अग्निपुराणम्

त्रयाणि सुरभिणि द्रव्याणि—कर्पूरं, चन्दनं, केसरं च—इति कथ्यन्ते। मुष्कं कर्पूरं च मलयचन्दनं च यः प्रयुङ्क्ते, स सर्वकामानवाप्नुयात्। जातिफलं कर्पूरं च चन्दनं च त्रिविधं शीतलद्रव्यं—पितृभ्यः, शुक्लं, शुद्धशुक्लं च—हे भार्गव, तानि निर्दिष्टानि। कृष्णं रक्तं च, पञ्चवर्णानि निर्दिष्टानि; कमलं, पद्मं, त्रिविधं शीतलद्रव्यं च हरिपूजायाम् उपयुज्यते। केसरं, रक्तपद्मानि, त्रयः रक्ताः, रक्तपद्मानि च—एवं विष्णोः धूपदीपादिभिः पूजनं कृत्वा जनानां शान्तिः जायते। चतुष्कोणे वेदिकायां ब्राह्मणाः अष्टौ वा षोडश वा गणनाः तिलैः, घृतेन, यवैः, लक्षकोटिसंख्यैः धान्यैः च होमं कुर्वन्ति। पुष्करः उवाच—राजा तं विधिं प्रतिवर्षं स्वजन्मनक्षत्रे पूजयेत्; प्रतिमासं संक्रान्तौ सूर्यचन्द्रादिदेवान् पूजयेत्। अगस्त्योदयकाले अगस्त्यं हरिं च चतुर्मासे पूजयेत्; उत्सवकाले उदयास्तमने पञ्चदिनानि नियम्याचरेत्। प्रोष्ठपदस्य शुक्लपक्षे प्रतिपदादारभ्य क्रमशः पूर्वदिग्भागे शिबिरात् इन्द्राय गृहम् आचरेत्। तत्र इन्द्रध्वजं स्थापयित्वा शचीन्द्रयोः पूजनं कुर्यात्; अष्टम्यां दिवसे वाद्यध्वनिना सूत्रदण्डं प्रावेशयेत्। एकादश्यां उपोष्य, द्वादश्यां ध्वजारोहणं कुर्यात्; तत्र देवेशं शचीं च वस्त्रादिभिरलङ्कृत्य कुम्भस्थं पूजयेत्। तत्र स्तुतिः—वर्धस्वेन्द्र रिपुघ्न वृत्रहन् पक्कशासन; महाभाग महादेव पृथिव्याम् आगतः स्थितः। त्वं नित्येश्वरः सर्वभूतहिते रतः; अनन्ततेजाः कीर्तिविजयवर्धनः नृपतिः। इमे देवास्तव तेजः वर्धयन्ति—इन्द्रः, वर्षकृत्, ब्रह्मा, विष्णुः, महेशः, कार्त्तिकेयः, विनायकः। आदित्याः, वसवः, रुद्राः, साध्याः, भृगवः, दिशः, मरुद्गणाः, लोकपालाः, ग्रहाः, यक्षाः, नद्यः च। समुद्राः, श्रीः, पृथिवी, गौरी, चण्डिका, सरस्वती च तव तेजः प्रवर्तयन्तु; जयस्तेऽस्तु शचीपतिः। तव जयेन मम सदा शुभं भूयात्; नृपेषु ब्राह्मणेभ्यः सर्वजनाय च प्रसादं कुरु। तव प्रसादेन पृथिवी सदा धान्यसमृद्धा भवतु; शुभं विघ्नरहितं, सर्वापदः शमं यान्तु। मन्त्रेणेन्द्रं पूजयित्वा विजितपृथिवी स्वर्गं गच्छति; भद्रकालीं पटे चित्रयित्वा अश्विन्यां जयार्थं पूजयेत्। शुक्लाष्टम्यां पुष्पादिभिः शस्त्राणि, धनुः, ध्वजं, छत्रं, राजचिह्नानि, अन्यानि आयुधानि पूजयेत्। रात्रौ जागरणं कृत्वा हविर्दानं कुर्यात्; द्वितीयायां पुनः होमं कृत्वा भद्रकालीं महाकालीं