द्विजातिषु औषधिषु चन्द्रोऽधिपः, आप्सु वरुणः राजा, नृपेषु वैश्रवणः अधिपः, सूर्येषु विष्णुः प्रभुः इति भगवतः ऐश्वर्यं प्रकटितम्। वसुषु पावकः राजा, मरुतः मध्ये वासवः स्वामी, प्रजापतिषु दक्षः, दानवेषु प्रह्लादः अधिपः इति विभाजनं कृतम्। पितृषु यमः राजा, भूतानाम् हरः स्वामी, पर्वतेषु हिमवत् अधिपः, नद्यः मध्ये समुद्रः प्रभुः इति प्रकृत्याः नायकाः कथिताः। गन्धर्वेषु चित्ररथः, नागेषु वासुकिः, सर्पेषु तक्षकः राजा, पक्षिणां मध्ये गरुडः अधिपः इति भगवतः विभूतयः वर्णिताः। गजेषु ऐरावतः, गोवृषः गवां मध्ये, मृगेषु व्याघ्रः, वृक्षेषु प्लक्षः अधिपः इति प्रकृतिस्वरूपाणि दर्शितानि। अश्वेषु उच्चैःश्रवाः श्रेष्ठः, सुधन्वा प्राचीनः रक्षकः, दक्षिणे शङ्खपदः, जलमध्ये केतुमान् रक्षकः इति विविधेषु श्रेष्ठत्वं निरूपितम्। अथ अग्निः उवाच—महानां प्रथमः सृष्टिः ब्रह्मणः, द्वितीयः सूक्ष्मभूतानां, सृष्टिः प्राणिनां इति प्रसिद्धा। तृतीयः मनसः सृष्टिः, ऐन्द्रियकः इति कथ्यते, बुद्धिसंभावः इयं सृष्टिः। चतुर्थः मुख्यः, स्थावराणां मुख्यत्वं, तिर्यक्-स्त्रोतसः सृष्टिः तेषु परस्परः। षष्ठी सृष्टिः ऊर्ध्वगामिनी, देवसृष्टिः, सप्तमी अधोगामिनी, मानवसृष्टिः। अष्टमी सृष्टिः प्रसादस्य, सात्त्विक-तामसः; एते पञ्च विकृताः, त्रयः प्रकृतिसृष्टयः। प्रकृतिः, विकृतिः, कौमारः नवमी; ब्रह्मणः नव सृष्टयः, जगतः मूलकारणानि। ख्यात्याद्याः दक्षस्य कन्याः, भृग्वादिभिः परिणीताः; त्रिधा शाश्वताः, नित्याः, यथाकालं सृष्टयः वर्ण्यन्ते। प्रकृतिः प्रतिदिनं, मध्यप्रलयात् अनन्तरं उत्पन्ना; यत्र प्रतिदिनं भवति, सा नित्यसृष्टिः स्वीकार्यते। ख्यात्याः भृगुपत्न्याः धाता-विधाता देवौ जातौ; विष्णुपत्न्याः श्रीः, इन्द्रेण श्रेयसे स्तुता। धातुः-विधातुः प्रत्येकस्य द्वौ पुत्रौ—प्राणः, मृत्कण्डुकः; मृत्कण्डोः मार्कण्डेयः, ततः वेदशिराः। मारिचेः पुत्रः पौर्णमासः; स्मृत्याः अङ्गिरसः पुत्रौ—सिनीवाली, कुहू। अत्रेः राका, अनुमति; अनसूयायाः सोमः, दुर्वासाः, योगी दत्तात्रेयः। पुलस्त्यस्य पत्नी स्नेहात् दत्तोलिः पुत्रः; पुलहस्य क्षमायाः सहिष्णुः, कर्मपादिका। सन्नत्याः क्रतौ बलखिल्याः, षष्टि-सहस्राणि, अङ्गुष्ठमात्राः वीर्यवन्तः। उर्ज्याः वसिष्ठेः गात्रोर्ध्वबाहुकः राजा, सवनः, आलघुः, शुक्रः, सुतपाः, सप्तर्षयः। पावकः, पवमानः, शुचिः जाताः; स्वाहायाः