मुनिभिः निर्मितं सहस्रनेत्रं शतधारं पावनं जलं, मृद्-रोजनादिगन्धद्रव्यैः सह गुग्गुलुं च पात्रेषु स्थाप्यते। तेन जलप्रक्षालनं विधाय, "एतेन त्वां सम्प्रक्षिपामि, पावनानि आपः त्वां शुद्धयन्तु" इति मन्त्रम् उच्चार्य, वरुणराजः त्वां सौभाग्यं ददातु, सूर्यश्च बृहस्पतिश्च तथा कुर्युः इति प्रार्थना क्रियते। इन्द्रः, वायुः, सप्तर्षयश्च सौभाग्यं ददतु। केशेषु, संधौ, शिरसि, ललाटे, कर्णयोः, नेत्रयोः च यद् अमंगलं तिष्ठति, तद् आपः सदा अपाकुर्युः। ततः, आचार्यः वामहस्तेन कुशगृह्य, स्नातकस्य शिरसि उदुम्बरदण्डेन तिलतैलं प्रक्षिपेत्। तस्मिन् काले, मित, सम्मित, शालक, कण्टक, कुश्माण्ड, कुमारः—एतेषां नामानि उच्चार्य, स्वाहा मन्त्रेणैव, हविर्द्रव्यैः समर्पणं कर्तव्यम्। नाम, हविः, मन्त्रैः सह प्रणामपूर्वकं, चत्वरं सम्प्रदाय, कुशान् सर्वतो वितानयित्वा, सुप्पित्रे (शूपे) समर्पणं विधेयम्। पक्तान्नं, अपक्तान्नं, यवागू, मीनं, मृत्तिका, पुष्पाणि, तिस्रः सुराः—एतानि बहुविधानि द्रव्याणि समर्पयेत्। मूली, अपूप, मधुकृता अपूपा, शर्कराविकृति, दध्यन्नं, क्षीरान्नं, पिष्टकं, लड्डुकं, गुडं च निवेदयेत्। अनन्तरं, विनायकमातुः पूजनं कृत्वा, अम्बिकायै च, दुर्वा, तिल, पुष्पैः पूर्णमञ्जलिं अर्घ्यं समर्पयेत्। "रूपं मे देहि, यशः मे देहि, सौभाग्यं मे देहि, शुभे; पुत्रं मे देहि, धनं मे देहि, सर्वान् कामान् पूरय" इति प्रार्थयेत्। ब्राह्मणान् भोजयित्वा, आचार्याय अपि वसनयुग्मं दद्यात्; विनायकग्रहपूजनं कृत्वा, समृद्धिं कर्मफलञ्च लभते। ततः, पुष्करः उवाच—माहेश्वरस्नानस्य विधिं वक्ष्यामि, यः राज्ञां जयवृद्धिकरः, यं पूर्वं उशना दानवराजाय बलेः प्रदत्तवान्। सूर्ये अनुदिते, आसने उपविश्य, प्रातः कुम्भैः स्नानं कुर्यात्, मन्त्रं च पठेत्—"ॐ नमो भगवते रुद्राय, बलाय, भस्माङ्गाय—जय, जय! शत्रून् मौनय, विवादेषु भङ्क्ष्व। ॐ मन्थय, मन्थय मार्गस्थाः; कालान्ते दग्धुमिच्छन् सहस्रांशुः तं रूपं, स यः पूजां पातु, शुद्धस्ते जीवितं पातु। शिवः कालाग्निरिव, त्रिपुरान्तकः, सर्वदेवतामयः, स ते जीवितं पातु। लिख, लिख, मुद्रय, स्वाहा।" पञ्चामृतैः स्नानं कृत्वा, त्रिशूलधारिणं पूजयेत्; अन्यानि स्नानानि अपि जयाय वक्ष्यामि। घृतस्नानात् दीर्घायुः स्यात्, गोमये स्नात्वा श्रीः लभ्यते, गोमूत्रेण पापक्षयः। क्षीरेण बलबुद्धिः, दध्ना श्रीवृद्धिः, कुशोदकेन पापक्शयः, पञ्चगव्येन सर्वं सिध्यति। शतामूलोदकेन