अग्निपुराणम्

साधकः श्रद्धया एवं शिवस्य साकारं बहुभुजमुखं हां हूं हां इत्यादिभिः अक्षरैः पूजयेत्। शिवाय हौं, हाम् च, ईशानमुखादिषु हाम् इत्यादि मन्त्रैः तत्र तत्र पूजनं विधीयते। गौर्यै ह्रीं, गणाय गं, इन्द्रादिभ्यः चण्ड्यै, हृदा च; सूर्याय, दण्डिने, पिङ्गलाय च पूजामन्त्राः क्रमशः संस्तुताः। उच्चैःश्रवाः, अरुणः, प्रभूतः, विमलः च पूजनीयाः; मध्ये स्कन्दादयः परमात्मस्वरूपाः, परमानन्ददायकाः पूज्यन्ते। दीप्ता, सूक्ष्मा, जया, भद्रा, विभूतिः, विमला, अमोघा, विद्युत्, सर्वतोमुखी च पूजनीयाः। सूर्यपीठं हं, खं, ख, सो, उल्का च तद्रूपाणि; ह्रां, ह्रीं, स, ‘नमो सूर्याय’, आं, ‘नमो हृदयाय’ इत्यादि मन्त्रैः पूजनं विधेयम्। सूर्याय, शिखाय, अग्नये, ईशाय, असुराय, वायवे च; भूः, भुवः, स्वः इत्येतैः ज्वलन्तं शिखां पूजयेत्, हूं कवचं ज्ञेयम्। नेत्रं मां, निवासः अर्कास्त्रं, राणी शक्तिः, निष्कुभा; सोम, अङ्गारक, बुध, जीव, शुक्र, शनिः च पूज्याः। राहु, केतु, तेजस्, चण्डः; संक्षेपेण पूजनं—रूपपीठं, मूलं, हृदा च, पार्षदाः च पूजनीयाः। विष्णोः पीठं, विष्णुरूपं, रोम्, श्रीम्, श्रीम्, श्रीधरः, हरिः; ह्रीं, सर्वरूपमन्त्रः—एवं स त्रैलोक्यं मोहितवान्। हृषीकेशाय ह्रीं, विष्णवे क्लीं, दीर्घस्वरैः हृदा च; सर्वैः पञ्चम्यन्तैः पूजनं, युद्धे जया चादयः। चक्रं, गदा, अनुक्रमेण शङ्खः, मुसलः, खड्गः, शार्ङ्गधनुः; पाशः, अंकुशः, श्रीवत्सः, कौस्तुभः, वनमाला च पूज्याः। श्रीं, श्री, महालक्ष्मी, तातार्क्ष्य, गुरु, इन्द्रादयः पूजनीयाः; सरस्वत्याः पीठं, रूपं, औं, ह्रीं, सरस्वती देवी च पूज्यते। हृदा चादिभिः अलक्ष्मी, मेधा, कला, तुष्टि, पुष्टिका; गौरी, प्रभामती, दुर्गा, गणः, गुरु, क्षेत्रपालः च पूजनीयाः। तथा गणपतये गं, गौर्यै ह्रीं, श्रीै श्रीं; त्वारिताय ह्रीं, त्रिपुराय सौः, चतुर्थ्या अन्ते ओंकारेण पूजनं क्रियते। नामाद्याक्षरं बिन्दुना युक्तं वा ओंकारेण युतं सर्वमन्त्रैः पूजायां जपितं मन्यते। यः तिलाज्यादिभिः होमकाले पूजामन्त्रान् जपेत्, स धर्म, अर्थ, काम, मोक्षान् प्राप्य, भोगान् भुक्त्वा स्वर्गं याति। नारदः उवाच—अहं कर्मणां स्नानविधिं वक्ष्यामि। नरसिंहमन्त्रेण भूमिं गृहित्वा द्विधा कृत्वा, एकेन भागेन मनः शुद्ध्यर्थं मार्जयेत्। आपः प्रक्षिप्याचम्य, स्थापयित्वा, सिंहमन्त्रेण रक्षितः, नियतप्राणः शास्त्रानुसारेण स्नानं कुर्यात्। हृदि हरिज्ञानं अष्टाक्षरमन्त्रेण ध्यानं कृत्वा, हस्ते भूमिं गृह्णन् सिंहमन्त्रं त्रिवारं जपेत् सर्वदिक्प्रतिषेधाय। वासुदेवमन्त्रेण आपः सम्पूज्य, वेदमन्त्रैः शरीरं शुद्ध्येत्, रूपं पूजयेत्। अघमर्षणं