अग्निजः; अग्निष्वात्ताः, वरिषदः, अनग्नयः, साग्नयः अपि उत्पन्नाः। पितृभ्यः स्वधायाः, मेनायाः वैधारकन्यायाः अपि उत्पन्नम्; हिंसायाः अधर्मपत्न्याः तथा, अनृतः पुत्रौ। तयोः निकृति कन्या, भयः, नरकः; तयोः मायाः, वेदना अपि द्वौ। तयोः मायायाः मृत्युः, प्राणिनां हर्ता; वेदानायाः दुःखः, रौरवात् उत्पन्नः। मृत्युः रोगः, जरः, शोकः, तृष्णा, क्रोधः पुत्राः; ब्रह्मणः रुदनात् रुद्रः, क्रन्दनात् नाम्ना। भवः, शर्वः, ईशानः, पशुपतिः, भीमः, उग्रः, महादेवः—एतान् पितामहः संबोधितवान्। दक्षस्य कोपात् पत्न्याः सती देहत्यागं कृतवती; पुनः हिमवत्पुत्री भूत्वा शम्भोः पत्नी अभवत्। नारदादिभ्यः ऋषिभ्यः स्नानादिपूर्वकं पूजारूपं कर्म उत्पन्नम्; स्वायम्भुवादिभ्यः प्रवृत्तम्, विष्ण्वादिभ्यः भोगमोक्षप्रदं। नारदः उवाच—अहं विष्ण्वादीनां सामान्यपूजां मन्त्रैः सह वर्णयिष्यामि। अच्युतं समस्तपरिवारं 'नमस्' इति नमस्कारैः पूजयेत्। धात्रे, विधात्रे, गङ्गायामुनयोः, निधिभ्यः; द्वारदेव्यै, स्थलनवायै, शक्त्यै, कूर्मायै, अनन्तकायै च। पृथिव्यै, धर्माय, ज्ञानाय, वैराग्याय, ऐश्वर्याय; अधर्मादिभ्यः, कम्बु, दल, केसर, बीजाय च। ऋग्वेदाद्यैः, कृतयुगादिभ्यः, सात्त्वाय, सूर्यमण्डलाय; विमलोत्कर्षिण्यै, ज्ञानाय, कर्माय, योगाय च पूजां कुर्यात्। प्राह्व्यै, सत्याय, ईशानाय, अनुग्रहाय, सनमूर्तये; दुर्गायै, गिरायै, अंगणायै, क्षेत्रायै, वासुदेवादिभ्यः च। हृदयाय, शिरसि, त्रिशूलाय, कवचाय, नेत्राय, आयुधाय; शङ्खाय, चक्राय, गदाय, पद्माय, श्रीवत्साय, कौस्तुभाय। वनमालायै, श्रीये, पुष्ट्यै, गरुडाय, गुरवे; इन्द्राय, अग्नये, यमाय, राक्षसाय, वारिण्यै, वायवे, धनाधिपाय च पूजां कुर्यात्। पूजया च सम्बन्धितैः कर्मभिः, मण्डले भगवतः अनन्तस्य, अजस्य, आयुधस्य, वाहनस्य, पद्मादीनां, विष्वक्सेनस्य च सिद्धिः लभ्यते। शिवस्य सामान्यपूजायां प्रथमं नन्दिनं पूजयेत्, ततः महाकालं, गङ्गां, यमुनां, गणसमूहं च। वाचं, श्रीं, गुरुम्, गृहम्, शक्त्यादीन्, धर्मादीन्; वामां, ज्येष्ठां, रौद्रीं, कालीं, कलविकारीणीं च। बलविकारीणीं, बलप्रमथिनीं क्रमशः; सर्वभूतदमनिनीं, मदनोन्मादिनीं, शिवासनं च पूजयेत्। एवं भगवतो विष्णोः, शिवस्य च, सर्वदेवताभ्यः, प्रकृतिस्वरूपेभ्यः, सृष्टिसमूहाय, पूजारूपं कर्म, विविधं मन्त्रैः, श्रद्धया, विधिना, भक्त्या च, भोगमोक्षप्रदं, सर्वसिद्धिप्रदं च भवति।