साधकः अग्निं देवतारूपेण ध्यायन् शुद्धस्पर्शतत्त्वं संहरति। मन्त्रेण "ॐ ह्रौं हः फट् ह्रूं" इत्यादिना सूक्ष्मस्पर्शतत्त्वं संहरामि, नमः; पुनः तेनैव मन्त्रेण शब्दतत्त्वं संहरामि, नमः इति श्रद्धया जपन्, द्विविधसंहारं कृत्वा धूमवर्णमण्डलं शुद्धचन्द्रचिह्नितं मनसि स्थापयेत्। ध्यानयोगाभ्यां स्पर्शशब्दतत्त्वे संहर्येते। पुनः "ॐ ह्रौं हः फट् ह्रूं" इत्यनेन शब्दतत्त्वं संहरामि, नमः इति जपेत्; एकेन संहारेण शुद्धस्फटिकसदृशं यत् व्योम नासाग्रस्थितं तदपि संहर्येत्। ततः शोषणाद्युपायैः क्रमशः स्थानं शुद्धयेत्। पादादारभ्य शिरःपर्यन्तं शरीरं शुष्करूपेण ध्यायेत्। "यं" "वं" इत्याक्षराभ्यां शरीरं ज्वालामालया वेष्टयेत्; एवं ब्रह्मरन्ध्रमार्गेण शरीरं नयेत्। बिन्दुं सुधारूपेण ध्यायित्वा तेन भस्मनैव शरीरं प्लावयेत्; एवं शरीरं दिव्यं भवति। हस्ताङ्गन्यासं कृत्वा, मनसा पूजां कुर्वीत। हृदयकमले मनःपुष्पादिभिः विष्णुं सहाङ्गैः पूजयेत्। मूलमन्त्रेण देवेशं भोगमोक्षप्रदं पूजयेत्—"स्वागतम्, देवेश, केशव, अत्र सन्निधिं कुरु" इति। सम्यग्भावितां मानसिकां पूजां स्वीकुरुष्व; अधारशक्तिः कूर्मरूपा, अनन्तं ततो भू्मिं पूजयेत्। मध्यभागे अग्न्यादीन् धर्मादीन् च, अधर्मेषु इन्द्रं प्रमुखं, मध्ये कमलं, मायाविद्याख्यानि तत्त्वानि स्थापयेत्। कालतत्त्वं, सूर्यादिगोलं, पक्षिराजं च, मध्ये वाय्वाद्यीशानान्तं देवताचक्रम् आचार्यपरम्परायुक्तं पूजयेत्। सरस्वतीगणं, नारदं, नलकूबरं, आचार्यं, पादुकां, परमगुरुं, पादुकां च पूजयेत्। पूर्वसिद्धाः, पश्चात्सिद्धाः, केशरेषु शक्तयः, लक्ष्मीः, सरस्वती, स्नेहः, कीर्तिः, शान्तिः, शोभा च पूज्याः। पुष्टिः, तुष्टिः, मध्ये इन्द्रादयः, हरिं आहूय; स्थैर्यं, तेजः, हर्षः, शोभा च—अच्युतः मूलस्थाने प्रतिष्ठाप्यते। "ॐ" इत्युक्त्वा, देवतामुखं पूर्वदिशं प्रति दृष्ट्वा, जलादिप्रदानं कृत्वा, मूलस्थाने गन्धादिभिः पूजां कुर्यात्। "ॐ" इत्युक्त्वा, "भयंकुरु, भयंकुरु! हृदयशिरसि पुनः संत्रासय; मर्दय, मर्दय! शिखां वह्न्यादिषु, शस्त्रास्त्रं च" इति जपेत्। "पाहि, पाहि! नाशय, नाशय! कवचाय नमः; ॐ ह्रूं फट्, अस्त्राय नमः, मूलबीजाङ्गाय नमः" इति च। पूर्वदक्षिणपश्चिमोत्तरदिक्षु आवरणयुक्तानि रूपाणि—वासुदेव, सङ्कर्षण, प्रद्युम्न, अनिरुद्ध—पूजयेत्। वह्न्यादिषु श्रीः, स्थैर्यं, हर्षः, शोभा च हर्यङ्गिन्याः रूपाणि; शङ्खचक्रगदापद्मानि वह्न्यादिषु पूर्वादिदिशः स्थाप्यन्ते। शार्ङ्गधनुः, मुसलः, खड्गः, वनमाला च