्तानि च गच्छन्ति। तदा शिल्पिनः पक्वान्नं दत्वा, रात्रौ स्वप्नमन्त्रं पठन्ति। "ॐ नमो विष्णवे, सर्वलोकनाथाय, सर्वव्यापिने, विश्वरूपाय, स्वप्ननाथाय नमः।" "देवेश, अहं त्वत्पुरतः शयानेन स्वप्नं पश्यामि; तत्र मम मनसि स्थितानि सर्वकार्याणि प्रकटय।" "ॐ ॐ ह्रूं फट्, स्वाहा विष्णवे; शुभे स्वप्ने सर्वं शुभं भवतु, अशुभे तु सिम्हबलिना शुद्धिः क्रियताम्।" ततः कुदालकुठारादीनि गृह्णीयात्, तेषां मुखं मधु-घृताभ्यां लेपयेत्; आत्मानं विष्णुत्वेन, शिल्पिनं विश्वकर्मत्वेन ध्यायेत्। उपकरणं विष्णुरूपं समर्प्य, अग्रपीठपृष्ठादि दर्शयेत्। शिल्पी संयतात्मा कुठारं धारयित्वा, शिलां चतुष्कोणां कुर्यात्। ततः शिलायाः पीठं कृत्वा, अल्पं नीचं कृत्वा, रथेन वस्त्रच्छन्नं शिल्पशालां आनयेत्। तत्र पूज्य, शिल्पी मूर्तिं निर्माति। भगवान् उवाच—वासुदेवादीनां मूर्तेः लक्षणानि वर्णयामि; ताः पूर्वे वा उत्तरे वा स्थापनीयाः। स्थाप्य पूज्य बलिं दत्वा, मध्ये सूत्रं योज्येत्। शिल्पी तं नवधा विभज्य, नवमभागे ध्यानं कुर्यात्। शिलायाः सुप्तशालायाः प्रमाणं एकाङ्गुलम्, द्व्यङ्गुलं कालनेत्रम्। एकभागं त्रिधा विभज्य, पादपृष्ठं रचेत्; तद्वत् जानु, ग्रीवा च। किरीटं एकतालम्, मुखं एकतालम्, ग्रीवा एकतालम्, हृदयं एकतालम्। नाभितः गुप्तिपर्यन्तं एकतालम्, ऊरू द्वितालम्, जङ्घा द्वितालम्। पादे द्विसूत्रे, जङ्घामध्ये एकसूत्रं; जानौ द्विसूत्रे, ऊरुमध्ये एकसूत्रं। गुप्तौ एकसूत्रं, कटौ एकसूत्रं; मेढे एकसूत्रं; नाभौ एकसूत्रं। हृदि एकसूत्रं, ग्रीवायां द्विसूत्रे; ललाटे एकसूत्रं, शिरसि एकसूत्रं। शिखामण्युपरि एकसूत्रं; उपरि सप्तसूत्राणि। बाहुमध्ये त्र्यङ्गुलविवरे षट्सूत्राणि; मध्ये वर्ज्य, अन्यानि स्थाप्यन्ते। ललाटं, नासिका, मुखं चतुर्ङ्गुलम्; ग्रीवा, कर्णौ चतुर्ङ्गुलम्। अधरं द्व्यङ्गुलम्, जघनं द्व्यङ्गुलम्; ललाटं अष्टाङ्गुलम्। कपोलौ द्व्यङ्गुलम्, चिह्नैः भूषितम्; कर्णाक्षिविवरं चतुर्ङ्गुलम्। कर्णौ द्व्यङ्गुलम्, बाह्यकर्णं पञ्चाङ्गुलम्; कर्णछिद्रं भ्रूसूत्रेण माप्यते। छिद्रयुक्तं कर्णं षडङ्गुलम्, अछिद्रं चतुर्ङ्गुलम्; छिद्रयुक्तं जघनसमं, अछिद्रं षडङ्गुलम्। गन्धपात्रं, चक्रभूषणं, पिष्टकं निर्मीयेत्; ऊर्ध्वोष्ठं द्व्यङ्गुलम्, अधोष्ठं तस्यार्धम्। नेत्रं अर्धाङ्गुलम्, मुखं चतुर्ङ्गुलम्; लम्बं च बृहत् एकाङ्गुलार्धम्। एवं शास्त्रेण मूर्तिनिर्माणस्य विधिः, पूजाविधानं च, भगवतो विष्णोः प्रतिमायाः संस्थापनं, सर्वे शिल्पिनः भक्तियुक्ताः, विधिपूर्वकं कुर्युः।