अग्निपुराणम्

स्वर्गे यदि वाद्यध्वनिः श्रूयते, तदा महद्भयं सन्निकृष्टमिति ज्ञेयम्। यदि वन्यपशवः पक्षिणश्च ग्रामं प्रविशन्ति, अथ गृह्यपशवः वनं यान्ति, जलचराः स्थलमुपयान्ति, स्थलचराः जलं गच्छन्ति, शुभाः प्राणिनः राजद्वारादिषु दृश्यन्ते, तदा अपि महद्भयमुपस्थितमिति लक्षयेत्। सायं काले यदि कुक्कुटः गृहे स्थितः स्यात्, शुभपक्षी प्रातःकाले दृश्यते, कपोतः गृहमुपयाति, वा मांसभक्ष्यः पशुः छद्मनि शय्यां करोति, मधुकराः मधु निर्माति, वा काकः मैथुनं कुर्वन् दृश्यते, तदापि अशुभं चिन्तयेत्। द्वारेषु, उद्यानेषु, प्राकारगृहेषु च एते लक्षणानि यदि दृश्यन्ते, तदा अपि भयम्। यदि स्थूलानि स्थिराणि च वस्तूनि सहसा पतन्ति, तदा राज्ञो मृत्युः सूच्यते; यदि दिशः धूमरजसा विक्षिप्यन्ते, तदा अपि अशुभम्। यदि धूमकेतवः उदयन्ति वा अस्तं यान्ति, चन्द्रसूर्ययोः कलङ्काः दृश्यन्ते, ग्रहतारकाणां विकारः यदि दृश्यते, तदा तत्रापि भयमेव। यदि अग्निः न ज्वलति, कुम्भेषु जलं स्रवति, तदा मृत्युः, भयम्, शून्यता, अन्यानि च आपद्रूपाणि जायन्ते। एतेषु अशुभेषु निमित्तेषु जातेषु, आपदः शमाय देवपूजनक्रियाम् अहं वक्ष्यामि। पुष्कर उवाच—त्रिभिः “आपोहिष्ठ” मन्त्रैः स्नात्वा विष्णवे जलं समर्पयेत्। “हिरण्यवर्णा” मन्त्रं जपित्वा, त्रिभिः मन्त्रैः पाद्यं दद्यात्; “शन्न आपः” आचमने, अस्य जलं प्रक्षालनाय। रथे अक्षे च त्रिभिः मन्त्रैः गन्धं दद्यात्; वस्त्रे “युवेति”, पुष्पे “पुष्पं पुष्पवती”, धूपे “धूपं धूपोऽसि” इति मन्त्रः। “तेजोऽसि” इति घृते, “शुक्रं” दीप्तौ, “मधुपर्कं” मधुमिश्रे, “दधीति” दध्नि, “हिरण्यगर्भ” इत्यष्टाभिः मन्त्रैः समर्पयेत्। अन्ने, सुरभिद्रव्ये, चामरे, व्यजने, पादुके, छत्रे, याने, आसने च सम्यक् सāvित्र्या मन्त्रेण समर्पणीयम्। यथायथं मन्त्रं जपित्वा, यथायथं वस्तु समर्पयेत्। प्रतिमायाः अभावे वेदिकां, अञ्जलिं, पूर्णकुम्भं, तीरे नद्याः, वा पद्मं उपस्थाप्य, विष्णुं पूजयित्वा शान्तिमाप्नुयात्। ततः ज्वलत्यग्नौ होमं कुर्यात्, शुद्ध्यनन्तरं प्रक्षालनं विधिवत्, सर्वेभ्यः भोज्येभ्यः श्रेष्ठं भागं वासुदेवाय समर्पयेत्। ततोऽग्नये, सोमाय, मित्राय, वरुणाय, महायशसेन्द्राय, इन्द्राग्निभ्यां, सर्वेभ्यः देवेभ्यः, प्रजापतये, अनुमत्यै, रामाय, धन्वन्तरये च। वस्तोष्पतेः, देव्यै, अग्नये च क्रतुविदे नामतो हविः समर्पयेत्। ततोऽग्न्युत्तरभागे तक्षकाय सहायाय, अश्वाय, मेंषाय च समर्पयेत्। निरुन्ध्यै, धूम्रिणीकायै, अश्वपन्त्यै, मेघपत्नीभ्यश्च। क्रमशः आग्नेयीमुख्येभ्यः देवतेभ्यः शस्त्रे समर्पणं, नन्दिन्यै, सुभाग्यायै, सुमङ्गल्यै च। ततो भद्रकाल्यै, यूपाय, श्रीमते, हिरण्यकेशीमते, वनस्पतीनामपि समर्पणम्। द्वारयोः धर्माधर्माभ्यां, गृहमध्ये ध्रुवाय, बहिः मृत्यवे, जलस्थले वरुणाय। बहिः प्रेतेभ्यः, शरणे धनदाय, पूर्वदिशि इन्द्रेन्द्रेभ्यः, दक्षिणे यमाय यमगणाय, पश्चिमे वरुणाय वरुणगणाय, उत्तरदिशि सोमाय सोमगणाय, मध्ये ब्रह्मणे ब्रह्मगणाय। दिवि, ऊर्ध्वे, स्थण्डिले च पृथिव्याम्, दिवाचरभ्यः दिवा, नक्तचरभ्यः निशि। सायं प्रातश्च बहिः नैवेद्यं दद्यात्, पिण्डदानं प्रातरेव, न सायं। प्रथमं पित्रे, ततो पितामहे, ततः प्रपितामहे, मातामहे, मातामही च। इन्द्रवरुणवायुमृत्युनैरृत्यादिदेवतानां दक्षिणतो दर्भेषु पितृभ्यः पिण्डमर्पयेत्। काकाय पिण्डमिदमर्पितमिति मन्त्रेण काकपिण्डं, श्वभ्यः पिण्डं च दद्यात्। विवस्वतः कुलोत्पन्नौ द्वौ शुनौ, एकः कृष्णः, एकः शबलः—ताभ्यां पिण्डं दत्वा, ते मार्गे सदा रक्षन्तु। गावः त्रैलोक्यजननीः, ताभ्यः भोजनं दद्यात्। ततो गौभ्यः शुभाय नैवेद्यं कृत्वा, भिक्षां दद्यात्; अतिथीन् दरिद्रांश्च सत्कृत्य, गृहस्थः स्वयमश्नुयात्। अग्निरुवाच—सर्वाभीष्टसिद्ध्यर्थं शान्त्यर्थं च स्नानविधिं प्रवक्ष्यामि। नद्याः तीरे ग्रहाणां विष्णोश्च स्नानं कुर्वीत। देवालये, ज्वररोगपीडितः, विनायकग्रहपीडितो वा, शिष्यः गृहे सरसि, विजिगीषुः तीर्थे स्नाति। योषितां गर्भशुद्ध्यर्थं पद्मसरोवरस्नानम्, मृतवत्सायाः अशोकवृक्षसमीपे स्नानम्। पुष्पकामाः पुष्पवत्यां, पुत्रकामाः सागरे, गृहलाभिनः विष्णुसन्निधौ स्नानं कुर्वन्ति। सर्वेषां रेणुपुष्ययोर्वैशाखमासे स्नानं श्रेष्ठम्, स्नानकामस्य सप्ताहपूर्वं शुद्धिः विधेया। एवं श्रुत्वा, श्रद्धया, विधिवत् सम्पूर्णं स्नानं, पूजनं, दानं च कृत्वा, सर्वापदः शमं यान्ति, शान्तिः च लभ्यते।