अग्निपुराणम्

श्रोत्रियः आचार्यः विधिपूर्वकं पात्रेषु स्थितान् वस्तून् वस्त्रैः आवृत्यान् बिल्वादिजलैः सम्यग् अभिषिञ्च्य, मन्त्रेण सम्यक् संस्करोति। ततः तानि घटस्य समीपे स्थाप्य, आचार्यः रक्षां सूचयति। दन्तकाष्ठेन आमलकीफलश्च रेखाः पूर्वदिशि आङ्कति। दक्षिणदिशि प्रद्युम्नस्य मन्त्रेण भस्म तिलैः च, पश्चिमदिशि गोमयमृद्भ्यां, उत्तरदिशि अनिरुद्धेन, ऐशान्यां नारायणेन च संस्कारः क्रियते। ततः हृदयप्रदेशे कुशोदकेन, वह्नौ केशररक्तचूर्णयोः क्षेपणम्, शिरसि धूपः ऐशान्यां, शिखायाम् नैऋत्यां च नियोज्यते। दिव्य-मूलपुष्पाणि कवचेन वायव्यदिशि स्थाप्यन्ते। चन्दनजलं, अक्षतं, दधि, दूर्वा च लघुकुण्डिकायाम् निवेश्यन्ते। गृहं त्रिसूत्रेण परिव्याप्त्य, सिद्धार्थधान्यं विक्षिप्य, पूजाक्रमेण स्वसुगन्धिनिर्मलानि प्रत्येकस्य अर्पयेत्। द्वारपालान् पादपालांश्च मन्त्रैः पूजयित्वा, विष्णुघटे विष्णोः तेजो दिव्यं पापनाशनं हर्षजनकं स्थाप्यते। तत्र सर्वकामदं देवतां शरीरस्थां धारयामि इति उच्चार्य, धूपदीपैः पूजयित्वा द्वारदेशं प्रति गच्छति। शिलायाम् अर्घ्यं सुगन्धिपुष्पाक्षतैः भूषितम् स्थापयति, तत् वैष्णवम् अर्घ्यं महापापनाशनं दीप्तिमन्तं च। धर्मकामार्थसिद्धये तदात्मन्येव धारयामि। आसने, सभादौ, आचार्याय अर्घ्यं ददाति। तदनन्तरं गन्धादिभिः, पुष्पाक्षतैः च पूज्य, मूलमन्त्रेण 'विष्णुतेजोऽस्मात् जातः' इति हरये अर्पयेत्। वह्नौ स्थिताय देवतायै समर्प्य, क्षीराब्धिशायिनं महाशेषतल्पस्थितं देवं प्रार्थयेत्। प्रातःकाले त्वां पूजयिष्यामि केशव, इति प्रार्थ्य, इन्द्रादिभ्यः दानानि दत्वा, विष्णुपार्षदेषु हव्यं समर्पयेत्। ततः देवतानां पुरतः युग्मवस्त्रयुक्तं, रोचनाकर्पूरकुङ्कुमादिसुगन्धद्रव्ययुक्तं, जलयुक्तं घटं स्थापयेत्। सः सुगन्धपुष्पादिभिः अलङ्कृत्य, मूलमन्त्रेण पूजयित्वा, यज्ञमण्डपात् बहिर्गत्वा त्रिषु अभिषिक्तमण्डलासु पूजां कुर्यात्। तत्र पञ्चगव्यं, दधि, समिधः च अनुक्रमेण स्थापनीया। पुराणश्रवणं, स्तोत्रपाठः, रात्रौ जागरणं च करणीयम्। दूतानां, बालानां, स्त्रीणां, भोगिनां च, गन्धपवित्रसूत्रं विना, त्वरितसंस्कारः कर्तव्यः। अग्निः उवाच— सर्वेषां देवतानां पवित्रधारणविधिं संक्षेपेण शृणु। पवित्रं सर्वलक्षणयुक्तं, शुद्धं, सुवर्णमयं वा वह्निमयं वा स्यात्। त्वं च स्वसखिभिः सह जगदुत्पत्तिस्थानं प्रति गच्छ। प्रातः त्वां आह्वयामि; पवित्रं त्वत्तः स्वीकरोतु। जगत्कर्तरि नमः, एतत् पवित्रं गृहाण। शुद्ध्यर्थं, वार्षिकपूजाफलप्रदं शिवाय नमः, पवित्रं गृहाण। मुक्ताफलमणिमालाभिः, मन्दरपुष्पादिभिः युक्तं, एषा वार्षिकी पूजा ते अस्तु, वेदवेद्य। मम निर्देशेन क्रियते वार्षिकी पूजा, ततः त्वं पवित्र, स्वर्गलोकं गच्छ मुक्त्वा। सूर्याय नमः, शुद्ध्यर्थं पवित्रं गृहाण। शिवाय नमः, शुद्ध्यर्थं पवित्रं गृहाण। वागीशाय नमः, बलेशाय नमः, शुद्ध्यर्थं पवित्रं गृहाण। एष सूत्रं नारायणमयं, अनिरुद्धमयं, धनधान्यायुःस्वास्थ्यप्रदं ददामि। कामदेवमयं, सङ्कर्षणमयं, विद्यापुत्रभाग्यप्रदं ददामि। वासुदेवमयं, धर्मकामार्थमोक्षप्रदं, संसारसागरतीर्णकारणं ददामि। विश्वरूपमयं, सर्वदं, पापनाशनं, पूर्वापरकुलोद्धारकं ददामि। अग्निः पुनः उवाच— वासुदेवादीनां देवतानां मन्दिरनिर्माणस्य फलं विस्तरेण कथयामि। यः दिव्यधामकाङ्क्षी वासुदेवस्य मन्दिरं निर्मातुम् इच्छति, सः सहस्रजन्मनां पापान् नाशयति। ये मनसा कृष्णस्य गृहं निर्मन्ति, ते शतजन्मपापान् नाशयन्ति, जनाः च हृष्टाः भवन्ति। ते अपि, पापमुक्ताः, अच्युतलोकं यान्ति; पुरुषः दशसहस्राणि पूर्वापरकुलानि नेतुम् अर्हति। हरये गृहं निर्माय, शीघ्रमेव तान् विष्णुलोकं नयति; पितरः अपि, तद् दृष्ट्वा, विष्णुलोके भूषिताः वसन्ति। नरकक्लेशात् विमुक्तः कृष्णमन्दिरकर्ता—एष देवालयः—ब्रह्महत्यादिपापराशिं नाशयति। यज्ञैः यद् फलं लभ्यते, तत् देवालयनिर्माणेन लभ्यते; देवालयनिर्माणेन सर्वतीर्थस्नानफलम् अपि प्राप्यते। देवदानार्थं युद्धे निहतानां यत् फलं, तत् एव पाषाणमृत्तिकया वा, कपटेनापि, देवालयनिर्माणेन लभ्यते। एकस्य देवालयस्य निर्माणेन स्वर्गः; त्रयाणां ब्रह्मलोकः; पञ्चानां शिवलोकः; अष्टानां हरीसन्निधिः।