अग्निपुराणम्

स्नानानन्तरं, प्रत्येकस्य मन्त्रस्य उच्चारणेन यः यजनं करोति, स सर्वान् अभिलषितान् फलान् प्राप्नोति। विशेषतः पुरुषसूक्तस्य जपनेन, महापातकानि लघुपातकानि च सर्वाणि क्षयमुपयान्ति। तपसा शुद्धः सन्, जपयज्ञस्नानैः सम्यग् आचरन्, सर्वान् शुभान् लाभान् लभते। अष्टादश शान्तिषु त्रयः अन्याः परमाः मन्यन्ते—अमृता, अभ्या, सौम्या च। अमृता शान्तिः सर्वदेवताभ्यः प्रशस्ता, अभ्या ब्रह्मण एव समर्पणीया, सौम्या सर्वदेवताभ्यः सर्वकामफलप्रदा, अभया मणिः तु वरुणाय विधेयः, हे भृगुवर्य। शतकाण्डमणिः अमृतायाः, शङ्खोद्भवमणिः सौम्यायाः, तयोः तयोः मन्त्राः तदर्थदेवताभ्यः जपनीयाः, मणिबन्धनं च सिद्धये कार्यम्। एते त्रयः शान्तिप्रकाराः दिव्य-व्यौहिक-भौमोपद्रवविनाशनाय सन्ति। तदिदानीं दिव्यं, व्यौहिकं, भौमं च अद्भुतं शृणु। दिव्येषु ग्रहतारकाकृतदोषाः, व्यौहिकेषु उल्कापातः, दिशां दाहः, मण्डलदर्शनं च; गन्धर्वनगरदर्शनं, अप्राकृतवृष्टिः, अन्यानि च विचित्राणि; भूमौ चराचराणां विकाराः, क्षितिजातं कम्पनं च भवन्ति। अद्भुतं यद् सप्ताहाभ्यन्तरे जायते, तदफलरहितं स्यात्; त्रिवर्षात् अनुष्ठानविना तु, स भयहेतुः भवति। देवप्रतिमाः नृत्यन्ति, कम्पन्ते, दीप्तिमन्तः स्युः, शब्दं कुर्वन्ति, रुदन्ति, स्वेदन्ति, हसन्ति च। प्रतिमासु एतेषां विकाराणां निवारणं प्रजापतेः पूजया हविषा च साध्यते। यत्र वह्निः न दहति, राज्ये च महति गर्जनं भवति। यत्र दारु न प्रज्वलति, तत्र राज्ये राज्ञां पीडाः स्युः; वह्न्युपद्रवस्य निवारणं, हे भार्गव, अग्निमन्त्रैः कार्यम्। यदा वृक्षाः अकाले फलन्ति, दुग्धं रक्तरूपेण प्रवहति, तदा तदुपद्रवस्य निवारणं शिवस्य शुभपूजया साध्यते। अतीववृष्टिः, अनावृष्टिः, दुर्भिक्षं च, एते द्वयमपि उपद्रवौ मन्येते; अकाले त्रिदिनं वृष्टिः पतति चेत्, तद् भयकारणं विज्ञेयम्। वृष्टिविघ्नः पार्जन्येन्द्रार्कपूजया निवार्यते; ये नगरात् गता, ते प्रत्यागच्छन्ति, समीपस्थाः च आगच्छन्ति। नद्यः, सरः, उद्यानि च स्वादुहीनानि भवन्ति; जलविघ्ने वरुणमन्त्रं पठेत्। स्त्रियः अकाले प्रसवन्ति, वा समये प्रसूताः अपि विकृताः जायन्ते; विकृतप्रसवः, यमलप्रसवः, अन्यानि च। स्त्रीप्रसवविकारे स्त्रीपूजा, ब्राह्मणपूजा, अन्येषां च पूजनं कार्यम्; यदि अश्वः, हस्ती, गौः वा यमलान् प्रसूयते। यदि अन्यजातीयः विकृतः वा जातः, स षण्मासाभ्यन्तरे