अग्निपुराणम्

एवं तस्य शोभायमानस्य, अलंकारैः भूषितस्य, पूर्वसंधिं स्मर, तव नीलश्वेतयोः दृष्ट्वा, शत्रुवन्तः क्षिप्रं नश्यन्तु। युद्धे विविधैः घोरैः रोगैः शस्त्रैश्च पराजिताः—पूतना, रेवती, लेखा, कालरात्रि नाम्ना च—ते विनश्यन्तु। तव सर्वे शत्रवः ध्वजसंन्यासेन शीघ्रं भस्मीभवन्तु, महायज्ञे देवदेवेन त्रिशूलिनाः रक्षितः। सर्वस्य विश्वस्य साररूपेण शर्वेण निर्मितः, नन्दकस्य अन्यं रूपं स्मर, शत्रुसूदन। नीलपद्मदलसमानवर्णः कृष्णः, दुष्टस्वप्ननाशकः, असिपाणिः तीक्ष्णधारः, भीषणः च। अौगर्भ, विजय, धर्मपाल—एते तव पूर्वोक्तानि अष्ट नामानि स्वयम्भुवाः। कृतिका तव नक्षत्रम्, दिव्यः महेश्वरः तव गुरुः, सुवर्णमयं तव शरीरम्, जनार्दनः तव देवता। राजा, असि, सेनां, नगरं च रक्ष; पिता च पितामहः दिव्यौ—त्वं तौ सदा रक्ष। युद्धे त्वं रक्षणं दत्तवान्; अद्य वीराणां मध्ये कीर्तिं मे दत्तु; रक्ष माम्, रक्षणीयः अस्मि; दोषरहिते नमः ते। त्वं शत्रुहृदयकम्पनः डमरुः; राजसेनानां विजयवृद्धिम् भूयाः। यथा उत्तमगजाः मेघनिनादेन हर्षयन्ति, तथा तव शब्दः अस्माकं हर्षं आनन्दं च ददातु। यथा स्त्रियः मेघनिनादेन भीताः, तथा तव शब्दः युद्धे शत्रून् कम्पयतु। त्वं सदा मन्त्रैः पूजनीयः, विजयादिकर्मणि नियोजनीयः; वार्षिकस्य अभिषेकः घृतम्, चर्म, विष्णुं च आवहति। ततः पुष्करः उवाच—मन्त्राः सर्वेषां हितकराः, चतुर्वर्गसाधकाः; ऋग्, अथर्व, साम, यजुः—एषां गणना एकलक्षम्। संख्यायनः एकः शाखा, आश्वलायनः द्वितीयः; दशशतानि मन्त्राः, द्विसहस्राणि ब्राह्मणानि। ऋग्वेदः प्रमाणेन प्रतिष्ठितः, द्वैपायनादिभिः स्मृतः; यजुः मन्त्राः द्विसहस्रात् न्यूनाः। दशशतानि ब्राह्मणानां, षड्विंशतिः शाखाः; कान्व, माध्यन्दिनि, काठी, माध्यकाठी—एतानि नामानि। मैत्रायणी, साम्ज्ञा, तैत्तिरीया—एवं नामानि; वैशम्पायनादयः शाखाः यजुःवेदे प्रतिष्ठिताः। सामवेदस्य कौथुमः एकः शाखा, अथर्वणायनी द्वितीयः; चत्वारि गीतानि, वेदस्य आरण्यकानि च। उक्त, ऊह, चतुर्थः मन्त्राः नवसहस्राणि; चतुःशतानि ब्रह्मसंग्रहाः स्मृताः। पंचविंशतिः साममात्रा; सुमन्तु, जाजलि, श्लोकायनः अथर्ववेदे। शौनक, पिप्पलाद, मुञ्जकेशादयः अपराः शाखाः; दशसहस्रषट् मन्त्राः, शतं उपनिषदः। भगवन् व्यासः स्वस्वरूपे शाखाविभागं कृतवान्; विष्णुः शाखाविभागस्य, इतिहासस्य, पुराणस्य च कारणम्। व्यासात् पुराणादिकं लब्ध्वा, लोहमर्षणः, सुमति, अग्निवर्च, मित्रायु, शिंशपायनः अनुसृतवन्तः। ततः कृतव्रत, सावर्णि नाम्ना, षट् शिष्याः; तेषु शिंशपायनादयः, पुराणसंग्रहं कृतवन्तः। ब्राह्मपुराणादि, दश, अष्ट हरिशिक्षाः, महाग्निपुराणे दृश्यन्ते, यत्र हरिः ज्ञानरूपेण स्थितः। सः साकारः च निराकारः, रूपरूपविहीनः च; तं ज्ञात्वा, पूज्य, स्तुत्वा, भोगमोक्षौ लभ्यते। विष्णुः विजयी, भविष्यन्, अग्नि, सूर्यरूपधारी; अग्निरूपेण देवानां मुखः, विष्णुः परमगति। वेदेषु, पुराणेषु च, यज्ञरूपेण गीयते; अग्नेयपुराणं विष्णोः उत्तमं रूपम्। जनार्दनः अग्नेयपुराणस्य कर्ता, श्रोतृ च; अतः अग्निपुराणं महत्, सर्ववेदमयम्। पठन्ति वा शृण्वन्ति वा, तेषां हरी आत्मरूपेण उपस्थितः। राज्येच्छुकानां राज्यं, धर्मेच्छुकानां धर्मः दत्तः। स्वर्गेच्छुकानां स्वर्गः, पुत्रेच्छुकानां पुत्रः, गोव्येच्छुकानां गाः, ग्रामेच्छुकानां ग्रामः। सुखेच्छुकानां सुखम्, सौभाग्यं, धर्मं, कीर्तिं, विजयेच्छुकानां विजयः दत्तः। सर्वेच्छुकानां सर्वम्, मोक्षेच्छुकानां मोक्षः, पापिनां पापनाशः अग्निपुराणेन। पुनः पुष्करः उवाच—यद् ब्रह्मणा मरीचये पूर्वं उक्तम्, अन्नमात्रपर्यन्तम्, अर्धलक्षं ब्राह्मं लिखित्वा दातव्यम्। वैशाखे पूर्णिमायाम्, स्वर्गकामः पाद्मं द्वादशसहस्रश्लोकं, दुग्धदायिनीं गाम् समर्पयेत्; ज्येष्ठे गाम् दातव्यम्। वराहकल्पवर्णने, पराशरः वैष्णवं त्रिसप्तिसहस्रश्लोकं रचितवान्, तत् दातव्यम्। तद् दत्वा, सुसम्पन्नया गाम् सहितः, विष्णोः धाम प्राप्यते; वायवीयं, हरिप्रियं, चतुर्दशसहस्रश्लोकम्। श्वेतकल्पे वायुना घर्मं उक्तं; लिखित्वा, श्रावणे उत्तमां गाम् ब्राह्मणाय दातव्यम्। एवं शास्त्रवचनानुसारं, पुराणवेदविभागः, तेषां फलप्राप्तिः, पूजाविधिः, विष्णोः स्वरूपं, तथा यथाक्रमं वर्णितम्।