ऋषयः प्राचीनकाले परमपूज्ये अग्निपुराणे निर्दिष्टानां विधीनां रहस्यं कथयन्ति। सर्वव्यापिनं ऋग्वेदं हस्ते स्थापयेत्, यजुर्वेदं अङ्गुलिषु, अथर्वरूपं उभयोः पाण्योः, तथा शिरसि, हृदि, पादान्तेषु च स्थापयेत्। यथापूर्वं सर्वव्यापकं व्योम हस्ते शरीरे च स्थापयेत्; अङ्गुलिषु वाय्वादीन्, शिरसि, हृदि, गुप्ताङ्गे, पादयोश्च निवेशयेत्। वायुः, अग्निः, आपः, पृथिवी—एते पञ्चविधाः परिगणिताः; मनः, श्रोत्रं, त्वक्, चक्षुः, जिह्वा, घ्राणं—एषां षड्विधः संन्यासः स्मृतः। सर्वव्यापिनं मनः क्रमेण अङ्गुष्ठादारभ्य स्थापयेत्; शिरसि, मुखे, हृदि, गुप्ताङ्गे, पादयोश्च करुणामयं विदधाति। आदिरूपं सर्वत्र व्याप्नुवन्तं जीवभूतं विदुः; भूः, भुवः, स्वः, महः, जनः, तपः, सत्यं—एते सप्तविधाः विभागाः। हस्ते शरीरे च आदिपुरुषं अङ्गुष्ठादारभ्य स्थापयेत्; सप्तमं तु तले स्थापयित्वा, स लोकेश्वरः शरीरे क्रमेण प्रतिष्ठितः। शरीरे—शिरसि, ललाटे, मुखे, हृदि, गुप्ताङ्गे, पादान्तेषु—अग्निष्टोमः, उक्त्थः, षोडशी, वाजपेयः च स्थाप्याः। अतिरात्रं, आप्तोर्यामं, यज्ञानां सारं—एते सप्तविधाः रूपाणि; धृतात्मा, मनः, शब्दः, स्पर्शः, रूपं, रसः, ततो गन्धः, बुद्धिः च सर्वव्यापिनी, हस्ते शरीरे च क्रमेण स्थापनीया; अन्त्ये द्वे तु तले, ललाटे, मुखे, हृदि च स्थापयेत्। नाभौ, गुप्ताङ्गे, पादयोः, अष्टविधं व्यक्तिं स्मरन्ति—प्राणः, बुद्धिः, अहङ्कारः, मनः, शब्दः, गुणः, वायुः। रूपं, रसः—एवं नवात्मा; प्राणौ उभयोरङ्गुष्ठयोः; अन्ये अनुक्रमेण तर्जनीतः वामानामिकान्तं स्थापनीयाः। शरीरे—शिरसि, ललाटे, मुखे, हृदि, नाभौ, गुप्ताङ्गे, जानु, पादयोः—एष दशविधः आत्मा, इन्द्रः, सर्वव्यापी प्रतिष्ठितः। उभयोरङ्गुष्ठयोः अग्निः; तर्जन्यादिषु अनुक्रमेण; शिरसि, ललाटे, मुखे; हृदि, नाभौ, गुप्ताङ्गे, जानुषु च। उभयोरपि पादयोः एकादशात्मा—मनः, श्रोत्रं, त्वक्, चक्षुः, जिह्वा, घ्राणं, वाक्, हस्तौ, पादौ, विष्ठानकः। जननाङ्गं, मनः, सर्वव्यापि; श्रोत्रं उभयोरङ्गुष्ठयोः; तर्जन्यादारभ्य अष्टौ क्रमेण; शेषं तले स्थापयेत्। उत्तमाङ्गे, ललाटे, मुखे, हृदि, नाभौ, गुप्ताङ्गे; उरू, जङ्घे, गुल्फे, पादयोः अनुक्रमेण—विष्णुः, मधुसूदनः, त्रिविक्रमः, वामनः, श्रीधरः, हृषीकेशः, पद्मनाभः च। दामोदरः, केशवः, ततः नारायणः परः; ततः माधवः, गोविन्दः—एवं सर्वव्यापिनं विष्णुं स्थापयेत्। अङ्गुष्ठयोः, तले, पादयोः, जानुषु, श्रोणिषु, शिरसि, मूर्धनि, कटौ, जानुषु, पादयोश्च यथाक्रमं स्थापयेत्। द्वादशात्मा, पञ्चविंशः, षड्विंशस्य विन्यासः; पुरुषः, धृतात्मा, अहंभावः, मनः, बुद्धिः, शब्दतत्त्वं