अग्निपुराणम्

उर्ज्जा वसिष्ठयोः संयोगात् गात्रोर्ध्वबाहुकः राजा जातः, तस्य सह भ्रातृभिः सवनः, आलघुः, शुक्रः, सुतपाश्च तथा सप्तर्षयः अपि अभवन्। तत्र पावकः, पवमानः, शुचिश्च उत्पन्नाः; स्वाहा च अग्निजं जनयामास। तदा अग्निष्वात्ताः, बार्हिषदाः, अनग्नयः, साग्नयश्च अपि अभवन्। पितॄणां स्वधायाः च, वैधारकन्यायाः मेनायाः च सन्तानः जातः। हिंसायाः, या अधर्मपत्नी, तयोः तथा च अनृतम् अपि जातम्। तयोः कन्या निकृतिः, भयश्च, नरकश्च अभवन्; तस्मात् मायावेदनयोः युगलं समुत्पन्नम्। ततो माया मृत्युम्, प्राणिनां हरन्तारम्, जनयामास; वेदना दुःखं पुत्रं रौरवाज्जनयामास। मृत्योः रोगः, जराः, शोकः, तृष्णा, क्रोधश्च जाताः। ब्रह्मणः रुदनात् रुद्रः अभवत्, तस्मात् ‘रुद्र’ इति नाम प्राप्तम्। पितामहः भवम्, शर्वम्, ईशानम्, पशुपतिम्, भीमम्, उग्रं, महादेवं च सम्बोधितवान्। दक्षस्य कोपात् तस्य पत्नी सती देहम् उत्सृज्य, हिमवत्पुत्री भूत्वा पुनः शम्भोः भार्या अभवत्। नारदादिभ्यः ऋषिभ्यः स्नानादिपूर्वकाः पूजारम्भविधयः प्रवृत्ताः, ये स्वायम्भुवादिकाले क्रियन्ते, तैः विष्ण्वादिभ्यः भोगमोक्षौ लभ्येते। नारद उवाच—अहं विष्ण्वादीनां सामान्यपूजां सर्वमन्त्रैः सह वर्णयिष्यामि। अच्युतं सर्वपरिवारं नमः इति पूजयेत्। धात्रे, विधात्रे, गङ्गायै, यमुनायै, निधीः, द्वारपत्नीं, नवस्थानं, शक्तिं, कूर्मं, अनन्तकं च पूजयेत्। पृथिवीं, धर्मं, ज्ञानं, वैराग्यं, ऐश्वर्यं, अधर्मादीन्, पद्मस्य कण्ठिकाद्यङ्गानि पूजयेत्। ऋग्वेदादीन् वेदान्, कृतादियुगानि, सत्त्वं, सूर्यमण्डलम्, विमलोत्कर्षिणीं, ज्ञानं, क्रियाम्, योगं पूजयेत्। प्रह्वीं, सत्यं, ईशानम्, अनुग्रहम्, सनमूर्तिं, दुर्गां, गिरां, अङ्गणां, क्षेत्रं, वासुदेवमादीन् पूजयेत्। हृदयम्, शिरः, त्रिशूलम्, कवचम्, नेत्रे, शस्त्राणि, शङ्खं, चक्रं, गदां, पद्मं, श्रीवत्सं, कौस्तुभं पूजयेत्। वनमालां, श्रीम्, पुष्टिं, गरुडम्, गुरुम्, इन्द्रं, अग्निम्, यमं, राक्षसान्, आपः, वायुम्, धनाध्यक्षं पूजयेत्। एवं पूजार्चनैः मण्डले भगवतः अनन्तस्य, अजस्य, तस्य आयुधानि, वाहनम्, पद्मादीनि, विष्वक्सेनं च सिद्धिः लभ्यते। ततो शिवस्य सामान्यपूजायाम्, प्रथमं नन्दिं, अनन्तरं महाकालम्, गङ्गां, यमुनां, गणसमूहान् पूजयेत्। वाचम्, लक्ष्मीम्, गुरुम्, गृहम्, शक्तिम्, धर्मादीन्, वामां, ज्येष्ठां, रौद्रीं, कालीं, कलविकारिणीं च