कालतत्त्वं, आदित्यादिगोलकं, पक्षिराजः च, मध्ये तु वाय्वाद्यीशानान्तं देवतानां समुच्चयः, गुरुपरम्परायाः मध्ये प्रतिष्ठिताः। ततः सरस्वतीगणः पूज्यते—नारदः, नलकूबरः, गुरुश्च, गुरुपादुकाः, परमगुरुः, तस्य पादुकाः च। अतीतानां सिद्धानां, अनागतसिद्धानां, तन्तुषु शक्तीनां, लक्ष्मीः, सरस्वती, स्नेहः, कीर्तिः, शान्तिः, सौन्दर्यं च पूज्यन्ते। पुष्टिः, तुष्टिः, मध्ये इन्द्रादयः, हरिः आहूयते; स्थैर्यं, श्रीः, हर्षः, सौन्दर्यं च—अच्युतः मूलस्थाने प्रतिष्ठितः। ओम्। पूजकः पूर्वदिशि स्थित्वा, प्रार्थयित्वा, उपस्थितः स्यात्; जलादिकं स्थापित्वा, गन्धादिभिः मूलस्थाने पूजनं कुर्यात्। ओम्। भीषय भीषय, पुनः हृदि शिरसि च कम्पय कम्पय; शिखायाम् अग्नौ च, शस्त्रे अस्त्रे च। पालय पालय, नाशय नाशय; कवचाय नमः, ओम् ह्रूं फट्, अस्त्राय च बीजमूलाङ्गाय च नमः। पूर्वदक्षिणपश्चिमोत्तरदिक्षु, वासुदेव-संक्रमण-प्रद्युम्न-अनिरुद्धरूपाणि आवरणैः पूजयेत्। अग्न्यादिषु, श्रीः, स्थैर्यं, हर्षः, सौन्दर्यं च हरिसंबद्धानि; शङ्ख-चक्र-गदापद्मानि, अग्न्यादिषु पूर्वादिदिशः। शार्ङ्गधनुः, मुसलम्, खड्गः, वनमाला च बहिः; इन्द्रादयः, अनन्तः, ततः पश्चिमदक्षिणे वरुणः। ब्रह्मेन्द्रेशानयोः मध्ये, बहिः शस्त्रावरणम्; ततोऽनन्तरं ऐरावतः, अजः, महिषः, कपिः, मत्स्यः। मृगः, शशः, वृषभः, कूर्मः, हंसः, ततः बहिः; पृष्णिगर्भः, कुमुदः च, द्वौ द्वारपालौ। पूर्वोत्तरेषु द्वारेषु हरिं नमस्कृत्य, बहिः बलिं दद्यात्; विष्णोः पार्षदभ्यः नमः, बलिपीठे बलिं दद्यात्। विश्वाय, विश्वक्सेनाय, ईशानकोणे पूजां कुर्यात्; देवस्य दक्षिणे हस्ते रक्षासूत्रं बध्नीयात्। यः सर्ववर्षपूजाफलदः, तस्मै यज्ञोपवीतधारणाय शुभलक्षणं धारयेत्—ओम् नमः। देवतासन्निधौ उपवासादिसंयमं पालनीयम्; उपवाससंयमाभ्यां देवता तुष्ट्यति। सर्वेऽपि कामाः, क्रोधादयः, मयि न स्युर्न कदाचित्; अद्य प्रभृति, देवेश, विशेषदिनपर्यन्तम्। यद्य यजमानः अशक्तः स्यात्, व्रती रात्र्युपवासादिकं कुर्यात्; हुत्वा, विसर्जनं, स्तुतिं, नित्यशुभपूजनं च कुर्यात्। अग्निरुवाच—एतेन मन्त्रेण यज्ञस्थलं भूषयेत्—"ब्राह्मणदेवतायै नमः, श्रीधराय, अक्षरात्मने नमः।" विष्णवे, ऋक्सामयजुर्मयाय, सुदेहाय, सायं मण्डलं रेखित्वा, यागद्रव्याणि च आनयेत्। हस्तपादौ प्रक्षालय, अर्घ्यपात्रं स्थापयेत्; अर्घ्यजलेन शिरः, द्वारं च, अन्यानि च क्षेत्राणि