अग्निपुराणम्

यथा महागजाः मेघनिनादेन प्रमुद्यन्ते, तथा तव वाणी अस्मान् हर्षं प्रमोदं च ददातु। यथा मेघनिनादः स्त्रीषु भयम् उत्पादयति, तथा तव वाणी युद्धे शत्रुषु कम्पनं जनयतु। तव वाणी सदा मन्त्रैः पूजनीया, विजयादिषु कर्मसु नियोज्या। वार्षिके अभिषेके घृतं, चादरः, विष्णुश्च आवश्यः। पुष्करः उवाच—मन्त्राः सर्वेषां हितकारिणः, धर्मार्थकाममोक्षस्य साधकाः। ऋग्, अथर्व, साम, यजुः—एषां मन्त्राणां संख्या शतसहस्रं। एकः सांख्यायन शाखा, द्वितीयः आश्वलायन शाखा; दशशतानि मन्त्राणि, द्विसहस्रं ब्राह्मणानि। ऋग्वेदः प्रमाणेन संस्थितः, द्वैपायनादिभिः स्मृतः। यजुर्मन्त्राणि द्विसहस्रात् न्यूनानि। दशशतानि ब्राह्मणानां, षडशीतिः शाखाः। कान्वः, माध्यन्दिनिः, काठिः, माध्यकाठिः—एतेषां नामानि। मैत्रायणी, संज्ञा, तैत्तिरीया—एवम् नामानि। वैषम्पायनादयः यजुःशाखासु संस्थिताः। सामवेदस्य कौथुमः एकः, अथर्वणायनी द्वितीयः शाखा। चत्वारि गीतानि, वेदारण्यकानि च। उक्त, उह, चतुर्थः—एषां मन्त्राणां संख्या नवसहस्रं। चतुःशतानि ब्रह्मसंग्रहाणि स्मृतानि। पंचविंशतिः साममात्रा इह निर्दिष्टा। सुमन्तुः, जाजलिः, श्लोकायनः—एते अथर्ववेदे। शौनकः, पिप्पलादः, मुंजकेशादयः—अन्याः शाखाः। मन्त्राणां संख्या दशसहस्रं षष्टिः, उपनिषदां शतं। भगवान् व्यासः स्वस्वरूपे शाखाविभागं सृजितवान्। विष्णुः शाखाविभागस्य, इतिहासस्य, पुराणस्य च कारणम्। व्यासात् पुराणादीनि प्राप्त्वा, सूतः लोमहर्षणः, सुमतिः, अग्निवर्चाः, मित्रायुः, शिंशपायनः च अनुसृताः। ततः कृतव्रतः, सावर्णिः, षड् शिष्याः; शिंशपायनादयः पुराणसंग्रहं रचितवन्तः। ब्राह्मपुराणादि आरभ्य, दशाष्टहरिधर्माः महत्याम् अग्निपुराणे विद्यमानाः, यत्र हरिः ज्ञानरूपेण स्थितः। सः साकारः निराकारः च, रूपरूपविविक्तः; तम् ज्ञात्वा, पूजयित्वा, स्तुत्वा, भोक्तृत्त्वं मोक्षं च प्राप्नोति। विष्णुः विजयी, भविष्यन्, अग्निसूर्यरूपधारी; अग्निरूपेण देवानां मुखः, विष्णुः परमं पदम्। वेदेषु पुराणेषु च, यज्ञरूपेण गीतः; अग्नेयपुराणं विष्णोः महत्तमं रूपम्। जनार्दनः अग्नेयपुराणस्य कर्ता श्रोता च; अतः अग्निपुराणं महत्, सर्ववेदमयम्। यः पठति शृणोति वा, हरिः सर्वात्मरूपः तत्र सन्निहितः। राज्यकामाय राज्यं ददाति, धर्मकामाय धर्मं ददाति। स्वर्गकामाय स्वर्गं, पुत्रकामाय पुत्रान्, गोकामाय गावः, ग्रामकामाय ग्रामान् ददाति। सुखकामाय सुखं, सर्वशुभसमृद्धिं च; जनानां पुण्यं कीर्तिं च, विजयकामाय विजयम्। सर्वकामाय सर्वं; मोक्षकामाय मोक्षं; पापकृतां पापं नाशयति अग्निपुराणम्। पुष्करः उवाच—यद् पूर्वं ब्रह्मणा मरीचये उक्तं, अन्नमात्रपर्यन्तं, शतसहस्रार्धं, तद् ब्राह्मं लिखित्वा दातव्यम्। वैशाखे पौर्णमास्यां, स्वर्गकामः पाद्मं द्वादशसहस्रश्लोकं, दुग्धदायिनीं गाम् दत्त्वा दद्यात्; ज्येष्ठे गाम् दद्यात्। वराहकल्पवृत्तान्ते, पराशरः वैष्णवं त्रयःसप्ततिसहस्रश्लोकं रचितवान्, तद् दातव्यम्। दत्त्वा, संपन्नगाम् सह, विष्णोः स्थानं प्राप्नोति; वायवीयं हरिप्रियं चतुर्दशसहस्रश्लोकम्। श्वेतकल्पे, वायुः घर्मं उक्तवान्; लिखित्वा, श्रावणे श्रेष्ठगाम् दत्त्वा ब्राह्मणाय दद्यात्। यत्र धर्मविस्तारः गायत्र्युपरि स्तुतः, वृत्रासुरवधः च समाविष्टः, तत् भागवतं कथ्यते। सारस्वतकल्पे, प्रोष्टपदे दद्यात्; अष्टादशसहस्रश्लोकं सुवर्णसिंहेन सह। यत्र नारदः महाकल्पाधारितधर्मान् उक्तवान्, पंचविंशतिसहस्रश्लोकं नारदपुराणं कथ्यते। तत्र गाम् अश्विन्याः सह दत्त्वा परमं सिद्धिं प्राप्नोति; तत्र धर्माधर्मविचारः शत्रुषु क्रियते। कार्तिके नवसहस्रश्लोकं मार्कण्डेयपुराणं दद्यात्; यद् अग्निना वसिष्ठाय उक्तं, तद् अग्निपुराणम्। भवेन मनवे सूर्यसम्भूतं भविष्यं चतुर्दशसहस्रश्लोकं पौषे गुरुसम्मानितं दद्यात्। नारदाय सावर्णिना ब्रह्मवैवर्तं रथान्तरवृत्तान्तं अष्टादशसहस्रश्लोकं उक्तम्। माघे वराहकथां ब्रह्मवैवर्ते उक्तां, रथान्तरवृत्तान्तं अष्टादशसहस्रश्लोकं दद्यात्। अग्नेयकल्पे लिङ्गपुराणं एकादशसहस्रश्लोकं; तत् दत्त्वा, फाल्गुने तिलगाम् सह शिवं प्राप्नोति। चतुर्दशसहस्रश्लोकं वाराहं विष्णुना उक्तं, पुनः वराहकथा मनुपरंपरया। एवं महापुराणविस्तारः, शाखाविभागः, मन्त्रसंग्रहः, फलश्रुतिः च, भगवत्प्रसादेन धर्मार्थकाममोक्षसाधनं, अग्निपुराणे विस्तारतः कथितम्।