दुर्गां च विघ्नहन्त्रीं सम्बोध्य पूजयेत्। हे चण्डि त्रैलोक्यविजये, मे शान्तिं जयञ्च देहि; दीपार्चनविधिं प्रवक्ष्यामि—पूर्वं ईशानकोणमन्दिरं गच्छेत्। तत्र त्रिद्वारयुक्ते गृहे सदा देवतानां पूजनं कुर्यात्; यदा चन्द्रः चित्रां विहाय स्वात्यां प्रविशति, तदा सूर्यलाभः भवति। तस्मात्कालात् यावत् सूर्यः स्वात्यां तिष्ठति, तावत् ब्रह्मविष्णुशम्भ्विन्द्राग्निवायूनां पूजनं कुर्यात्। विनायकं कुमारं वरुणं कुबेरं यमं च सर्वदेवान् वैश्रवणं चाष्टदन्तिनः पूजयेत्। कुमुदं ऐरावतं पद्मं पुष्पदन्तं वामनं सुप्रतिकं अञ्जनं नीलञ्च—एतान् गृहे बहिरपि पूजयेत्। ऋत्विग् अग्नौ घृतं समिधा तिलैः पक्तोदनेन च जुहोति; अष्टकुम्भाः पूज्याः, तैः सह श्रेष्ठाश्वगजाः स्नापनीयाः। अश्वान् स्नाप्य हव्यं दद्यात्, ततः प्रथमं गजान्; ते द्वारैः निर्गच्छेयुः, मुख्यद्वारं नातिक्रमेयुः। ततः सर्वे निर्गच्छेयुः; गृहे राजचिह्नं पूजयेत्; वारुण्यां दिशि वरुणं पूज्य, रात्रौ भूताय बलिं दद्यात्। यदा सूर्यः विशाखायां प्रविशति, राजा तपोवने वसेत्; तस्मिन् दिने विशेषतः वाहनानि भूषयेत्। पूजनीयानि राजचिह्नानि नरैः नीयमानानि—गजः, अश्वः, छत्रं, खड्गः, धनुः, पञ्चमृदङ्गानि च। धर्मज्ञः कालवित् ध्वजं पताकां च आरोहयेत्; ततः सर्वान् आहूय गजाश्वारूढान् रथस्थांश्च स्थापयेत्। संवत्सरस्य द्वौ मुख्ययाजकौ गजे स्थापयेत्; यथायोग्यं दीक्षितानारोप्य द्वारमार्गे निर्गच्छेत्। बहिर्गत्वा गजमारुह्य द्वारमार्गे निर्गच्छेत्; राजा गजे स्थित्वा विधिना हविर्दानं कुर्यात्। राजा एकचित्तः स्तब्धान्, सभां, निर्दिष्टदिशः च त्रिवारं प्रदक्षिणं कुर्यात्। चतुरङ्गबलसहितः सर्वशक्तिनिनादितः एवं कृत्वा गृहं प्रत्यागच्छेत्, अपोहानं जलं दत्वा। पुष्करः उवाच—छत्रादीनां मन्त्रान् वक्ष्यामि, येन जयाद्याः सम्पदः पूज्यन्ते, ब्रह्मासोमावरुणानां सत्यवाक्यैः। सूर्यतेजसा वर्धस्व, शुक्लवर्णः हिमकुन्दचन्द्रप्रभः। यथा मेघः पृथिवीं हिताय आच्छादयति, तथा त्वं नृपतिं जयाय, आरोग्याय, वृद्धये आच्छादय। गन्धर्ववंशसम्भूतः त्वं कुलं नापमानय; ब्रह्मासोमावरुणानां सत्यवाक्यैः। अग्निबलात् वर्धस्वाश्व, सूर्यतेजसा, ऋषितपसा च। एवं सुसम्पन्नैः द्रव्यैः, विधिवद् पूजनैः, मन्त्रैः च, राजा देवतानां, राजचिह्नानां, अश्वगजानां, सर्वबलानां च पूजनं कृत्वा, सर्वजनहितं, जयशान्तिसम्पदः च प्राप्नोति।