अग्निपुराणम्

यः कश्चिदद्याथर्वशिरो मन्त्रं पठति, स सर्वपापैः प्रमुच्यते—मन्त्रेषु हि किञ्चिद् कर्म प्रधानं निरूपितम्। हविष्येषु तु दारुभिः प्रथमं होमः क्रियते, तथैव घृतं, तण्डुलाः, गवां क्षीरं, सरषपाणां च बीजानि यज्यन्ते। अक्षताः, तिलाः, दधि, क्षीरं, भार्गव, कुशा, दूर्वा, बिल्वफलानि, पद्मानि च होमद्रव्याणि शमाय पुष्टये चोच्यन्ते। तैलपिष्टं, धर्मज्ञ, कृष्णसरषपं, रक्तं, विषं च शान्त्यर्थं प्रयुज्यन्ते। शत्रुविनाशाय तु कंटकयुक्तानि समिधः प्रयोज्याः। यः कर्म करोति, स ऋषिं, देवतां, छन्दश्च विज्ञायेत। तत्र पुष्कर उवाच—श्रीसूक्तं सर्ववेदेषु पठ्यमानं श्रेयःवर्धनं ज्ञेयम्। ‘हिरण्यवर्णां हरिणीं’ इत्याद्याः पञ्चदश श्लोकाः श्रीदेव्याः। यजुर्वेदे चत्वारि श्रीसूक्तानि रथनाभिषु पठ्यन्ते, सामवेदे तु श्रीसूक्तं श्रावन्तीयं गायते। अथर्ववेदेऽपि ‘धारयित्रि श्रीं मयि धेहि’ इत्यादि प्रार्थना वर्तते। श्रद्धया यः श्रीसूक्तं पठति, स निश्चितं श्रीसंपदं लभते। यः पद्मानि, बिल्वपत्राणि, घृतं वा समर्पयति, स श्रीसंपदं प्राप्नोति। सर्वदा हि सर्ववेदेषु पुरुषसूक्तं पठनीयम्। प्रत्येकश्लोकेन जलपुष्पदानेन पापान्मुच्यते; स्नात्वा प्रत्येकश्लोकेन विष्णवे एकं पुष्पं समर्प्य पापात् प्रमुच्यते। स्नानानन्तरं प्रत्येकश्लोकेन दानेन सर्वकामानवाप्नोति। पुरुषसूक्तपाठेन महाप्राणपापानि अपि नश्यन्ति। तपसा शुद्धः, जपदानेन स्नानेन च सर्वं श्रेयः प्राप्नोति। अष्टादश शान्तिषु त्रयः परमाः स्मृताः—अमृता, अभ्या, सौम्या च। अमृता शान्तिः सर्वदेवताभ्यः, अभ्या ब्रह्मणो देवतायै, सौम्या सर्वदेवताभ्यः सर्वकामप्रदा। अभया रत्नं वरुणाय युज्यते, शतकाण्डं रत्नं अमृताय, शंखसम्भवं सौम्याय। तेषां मन्त्राः तेषां देवताभ्यः, रत्नं बन्धनीयम् सिद्धये। दिव्यभौममध्यमार्गजाः आपदः शम्यन्ते एतेन। त्रिविधं अद्भुतं शृणु—दैविकं, आन्तरिक्षं, भौमं च। दैविकं ग्रहतारकादिभिः उत्पन्नं दुःखं, आन्तरिक्षं उल्कापातः, दिशां दाहः, प्रभामण्डलानि, गन्धर्वनगरदर्शनं, अप्राकृतवृष्टिः, अन्यानि च अद्भुतानि; भौमं स्थावरजङ्गमोत्पाताः, भूकम्पः च। सप्ताहान्तर्गतं यदद्भुतं दृश्यते, तदफलहीनं; त्रिवर्षात् अनुष्ठानवर्जिते भयहेतुः। देवप्रतिमाः नृत्यन्ति, कम्पन्ते, दीप्तिमन्तः, शब्दयन्ति, रोदन्ति, स्वेदयन्ति, हसन्ति च। प्रतिमासु उत्पन्नं विकारं