प्रोक्षयेत्। द्वारपूजां प्रारभ्य, द्वारपालान् पूजयेत्; अश्वत्थ, उदुम्बर, वट, प्लक्ष—एतान् पूर्वादिषु स्थापयेत्। पूर्वदिशि ऋक् "इन्द्रशोभन", दक्षिणे यजुः "यमसुभद्रक", पश्चिमे सामन् "सुधन्वन्", उत्तरदिशि अथर्वणः "सुऽहोत्रक" सोमस्य—एतान् प्रयोगः। द्वारान्ते ध्वजौ, कुमुदाद्युपेतौ घटौ स्थापनीयौ; प्रत्येकद्वारे देवतानाम् नामतो पूजनं, पूर्वदिशि नीलोत्पलं पूर्णं स्थापनीयम्। आनन्द, नन्दन, दक्ष, वीरसेन, सुसेणक, सम्भव, प्रभव—एते सौम्यद्वारपालाः अपि पूज्यन्ते। शस्त्रमन्त्रं जपित्वा, पुष्पवृष्टिं कृत्वा, विघ्नान् अपाकुर्यात्, प्रविशेत्; ततः तत्त्वशुद्धिं कृत्वा, निर्दिष्टमुद्रां दर्शयेत्। शिखामन्त्रं "फट्" अन्तं जपित्वा, सर्वदिशासु सरिषपाणि क्षिपेत्; वासुदेवेन गोमूत्रम्, संकर्षणेन गोमयम्। प्रद्युम्नेन क्षीरम्, नारायणेन दधिघृतम्; एकद्वित्रिचतुर्दलादिना घृतमात्रा वर्धयेत्। सर्वाणि एतानि घृतेन पात्रे समाहितानि "पञ्चगव्य" इति कथ्यन्ते; एकं भागं मण्डपस्य प्रोक्षणाय, अन्यं पानाय। अभिषेकाय दशसु घटेषु, इन्द्राद्य्लोकपालान् पूजयेत्; पूजाज्ञां सूच्य, हर्यादेशेन स्थित्वा। यज्ञद्रव्यं रक्षित्वा, हविः क्षिपेत्; मूलमन्त्रं शताष्टकृत्वा जप्त्वा, कुशग्रहणं कुर्यात्। ईशानकोणे घटं स्थापयित्वा, तत्र वर्धनीं देवतां स्थापयेत्; घटे हरिं अङ्गैः सह पूजयेत्, वर्धन्यां शस्त्रपूजनं कुर्यात्। वर्धनीं छिन्नदारया सह यज्ञगृहं प्रदक्षिणीकृत्य, प्रोक्षणं कृत्वा, घटं स्थाप्य, स्थिरासने पूजयेत्। पञ्चरत्नवस्त्रादिसंयुक्ते घटे, चन्दनादिभिः हरिं पूजयेत्; सुवर्णयुक्तायां वर्धन्यां, वामभागे शस्त्रपूजनं कुर्यात्। तदुपकर्षे वास्तुलक्ष्मीं, भूविनायकं च पूजयेत्; विष्णोः आसनं स्थापयेत्, उत्तरायणादौ अपि तथैव। नवसु कोणेषु, नव पूर्णघटाः, निष्कलङ्काः स्थापनीयाः; तेषु पाद्यं, अर्घ्यं, आचमनीयं, पञ्चगव्यं च स्थापयेत्। आरम्भे, पूर्वतः घटात्, पञ्चामृतं, जलं च दद्यात्—दधि, क्षीर, मधु, उष्णोदकं, चतुर्विधं पाद्यं च। पद्मम्, श्यामकं, दूर्वा, विष्णुपत्नी च पाद्याय; अष्टविधं दानं, यवः, गन्धफलानि, तण्डुलाः च। कुशा, सिद्धार्थपुष्पाणि, तिलादयः हविषि; लवङ्गकक्कोलयुक्तं आचमनीयं दद्यात्। मूलमन्त्रेण, पञ्चामृतैः देवतां स्नापयेत्; शुद्धजलं मध्ये घटे स्थापयित्वा, देवतां तत्र निमज्जयेत्। एवं, श्रद्धया, विधिना च, पूजकः सर्वं कर्म सम्यगाचरन्, भगवतः पूजनमहिमा लभते।