अग्निपुराणम्

शृणुत, विप्राः, धर्मानुरागिणः! चैत्रमासे सुवर्णगरुडेन यः दानं करोति, स वैष्णवपदं प्राप्नोति। स्कन्देन प्रवदितं महत् स्कन्दपुराणं चाष्टचत्वारिंशत्सहस्रश्लोकमयं ज्ञेयम्। धर्मात्मानः विचिन्त्य, कल्पे तत्त्वपुरुषं दातव्यं; वामनपुराणं दशसहस्रश्लोकसमेतं, हरिचरितं च धौमकल्पे प्रवदितम्। शरद्विषुवे धर्मार्थादिशिक्षां दातव्यम्, कूर्मपुराणं चाष्टसहस्रश्लोकं, यत् कूर्मेण पातालस्थले निगदितम्। इन्द्रद्युम्नकाले सुवर्णकूर्मसहितं तद्देयं; कल्पादौ प्रवदितं मत्स्यपुराणं त्रयोदशसहस्रश्लोकमस्ति। मत्स्यपुराणं विषुवे मनवे दातव्यं सुवर्णमत्स्येन सह; गरुडपुराणं चाष्टसहस्रश्लोकं, यद् विष्णुना तार्क्ष्यकल्पे भाषितम्। अण्डादारभ्य गरुडस्योत्पत्तिः, तद् सुवर्णहंससहितं दातव्यम्; ब्रह्मणा ब्रह्माण्डस्य महिमानं विचिन्त्य प्रोक्तम्। प्रथमं पाठकं सत्कुर्यात्, द्विजातिभ्यः क्षीरपाकेन भोजयेत्; सर्वेषु उत्सवेषु गावः, भूमिः, ग्रामाः, सुवर्णं च दातव्यम्। समाप्य ब्राह्मणं पूजयित्वा, संहिताग्रन्थान् शुभे स्थले पटाद्यैः परिवेष्ट्य न्यस्येत्। नरो नारायणश्च पूजनीयौ, पुष्पादिभिः ग्रन्थाश्च; गोभिः, अन्नेन, भूम्या, सुवर्णेन च दत्वा ब्राह्मणान् भोजयित्वा क्षमां याचेत। महादानानि दातव्यानि, नानाविधानि रत्नानि च; मासे द्वौ त्रयो वा युग्मौ वितरन्ति। यात्रारम्भे दानं विधीयते भक्तस्य; सर्वाणि पूजानुष्ठानानि पाठकैः सहितं कर्तव्यानि, द्विजवराः। यो हि इतिवृत्तपुराणग्रन्थान् पूजयित्वा ददाति, स दीर्घायुष्मान्, आरोग्यवान्, स्वर्गलाभी च मोक्षगामी च भवति। अथाग्निरुवाच—सूर्यवंशं सोमवंशं च राजर्षीणां वंशान् वक्ष्यामि। हरिः ब्रह्मा अभवत्, यो पद्मसम्भवः; तस्य पुत्रो मरीचिः। मरीचेः कश्यपः, तस्मात् विवस्वान्; तस्य पत्न्यः सञ्ज्ञा, राज्ञी, प्रभा इति रैवतस्य कन्यास्तिस्रः। प्रभायाः सूर्याय रेवन्तः प्रभातश्च पुत्रौ; त्वष्टृसञ्ज्ञायाः मनुः, यमाय तु यमयमुनयोः द्वौ। छायासञ्ज्ञयोः सावर्र्णिमनुर्वैवस्वतमनुश्च; शनैश्चरः, तपती, विष्टिः, अश्विनौ च सञ्ज्ञायाः पुनः। वैवस्वतमनोः पुत्राः बहवः, न तु तदुपमाः; इक्ष्वाकुः, नाभागः, धृष्टः, शर्यातिश्च। नरिष्यन्तः, प्रांशुः, नाभागः, इष्टः च उत्तमाः; करुषः, पुषध्रः च आयोध्यायाम्। मनोः कन्या इला नाम्ना, या बुधात् पुरूरवसं