अग्निपुराणम्

एतेषु श्लोकेषु, यः पठति वा शृणोति वा, तस्य हृदयस्थः सर्वात्मा हरिः साक्षात् उपस्थितः भवति। यः राज्यं इच्छति, तस्य राज्यं लभ्यते; यः धर्मं इच्छति, तस्य धर्मः लभ्यते। यः स्वर्गं कामयते, तस्य स्वर्गः दत्तः; यः पुत्रान् इच्छति, तस्य पुत्राः दत्ताः; यः गोः आदीन् इच्छति, तस्य गोः दत्ताः; यः ग्रामान् इच्छति, तस्य ग्रामाः दत्ताः। यः सुखं इच्छति, तस्य सुखं सर्वमङ्गलसम्पदं च दत्तम्; जनानां पुण्यं कीर्तिं च दत्तम्; यः जयम् इच्छति, तस्य जयः दत्तः। यः सर्वं इच्छति, तस्य सर्वं दत्तम्; यः मोक्षं इच्छति, तस्य मोक्षः दत्तः; पापिनां पापं अग्निपुराणेन नश्यति। पुष्करः उवाच—यत् पूर्वं ब्रह्मणा मारीचये उक्तम्, अन्नपरिमाणं, अर्धशतसहस्रं, तत् ब्राह्मं लिखित्वा दातव्यम्। वैशाखे पूर्णिमायां स्वर्गकामः पाद्मं द्वादशसहस्रश्लोकं साक्षात् बहुदुग्धां गाम् दत्त्वा दातव्यम्; ज्येष्ठे गाम् दत्त्वा दातव्यम्। वराहकल्पवर्णने पाराशरः वैष्णवं त्रिसप्ततिसहस्रश्लोकं रचितवान्, तत् दातव्यम्। समृद्धगां दत्त्वा विष्णुलोकम् आप्नोति; वायवीयं हरिप्रियं चतुर्दशसहस्रश्लोकम्। श्वेतकल्पे वायुः घर्मम् उक्तवान्; लिखित्वा श्रावणे उत्तमगां ब्राह्मणाय दातव्यम्। यत्र धर्मविस्तारः गायत्र्याः सम्बन्धेन स्तुतः, वृत्रासुरवधः च, तत् भागवतं कथ्यते। सारस्वते कल्पे प्रोष्ठपदे दातव्यम्; अष्टादशसहस्रश्लोकं सुवर्णसिंहेन सह। यत्र नारदः महाकल्पाधारितधर्मान् उक्तवान्, तानि पञ्चविंशतिसहस्रश्लोकानि नारदपुराणं नाम। गाम् अश्विन्याः सह दत्त्वा परमसिद्धिः लभ्यते; तत्र धर्माधर्मविचारः शत्रुप्रति कृतः। कार्तिके नवसहस्रश्लोकं मार्कण्डेयपुराणं दातव्यम्; यद् अग्निना वसिष्ठाय उक्तम्, तदेव अग्निपुराणम्। भवेन मनवे भविष्यविषयाणि सूर्यसम्भूतानि चतुर्दशसहस्रश्लोकानि पौषे गुरुसम्मानितेन दातव्यम्। नारदाय सावर्णिना ब्रह्मवैवर्तं रथान्तरकथां च अष्टादशसहस्रश्लोकां उक्तम्। मागे वराहकथा ब्रह्मवैवर्ते तथा रथान्तरकथा अष्टादशसहस्रश्लोकां दातव्यम्। आग्नेये कल्पे लिङ्गपुराणं एकादशसहस्रश्लोकम्; तद् दत्त्वा फाल्गुने तिलगां सह शिवं प्राप्नोति। विष्णुना वारणपुराणं चतुर्दशसहस्रश्लोकं, तथा मनुपरम्परया वराहकथा पुनः। चैत्रे सुवर्णगरुडेन वैष्णवलोकम् आप्नोति; महत् स्कन्दपुराणं