प्रजापतेः पूजाहविर्दानेन शमयेत्। यत्र वह्निः न दहति, राज्ये महाघोषः भवति। यत्र समिधः न ज्वलति, तत्र राजदोषः; अग्न्युत्पातशान्तिर्भार्गव, अग्निमन्त्रैः साध्या। वृक्षाः अकाले फलन्ति, दुग्धं रक्तवत् प्रवहति, तत्र वृक्षोत्पातशान्तिः शिवपूजया साध्या। अतिवृष्टिः, अनावृष्टिः, दुर्भिक्षं च आपदः; अकाले त्रिदिनं वृष्टौ भयहेतुः। वृष्टिविघ्नः पर्जन्येन्द्रसूर्यपूजनैः निवार्यते; नगरात् पलायिताः पुनरागच्छन्ति, समीपस्थाः आगच्छन्ति। नद्यः, सरांसि, उदपानानि च स्वादुहीनानि भवन्ति; जलोत्पातेषु वरुणमन्त्रं जपेत्। स्त्रियः अकाले प्रसूयन्ते, वा काले अपि विकृतसन्ततिः जायते; द्विजन्म, द्विसन्तानं, विकृतसन्तानं च दृश्यते। स्त्रीणां प्रसवविकारे स्त्रीपूजा, ब्राह्मणपूजा, अन्येषां च पूजां कुर्यात्; अश्वः, हस्ती, धेनुः वा द्विसन्तानं जनयेत्। जातु जातिः अन्यथा वा विकृतः, षण्मासाभ्यन्तरे म्रियते; विकृतसन्ताने बाह्यशत्रुभयम्। जातिविकाराय होमं कुर्यात्, मन्त्रजपं, ब्राह्मणादिपूजां च; अयुक्ताः युक्तसन्तानं न जनयन्ति। दिवि वाद्यध्वनिः श्रूयते चेत्, महाभयं निकटम्। वन्यपशवः, पक्षिणः ग्रामं प्रविशन्ति; ग्राम्यपशवः वनं यान्ति, जलचराः स्थलमुपयान्ति; स्थलचराः जलं यान्ति, शुभाः राजद्वारं यान्ति। सायं कुक्कुटः गृहस्थो भवति, प्रभाते शुभपक्षी दृश्यते; कपोतः गृहमुपयाति, मांसभक्षी छत्त्रे शयितः। मधुकरी मधु करोति, वायसः मैथुनं करोति; द्वारेषु, उद्यानेषु, गृहद्वारेषु, प्राकारेषु, गृहेषु च। यदा स्थूलवस्तूनि सहसा पतन्ति, तदा राजवधः सूचितः; धूलिधूमैः दिशः विक्रियन्ते। धूमकेतु उदयास्तमनं वा, चन्द्रसूर्ययोः कलङ्कः वा, ग्रहतारकाणां विकारः च सर्वत्र आपदः सूचयति। यत्र वह्निर्न दहति, कुम्भेभ्यः जलं स्रवति, तत्र मृत्युः, भयम्, रिक्तता, अन्याश्च आपदः। पुष्करः पुनरुवाच—देवतापूजाकर्माणि आपदः च निवारयिष्यामि। ‘आपोहिष्ठा’ त्रिभिर्मन्त्रैः स्नात्वा विष्णवे आपः समर्पयेत्। ‘हिरण्यवर्णा’ मन्त्रेण पाद्यं त्रिभिर्मन्त्रैः दद्यात्, द्विजश्रेष्ठ; ‘शन्न आपः’ आचमने, एषा आपः प्रोक्षणे। रथे च अक्षे त्रिभिर्मन्त्रैः गन्धान् दद्यात्; ‘युवेति’ वस्त्रे, ‘पुष्पं पुष्पवती’ पुष्पे, ‘धूपं धूपोऽसि’ धूपे च प्रयुञ्जीत। एवं मन्त्रपाठदानपूजनैः सर्वापदः शमयित्वा, धर्ममार्गेण श्रीसम्पदः, शान्तयः, सर्वकामाः च साध्यन्ते।