ससूत; पुरूरवसि जातमात्रे, इला सुद्युम्नः अभवत्। सुद्युम्नात् त्रयः राजानः: उत्कलः, गयः, विनताश्वः; उत्कलस्य उत्कलदेशः, विनताश्वस्य पश्चिमदिशि। सर्वदिशः गयमहात्मनः; वसिष्ठेन आज्ञप्तः सुद्युम्नः प्रतिष्ठानपुरीं प्राप। सुद्युम्नः राज्यं लब्ध्वा पुरूरवसे दत्तवान्; नरिष्यन्तस्य शकाश्च, नाभागस्य वैष्णवः। अम्बरिषः प्रजापालकः; धृष्टात् धार्ष्टकवंशः; शर्यातेः सुकल्गः, नर्त्तुः; अनर्तात् वैरोह्यराजः। अनर्तदेशः, कुशस्थलीपुरीति च; रेवा-पुत्रः रैवत उवाच ककुद्मी धर्मात्मा। शतपुत्रेषु ज्येष्ठः, कुशस्थलीराज्यं लब्ध्वा, कन्यया सह गन्धर्वगीतश्रवणाय ब्रह्मणः समीपं गतः। देवेषु क्षणमात्रं, मर्त्येषु बहूनि युगानि व्यतीतानि; ततः शीघ्रं निजां पुरीं प्रत्यागच्छत्, या यदुवैः पूर्णा। तत्र द्वारवतीपुरीं ददर्श, नानाद्वारशोभितां, भोजवृष्ण्यन्धकसंरक्षिता, वासुदेवमुख्या। निःदोषां ज्ञात्वा, स रैवतीं बलदेवाय दत्तवान्; स सुमेरुशिखरे तपः कृत्वा विष्णोः पदं गतः। नाभागस्य द्वौ पुत्रौ, वैश्यावब्राह्मणत्वं प्राप्तौ; करूषात् कारूषाः, क्षत्रियाः युद्धे प्रख्याताः। पृषध्रः गुरोः गाम् हत्वा शूद्रत्वं प्राप्तः; मनोः पुत्रात् इक्ष्वाकोः विकुक्षेः देवराट् अभवत्। विकुक्षेः ककुत्स्थः, तस्य सुतः सुयोधनः; तस्य पुत्रः पृथुः, पृथोः विश्वगश्वः। आयुषः पुत्रः सुथोधनः, तस्मात् पृथुः, पृथोः विश्वगश्वः। श्रावन्तात् बृहदश्वः, तस्मात् कुबलाश्वः, ततः राजा धुन्धुमारः, पूर्वं धुन्धुः इति ख्यातः। धुन्धुमारस्य त्रयः पुत्राः—दृढाश्वः, दण्डः, कपिलः; दृढाश्वात् हर्यश्वः प्रमोदकश्च। हर्यश्वात् निकुम्भः, निकुम्भात् संहताश्वः; संहताश्वात् अकृशाश्वः च संहताश्वपुत्राः। रणाश्वस्य पुत्रः युवनाश्वः; युवनाश्वात् मान्धातृः; मान्धातुः पुरुकुत्सः, द्वितीयः पुत्रः मुचुकुन्दः। पुरुकुत्सात् त्रसदस्युः, नर्मदायां जातः; त्रसदस्योः सुदन्वा, सुदन्वात् त्रिधन्वा। त्रिधन्वात् तरुणः, तस्य पुत्रः सत्यव्रतः; सत्यव्रतात् सत्यरथः, तस्य पुत्रः हरिश्चन्द्रः। हरिश्चन्द्रात् रोहिताश्वः, तस्मात् व्रिकः, व्रिकात् वाहुः, वाहोः सगरः, यस्य प्रिया प्रभा। प्रभाया षष्टिसहस्रपुत्राः; तुष्टा और्वात् भानुमत्यां असमञ्जसः एक एव राजा जातः। एवं सूर्यवंशस्य सोमवंशस्य च महात्मनां राजर्षीणां वंशक्रमः श्रुतः।