सर्वलाभः, गोशृङ्गोदकेन शत्रुजयः, पलाश-बिल्व-नलिन-कुशोदकेन सर्वफलप्राप्तिः। वचा, हरिद्राद्वय, मुस्तेन स्नानं परमरक्षाकरं, दीर्घायुष्यम्, यशः, धर्मं, बुद्धिं च वर्धयति। सुवर्णोदकेन स्नानात् सौम्यत्वं, रजत-ताम्रोदकेन अपि; रत्नोदकेन जयः, प्रियङ्गुदानेन सौभाग्यं। फलोदकेन आरोग्यं, धात्र्युदकेन परमश्रीः; तिलसर्षपोदकेन श्रीः, प्रियङ्गुदानेन सौभाग्यं च। कमल, उत्पल, कदम्बपुष्पोदकेन श्रीः; बलादुदकेन बलम्; विष्णुपादोदकेन सर्वस्नानानां श्रेष्ठतमं। एकाकी, विविक्तकामः, सम्यक् सूर्योदयकाले कर्म आचरन्, मणिं हस्ते बद्ध्वा "अक्रण्डयति" सूक्तेन यजेत्। कु्ष्ठ, पाठा, वचा, शुण्ठी, शङ्खधातुना निर्मितः रत्नः सर्वकामाधिपः; श्रीहरिरपि सर्वेश्वरः। तं केवलं पूजयित्वा सर्वकामान् लभते; घृतक्षीराभ्यां स्नाप्य, पूजयित्वा, पित्तरोगनाशनं भवति। पञ्चमुद्गदानैः मुक्तिस्थौल्यं, पञ्चगव्यस्नानात् वातरोगनाशनम्। द्विवारं तैलस्नानात् कफरोगनाशः, विशेषपूजया च; घृत, तैल, मधुयुक्तं स्नानं त्रिरसस्नानं परमं स्मृतम्। घृत, तैल, मधु, इक्षुरस, क्षीर—एभिः त्रिस्वादु स्नानं विख्यातम्। घृत, इक्षुरस, तैल, मधु—एते त्रिस्वादाः श्रीफलदाः; त्रिधा श्वेतलेपनं कर्पूर, उशीर, चन्दनैः क्रियते। चन्दन, अगुरु, कर्पूर, कस्तूरी, कुङ्कुम—एते पञ्चलेपनानि विष्णोः सर्वकामफलदायकानि। त्रिगन्ध—कर्पूर, चन्दन, कुङ्कुम; कस्तूरीकर्पूरमालयानि सर्वकामप्रदं। जातिफल, कर्पूर, चन्दन, त्रिधा शीतलानि, पीत, श्वेत, शुद्धश्वेत, हे भार्गव। कृष्ण, रक्त, पञ्चवर्णानि निर्दिष्टानि; कमल, पद्म, त्रिशीतलानि हरिपूजायां योज्यन्ते। कुङ्कुम, रक्तकमल, त्रिरक्त, रक्तकमल—एतेन विष्णुं धूपदीपादिभिः पूजयित्वा, जनानां शान्तिः स्यात्। चतुरश्रवेदिकायां, ब्राह्मणाः अष्टाष्टकद्वयं वा षोडशकद्वयं वा, तिल, घृत, यव, धान्यलक्षकोटिभिः होमं कुर्वन्ति। पुष्करः उवाच—राजा प्रतिवर्षं जन्मनक्षत्रे तं विधिं पूजयेत्; प्रतिमासं संक्रान्तौ सूर्यादिदेवान् पूजयेत्। अगस्त्योदयकाले, चतुर्मासे अगस्त्यं हरिं च पूजयेत्; उत्सवे, उदयशयनयोः, पञ्चदिनानि व्रतमाचरेत्। शुक्लपक्षे प्रोष्टपदे, प्रतिपदादारभ्य, पूर्वदिशि शिबिरात् इन्द्राय गृहं निर्माय, तत्र इन्द्रध्वजं स्थापयेत्, शचीन्द्रौ पूजयेत्। अष्टम्यां वाद्यघोषेण यष्टिकां प्रावेशयेत्; एकादश्यां उपवासं, द्वादश्यां ध्वजारोपणं, तदा देवेश्वरं शचीं च वस्त्रादिभिः भूषितं घटे स्थापयित्वा पूजयेत्।