स्कन्देन उक्तम् चौरासीसहस्रश्लोकम्। धर्मिष्ठान् विचार्य, कल्पे तत्पुरुषं दातव्यम्; वामनपुराणं दशसहस्रश्लोकं, हरिकथा धौमकल्पे। शरद्विषुवे धर्मार्थादिनिर्देशः दातव्यः; कूर्मपुराणं अष्टसहस्रश्लोकं, कूर्मेण पाताले उक्तम्। इन्द्रद्युम्नकाले सुवर्णकूर्मेण तत्तद् दातव्यम्; त्रयोदशसहस्रश्लोकं मत्स्यपुराणं कल्पादौ उक्तम्। विषुवे मनवे मत्स्यपुराणं सुवर्णमत्स्येन दातव्यम्; गरुडपुराणं अष्टसहस्रश्लोकं विष्णुना तार्क्ष्यकल्पे उक्तम्। ब्रह्माण्डोत्पत्तेः गरुडस्य उत्पत्तिः सुवर्णहंसेन दातव्यम्; ब्रह्मा ब्रह्माण्डस्य महत्त्वं विचिन्त्य उक्तवान्। प्रथमं पाठकं पूज्य, द्विजान् क्षीरोदनं भोज्य; सर्वेषु उत्सवेषु गाः भूमिं ग्रामं सुवर्णं च दातव्यम्। समाप्तौ ब्राह्मणं पूज्य, संहिताग्रन्थान् शुभस्थले पटादिना आवृत्य दातव्यम्। नरनारायणयोः पूजनं, ग्रन्थानां पुष्पादिभिः पूजनं; गाः अन्नं भूमिं सुवर्णं दत्त्वा ब्राह्मणान् भोज्य, क्षमायाचना कर्तव्या। महादानानि विविधरत्नानि च दातव्यानि; मासे द्वौ त्रयः युग्मौ वितरितव्यौ। यात्रारम्भे भक्ताय दानं विधीयते; भक्तस्य सर्वपूजाः पाठकैः सह कर्तव्या, द्विजाः। यः इतिहासान् पुराणग्रन्थान् पूजायाः पश्चात् दत्त्वा, दीर्घायुः आरोग्यं स्वर्गं मोक्षं च प्राप्नोति। अग्निः उवाच—सौरचन्द्रवंशयोः, राजवंशानां वंशावलिं वक्ष्यामि। हरिः ब्रह्मा अभवत्, पद्मसम्भवः; तस्य पुत्रः मारीचिः। मारीचेः कश्यपः अभवत्; तस्मात् विवस्वान्। विवस्वतः पत्न्यः संज्ञा, राज्ञी, प्रभा—त्रयः कन्याः, रैवतस्य कन्यायः। प्रभायाः रेवन्तः प्रभातः च सूर्यस्य पुत्रौ। त्वष्ट्री संज्ञायाः मनुः पुत्रः अभवत्; यमस्य यमः यमुनाः च, द्वौ। छायायाः संज्ञायाः सावर्णि मनुः वैवस्वतमनुः च पुत्रौ; शनिः, तपती, विष्टी; संज्ञायाः पुनः अश्विनौ। वैवस्वतमनुः पुत्राः बहवः, किन्तु कोऽपि तस्य तुल्यः नाभवत्—इक्ष्वाकुः, नाभागः, धृष्टः, शर्यातिः च। नरिष्यन्तः, प्रांशुः, नाभागः, इष्टः, करुषः, पूषध्रः—सर्वे अयोध्यायां बलवन्तः। मनुः एकां कन्यां इलां नाम्ना अपत्; बुधात् तया पुरूरवः पुत्रः अभवत्। पुरूरवः जन्मनन्तरं, इला सुद्युम्नः अभवत्। सुद्युम्नात् त्रीणि राज्यानि अभवत्—उत्कलः, गयः, विनताश्वः। उत्कलस्य उत्कलदेशः, विनताश्वस्य पश्चिमे देशः।