बहिः; इन्द्रादीन्, अनन्तं, दक्षिणपश्चिमे वरुणं च पूजयेत्। ब्रह्मेन्द्रईशानयोः मध्ये, बहिः शस्त्रावरणं; ततः ऐरावतं, अजं, महिषं, कपिं, मत्स्यं च स्थापयेत्। मृगः, शशः, वृषः, कूर्मः, हंसः च बहिः; पृष्णिगर्भः, कुमुदाद्यौ द्वारपालौ च। पूर्वोत्तरे द्वारे हरिं प्रणम्य, बहिः बलिं दद्यात्; विष्णुपार्षदान् नमस्कृत्य, बलिस्थले बलिं समर्पयेत्। विश्वाय, विश्वक्सेनाय, ईशानकोणे पूजयेत्; देवस्य दक्षिणपाणौ रक्षासूत्रं बध्नीयात्। यः वर्षपर्यन्तं पूजाफलं ददाति, तस्मै यज्ञोपवीतधारणार्थं शुभचिह्नं धारयेत्—"ॐ नमः" इति। देवसंनिधौ उपवासादिसंयमं पालयेत्; उपवासैः संयमैश्च देवतां तर्पयामि। "मम सकलाः कामक्रोधादयः न किञ्चिदवशिष्यन्तां; अद्य प्रभृति, देवेश, यावत्पर्यन्तं विशेषदिनम्" इति प्रार्थयेत्। यदि यजमानः अशक्तः स्यात्, व्रती रात्र्युपवासादिकं कुर्यात्; होमं कृत्वा, विसर्जनं, स्तुतिं, नित्यशुभपूजां च समापयेत्। अग्निः उवाच—एतेन मन्त्रेण यज्ञस्थलं भूषयेत्—"ब्राह्मणदेवतायै, श्रीधराय, अक्षरात्मने नमः"। विष्णवे, ऋक्यजुःसामरूपाय, शब्दमयतनवे, सायं मण्डलं रचयित्वा, यज्ञद्रव्यादिकं समानीयेत्। हस्तपादौ प्रक्षालय्य, अर्घ्यपात्रं स्थापयेत्; अर्घ्यजलेन शिरोऽपि, द्वारादीनि च प्रक्षिपेत्। द्वारपूजां आरभ्य, द्वारपालान् पूजयेत्; अश्वत्थ, उदुम्बर, वट, प्लक्ष—एतान् पवित्रवृक्षान् पूर्वादिदिशासु स्थापयेत्। पूर्वदिक् इन्द्रशोभन ऋक्, यमसुभद्रक यजुः, सुधन्वन् सामन्, सोमस्य सुहोत्रक अथर्वन्—एते उपयुज्यन्ते। द्वारान्ते ध्वजौ, कुमुदारम्भकौ घटौ स्थापयेत्; प्रतिद्वारं नामतो देवताः पूजयेत्, पूर्वे पूर्णनीलोत्पलं स्थापयेत्। आनन्द, नन्दन, दक्ष, वीरसेन, सुसेणक, सम्भव, प्रभव—एते सौम्यद्वारपालाः अपि पूजनीयाः। अस्त्र मन्त्रं जपित्वा, पुष्पवृष्टिं कृत्वा, विघ्नान् अपाकुर्यात्, प्रविशेत्; ततः तत्त्वशुद्धिं कृत्वा, निर्दिष्टमुद्रां दर्शयेत्। शिखामन्त्रं "फट्" इत्यन्तं जपित्वा, सरषपबीजानि दिशासु न्यस्येत्; वासुदेवेन गोमूत्रं, सङ्कर्षणेन गोमयम्। प्रद्युम्नेन क्षीरं, नारायणेन दधिघृतं च; एकद्वित्र्यादियथाक्रमं घृतभागवृद्धिं कुर्यात्। घृतपात्रे एतानि सर्वाणि संयोज्य, पञ्चगव्यं स्यात्; एकं भागं मण्डपसिक्त्यर्थं, अन्यं प्राशनाय योजयेत्। स्नानार्थं दशसु कुम्भेषु, इन्द्राद्यधिपालकान् पूजयेत्; तान् पूजयितुं आज्ञां घोषयेत्, हर्याज्ञया क्रममवलम्ब्य तिष्ठेत्। एवं श्रद्धया, विधिना, मन्त्रैः पूजार्थं सर्वं क्रमशः सम्पाद्य, साधकः विष्णुप्रीतिं लभते।