म्रियते; विकृतप्रसवे च, परदेशीयसेनाभयः स्यात्। जातिविकारे हवनं, मन्त्रपाठः, ब्राह्मणपूजा च कार्यम्; अयुक्ताः अपि योग्यं न जनयन्ति। यदा नभसि वाद्यध्वनिः श्रूयते, महाभयं तदा स्यात्; वन्यजन्तवः, पक्षिणः ग्रामं प्रविशन्ति। गृहेपशवः वनं गच्छन्ति, जलचराः स्थलमुपयान्ति; स्थलचराः जलं यान्ति, शुभजन्तवः राजद्वारं यान्ति च। सायं काले कुक्कुटः गृहे स्थाति, शुभपक्षी प्रातः दृश्यते; कपोतः गृहमुपयाति, मांसभक्ष्यः छद्मनि शयते। मधुमक्षिकाः मधु निर्माति, वा काकः मैथुनं करोति; द्वारदेशे, उपवने, प्रवेशद्वारे, प्राचीरायां, गृहे च। सहसा स्थूलवस्तूनां पतनं राजवधाय सूचकम्; वा दिशः रजसा धूमेन वा विक्रियन्ते। धूमकेतूनां उदयास्तमयौ, चन्द्रसूर्ययोः कलङ्कः, ग्रहतारकाणां विकारः, तत्रापि भयम्। यत्र वह्निः न दहति, वा कुम्भे जलस्य स्रवणं, तत्र मृत्युः, भयम्, रिक्तता, अन्ये उपद्रवाश्च भवन्ति। एवं श्रुत्वा, पुष्करः उवाच—देवतापूजानां, उपद्रवनिवारणानां च विधिं वक्ष्यामि। त्रिभिः आपोहिष्ठमन्त्रैः स्नात्वा, विष्णवे जलार्पणं कुर्यात्। हिरण्यवर्णामन्त्रेण पाद्यं दद्याद्, त्रिभिर्मन्त्रैः; शन्न आप इति आचम्य, तत् जलं प्रोक्षणाय। रथे च अक्षे च त्रिभिः मन्त्रैः गन्धान् दद्यात्; युवेति वस्त्रे, पुष्पं पुष्पवती इति पुष्पे, धूपं धूपोऽसि इति धूपे। तेजोऽसि इति घृते, शुक्रं दीपे, मधुपर्कं मधुयुतमन्ने, दधिति दध्नि; हिरण्यगर्भेति अष्टौ मन्त्राः दानाय नियोज्याः। अन्ने, सुरभिपाने, व्यजने, चामरे, पादुके, छत्रे, याने, आसीने च, सर्वत्र अपि, एवमेव सावित्र्या अर्पणं कार्यम्; मन्त्रैः सह तद्रूपमेव अर्पयेत्। प्रतिमायाः अभावे, वेदी, अञ्जलिः, पूर्णकुम्भः, तटाकं, पद्मं वा, तत्र विष्णोः पूजया शान्तिः प्राप्यते। ततः वह्नौ प्रदीप्ते हवनं कुर्यात्; शौचेन, प्रोक्षणेन, सम्यगुपकल्पनया च। शुद्धभावेन सर्वान्नस्य श्रेष्ठांशं गृहीत्वा, वासुदेवाय भगवते अव्ययाय समर्पयेत्। अग्नये, सोमाय, मित्राय, वरुणाय, इन्द्राय, इन्द्राग्निभ्यां च, सर्वेभ्यः देवताभ्यः, प्रजापतये नमः; अनुमत्यै, रामाय, धन्वन्तरये च। ततः वास्तोष्पतये, देव्यै, अग्नये यज्ञकर्त्रे च, नामतो हव्यं दद्यात्। ततोऽग्न्याः पूर्वदिशि तक्षकाय सहायाय, अश्वेभ्यः, मेषेभ्यः च हवनं दद्यात्, हे धर्मज्ञ। एवं विधिना, मन्त्रपाठेन, पूजया च, सर्वोपद्रवाः शम्यन्ते, सर्वे च कामाः सिद्ध्यन्ति।