कृत्वा, शुद्धवस्त्रं धारयित्वा, हस्ते आपः स्थाप्य, द्विवारं मन्त्रैः शुद्ध्येत्। नारायणमन्त्रेण प्राणं संयम्य, प्राणं गृह्णन् विसृज्य, आपः मध्ये हरिं ध्यात्वा, द्वादशाक्षरमन्त्रेण अर्घ्यं दद्यात्। योगपीठादारभ्य, दिशाध्यक्षेभ्यः, ऋषिभ्यः, पितृगणेभ्यश्च, शतानि मन्त्राणि क्रमशः जपेत्। समस्तेभ्यः प्राणिषु स्थावरान्तेषु, अङ्गानि न्यस्य, मन्त्रैः संहृत्य, पूजास्थानं प्रविशेत्। अन्येषु पूजाविधिषु अपि, मूलादिमन्त्रैः स्नानं कार्यम्। नारदः पुनरुवाच—अहं पूजाविधिं वक्ष्यामि, येन ब्राह्मणाः सर्वं प्राप्नुवन्ति। पादप्रक्षालनं, आचमनं, वाङ् निग्रहं, रक्षणं च कृत्वा। पूर्वाभिमुखः, स्वस्तिकं पद्मं वा चित्रं कृत्वा, नाभिमध्ये बीजं ध्यात्वा, धूम्रवर्णं, तीव्रवाय्वात्मकं चिन्तयेत्। सर्वं विविच्य, शरीरमलं ध्यात्वा, हृदयं कषौम् बीजं स्मृत्वा, तद्गर्भमूलं मन्येत। अधस्तात्, उपरि, पार्श्वयोः अग्निशिखाभिः मलदाहं कृत्वा, चन्द्ररूपेण आकाशे अमृतधाराभिः तं चिन्तयेत्। हृदयं पद्मात् प्रभाभिः स्वदेहं सुषुम्णामार्गेण, सर्वनाड्याभिः प्रवाहितं पूरयेत्। शुद्ध्वा तत्त्वं न्यस्य, हस्तयोः शुद्धिं कृत्वा, आस्त्रं न्यस्य, दक्षिणाङ्गुष्ठादारभ्य हस्तयोः व्यापयेत्। मूलं द्वादशाङ्गानि शरीरस्थानि षड्विधद्वन्द्वैः मन्त्रैः न्यस्येत्—हृदयम्, शीर्षम्, शिखा, कवचम्, अस्त्राणि, नेत्रे। उदरं, पृष्ठं, भुजौ, जानु, पादौ अनुक्रमेण स्पृशेत्; मुद्रां विधाय, विष्णुं स्मृत्वा, अष्टाक्षरं जपित्वा, पूजां कुर्यात्। वर्धनीं वामे, पूजोपकरणानि दक्षिणे स्थाप्य, तानि शस्त्रं मन्त्रेण, गन्धपुष्पमिश्रितेन अर्घ्येण शुद्ध्वा स्थापयेत्। अष्टाङ्गजपेन, फट् इत्यक्षरेण आपः प्रोक्ष्य, हस्ते परं हरिं, सर्वव्यापि चिद्रूपं तेजस्विनं ध्यात्वा। धर्मं, ज्ञानं, वैराग्यं, ऐश्वर्यं च अग्न्यादिदिक्षु न्यस्य; अधर्मादिकं पूर्वाद्यङ्गेषु, योगपीठे स्थापयेत्। पीठे कूर्मं, अनन्तं, यमं, सूर्यादिचक्रं, शुद्धादीन्, कलिकाः शुभदेवताः, कर्णिकायां कृपाश्रयदेवताः च चिन्तयेत्। प्रथमं स्वहृदि ध्यात्वा, ततो मण्डले आवाह्य पूजयित्वा, अर्घ्यं, पाद्यं, आचमनीयं, मधुपर्कं च प्रदद्यात्, पुनः पुनः तद्वत्। स्नानं, वस्त्रं, यज्ञोपवीतं, आभरणं, गन्धं, पुष्पं, धूपं, दीपं, नैवेद्यं च पुण्डरीकाक्षमन्त्रेण दद्यात्। अङ्गपूजां पूर्वादारभ्य कुर्यात्; पूर्वद्वारे पक्षिराजः, दक्षिणे चक्रं, सौम्यकोणे गदा, शुभे वायव्ये शङ्खं धनुः च स्थापयेत्। एवं पूजाविधानं, स्नानविधानं, मन्त्रपूजनं च शास्त्रानुसारं श्रद्धालु साधकः अनुष्ठाय, सर्वान् पुरुषार्थान् लभते, पुण्यं प्राप्य, स्वर्गलोकं गच्छति।