पूजयेत्। बलविकारिणीं, बलप्रमथिनीं, सर्वभूतदामिनीं, मदनोन्मादिनीं, शिवपीठं च पूजयेत्। हां, हुं, हां इति अक्षरैः अङ्गमुखयुक्तं शिवं पूजयेत्; हौं शिवाय, हां ईशानाद्यङ्गेषु। ह्रीं गौरीपदं, गं गणपतये, इन्द्रादिषु, चण्ड्यादिषु, हृदादिषु, सूर्य, दण्डिन्, पिङ्गलादीनां मन्त्रान् पूजयेत्। उच्चैःश्रवाः, अरुणः, प्रभूतः, विमलः, मध्ये स्कन्दादयः, ये परमसुखस्वरूपाः, पूज्याः। दीप्ताः, सूक्ष्मा, जया, भद्रा, विभूतिः, विमला, अमोघा, विद्युत्, सर्वतोमुखी च पूजनीयाः। सूर्यपीठं हं, खं, ख, सो, उल्कादिरूपाणि; ह्रां, ह्रीं, स, सूर्याय नमः, आं, हृदयाय नमः। सूर्याय, शिखाय, अग्नये, ईशाय, असुराय, वायवे; भूः, भुवः, स्वः, ज्वलनाय, शिखाय, हुं कवचम्। नेत्रं मां, निवासः अर्कास्त्रं, राणी शक्तिः, निष्कुभा; सोमः, अङ्गारकः, बुधः, जीवः, शुक्रः, शनैश्चरः। राहुः, केतुः, तेजः, चण्डः; संक्षेपेण, पीठं रूपं, मूलं, हृदादीनि, गणाः पूज्याः। विष्णोः पीठं, विष्णुरूपं, रों, श्रीं, श्रीं, श्रीधरः, हरिः; ह्रीं, सर्वरूपमन्त्रः—एवं स त्रिलोक्यं मोहितवान्। ह्रीं हृषीकेशाय, क्लीं विष्णवे, दीर्घस्वरैः हृदादिषु; सर्वैः पञ्चम्या, पूजायाम्, संग्रामे जया च। चक्रं, गदां, शङ्खं, मुसलं, खड्गं, शार्ङ्गधनुः; पाशं, अङ्कुशं, श्रीवत्सं, कौस्तुभं, वनमालां च पूजयेत्। श्रीं, श्री, महालक्ष्मीः, तातार्क्ष्यः, गुरु, इन्द्रादयः पूज्याः; सरस्वत्याः पीठं, रूपम्, औं, ह्रीं, देवी सरस्वती। हृदादिषु, अलक्ष्मी, मेधा, कला, तुष्टि, पुष्टिका; गौरी, प्रभामती, दुर्गा, गणः, गुरु, क्षेत्रपालश्च पूज्याः। तथा गं गणपतये, ह्रीं गौरीपदे, श्रीं श्रीपदे; ह्रीं त्वारितायै, ह्रीं, सौ त्रिपुरायै, चतुर्थ्या च ओम् अन्ते। नामारम्भे अक्षरं बिन्दुना युक्तं वा ओंकारेण सह पूजायाम् सर्वमन्त्रैः पठितं मन्यते। यः तिलाज्यादिभिः होमकाले पूजामन्त्रान् जपति, धर्मार्थकाममोक्षान् लभते, सुखानि भोक्त्वा स्वर्गं याति। नारद उवाच—अहं कर्मणां स्नानविधिं वक्ष्ये। नरसिंहमन्त्रेण क्षितिं गृहित्वा द्विधा कृत्वा, एकेन भागेन मनः शुद्धिं कुर्यात्। जलं निमज्ज्य, आचम्य, स्थापयित्वा, सिंहमन्त्रेण रक्षितः, नियमानन्तरं विहितं स्नानं कुर्यात्। हृदि हरिज्ञानं अष्टाक्षरमन्त्रेण ध्यानं कृत्वा, हस्ते क्षितिं गृह्णन्, सिंहमन्त्रं त्रिः जपेत् सर्वदिक् रक्षायै। वासुदेवमन्त्रेण जलं संप्रक्षालयेत्, ततः वेदादिमन्त्रैः शरीरे शुद्धिं कृत्वा रूपस्य पूजनं कुर्यात्।