च। एवं स्पर्शः, रसः, रूपं, गन्धः; श्रोत्रं, त्वक्, चक्षुः, जिह्वा, घ्राणं, वाक्, हस्तौ, पादौ, विष्ठानकः। जननाङ्गं, पृथिवी, आपः, अग्निः, वायुः, आकाशं च; सर्वव्यापिनं पुरुषं स्थापयित्वा, दश तत्त्वानि अङ्गुष्ठादारभ्य स्थापयेत्। शेषाणि तले, शिरसि, ललाटे, मुखे, हृदि, नाभौ, गुप्ताङ्गे, ऊरुषु, जङ्घासु, पादयोः, इन्द्रियदूतयोः च स्थापयेत्। पादयोः, जानुषु, ऊरुषु, हृदि, शिरसि अनुक्रमेण; परमात्मानं, पुरुषात्मादारभ्य षड्विंशं यथापूर्वं परं स्थापयेत्। एकमण्डलं ध्यात्वा, प्राज्ञः प्रकृतिं पूजयेत्; पूर्वदिक्षु दक्षिणे पश्चिमे उत्तरदिक्षु हृदयादीनि पूजयेत्। आस्त्रं आग्नेयादिषु कोणेषु, गरुडादीन् यथापूर्वं; दिक्पालान् अन्यथा, मध्ये च त्रिधा वह्निम् स्थापयेत्। घृतादिभिः अलङ्कृतं पूर्वादिदिक्पालगृहेषु; कर्णिकायां च आकाशे, तत्र मानसिकं देवतां स्थापयेत्। विश्वमूर्तिं सर्वरक्षणाय, घृतयज्ञविजयाय च पूजयेत्; समस्तसंघैः, पञ्चाङ्गैः च संयुक्तं। गरुडादिभिः, इन्द्रादिभिः च, सर्वान् कामान् लभते; विष्वक्सेनं नाम पूजयेत्, बीजं आकाशे प्रतिष्ठितम्। नारदः उवाच—मुद्राणां लक्षणं, सन्निध्याद्यविधिं च वक्ष्यामि; आद्यां मुद्रां अञ्जलिं हृदयेन समर्पयेत्। अङ्गुष्ठौ उन्नतौ, वाममुष्टिः दक्षिणाङ्गुष्ठबन्धनं च; वामहस्तस्याङ्गुष्ठः एवमुत्तानः स्मृतः। त्रयः सामान्याः, अष्टौ विशिष्टाः; कनिष्ठादारभ्य विमोचनेन अष्ट मुद्राः क्रमेण। अष्टबीजानां क्रमं सावधानं पश्येत्; अङ्गुष्ठात् कनिष्ठान्तं त्रयः अङ्गुल्यः पिण्डयेत्। नवमस्योर्ध्वमुत्तानं कृत्वा, वामहस्तं ऊर्ध्वं कृत्वा, मृदु मध्यभागे पिण्डयेत्। वराहमुद्रा स्मृता, एते अङ्गविन्यासस्य प्रारम्भाः; एकैकं बद्ध्वा, वाममुष्टौ अङ्गुलिं विमोचयेत्। पूर्वमुद्रां दक्षिणहस्तेन यथोक्तं संकुचयेत्; अङ्गुष्ठं उन्नतं वाममुष्टिं च, एवं मुद्रासिद्धिः लभ्यते। नारदः पुनः उवाच—दीक्षाविधिं वक्ष्यामि, यथाचार्यः उपदिशति, पुत्र; येन सिद्धः सिद्धिं लभते, रोगी रोगमुक्तिं प्राप्नोति। अनेन राज्ञः राज्यं, पुत्रं, स्त्रियः, मलनाशनं च सिध्यति; मणिभाण्डानि मध्यपूर्वादिदिक्षु स्थापयेत्। सहस्रं वा शतं वा प्रदक्षिणं कुर्यात्; मण्डपे वा मण्डले वा विष्णुं पूर्वोत्तराभिमुखं आसने स्थापयेत्। पुत्रं, सिद्धं, अन्यांश्च स्थापयित्वा, गीतपूर्वकं दीक्षां सम्यक् आचरितव्यम्। योगपीठादिदानं दद्यात्; ये जनाः तव प्रियाः; गुरुश्च समागतः शिष्यं रहसि उपदिशेत्, सर्वभोगभागिनं च। एवं पवित्रेण विधानक्रमेण, मन्त्रविदः, भक्तिपूर्वकं, सर्वव्यापकं परमात्मानं, विविधरूपेण, सर्वाङ्गसम्पन्नं, सम्यगर्चयन्ति।