पुराणस्य उक्तानि श्लोकानि एकस्मिन् प्रवाहेण कथा रूपेण इदं प्रकारेण वर्ण्यन्ति— कस्मिंश्चित् ग्रामे वा देशे वा महामारी शमाय, दुर्वा-तृणस्य सहस्रशः समर्पणं कृत्वा, "स्तम्भाद् स्तम्भात्" इति मन्त्रं जपन्, जनः तत्र रोगशान्तिं प्राप्तुम् शक्नोति। यदि कश्चित् रोगपीडितः भवति, तस्य व्याधिः निवर्तते, दुःखी जनः दुःखात् विमुक्तः भवति; समिधः उदुम्बर-वृक्षस्य, मधुरफलस्य, भवेत्। सहस्रशः समर्पणं कृत्वा, हे राम, जनः वित्तं, महान् सौभग्यं, विवादेषु जयम् च लभते। "अपां गर्भम्" इति मन्त्रेण समर्पणं कृत्वा, निश्चितं वर्षा भवति; तद्वत् दधि, घृतं, मधु च "अपः पिबे" इति मन्त्रेण समर्प्य, वर्षा उपजायते। धर्मज्ञः जनः त्वरितं महान् वर्षां सम्पादयति; "नमस्ते रुद्र" इति मन्त्रः सर्वदुःखानि अपाकरोति। सर्वशान्तिं साधयति, महापापानि नाशयति; "अध्यवोचद्" इति मन्त्रेण रोगिणः रक्षणं दत्तम्। युद्धे शत्रुषु भयम् उत्पादयति—नात्र संशयः; "मानो महान्त" इति मन्त्रः बालकानां शान्तिं साधयति। यः "असौ यस्ताम्र" इति मन्त्रं दिवाकराय प्रतिदिनं प्रातः सायं च श्रद्धया जपति, स धर्मज्ञः— स अक्षय्यं अन्नं लभते, दीर्घायुः च भवति; "प्रमुंच धन्वन्" इति षड्भागं अस्त्र-मन्त्रम्। युद्धे शत्रुषु भयम् उत्पादयति—नात्र संशयः; "मानो महान्त" इति मन्त्रः बालकानां शान्तिं साधयति। "नमो हिरण्यबाहवे" इति सप्तधा जपं कृत्वा, तीक्ष्ण-तेलेन अभ्यक्तं सरसपं समर्प्य, शत्रून् नाशयति। "नमो वः किरिकेभ्यः" इति मन्त्रेण लक्षसमर्पणं कृत्वा, नरः राजलक्ष्मीम् प्राप्तः; तद्वत् बिल्वफलैः सुवर्णेन च। "इमा रुद्राय" इति मन्त्रेण तिलसमर्पणं कृत्वा, वित्तं लभ्यते; दुर्वा-तृणस्य अन्येन मन्त्रेण समर्पणं कृत्वा, सर्वरोगात् विमुक्तिः। "आशुः शिशान" इति मन्त्रः अस्त्र-रक्षणाय; हे राम, युद्धे सर्वशत्रून् नाशयति। धर्मज्ञः "राजसामेति" इति मन्त्रेण घृतस्य सहस्रपञ्च समर्पणं कृत्वा, नेत्ररोगात् विमुक्तः। गृहस्थे होमः, हे वनस्पते, शान्तिं ददाति, गृहरोगं अपाकरोति; अग्नये घृतं समर्प्य, कस्यापि वैरं न लभ्यते। "अपां फेनेति" इति मन्त्रेण लाजसमर्पणं कृत्वा, विजयः लभ्यते; "भद्रा इति" इति जपं कृत्वा, इन्द्रियहीनः सर्वेन्द्रिययुक्तः भवति। "अग्नि" "पृथिवी" इति मन्त्रौ सर्वश्रेष्ठौ वशीकरणाय; "अध्वनेति" इति मन्त्रेण न्यायविवादे जयः। "ब्रह्म" "राजन्य" इति मन्त्रौ कर्मारम्भे सिद्धिं ददातः; वर्षभरं तैलस्य लक्षसमर्पणं कृत्वा, रोगमुक्तिः। "केतुं कृण्वन्" इति मन्त्रः युद्धे जयम् वर्धयति; "इन्द्र", "अग्नि", "धर्म" इति मन्त्राः युद्धे धर्मसिद्ध्यर्थं। "धन्वनागेति" इति मन्त्रः धनुष्ग्रहणाय; "युञ्जीत" इति मन्त्रः अभिषेककर्मणि ज्ञेयः। "अहिरथेत्येतद्" इति मन्त्रः बाणेषु; "वह्नि", "पितर" इति मन्त्रौ तूणीराय। "युञ्जन्ति" इति मन्त्रः अश्वयोजनाय; "आशुः शिशान" इति मन्त्रः यात्रा आरम्भाय। "विष्णोः क्रम" इति मन्त्रः रथारोहणाय; "आजङ्घेति" इति मन्त्रः अश्वान् ताडनाय। "याः सेना अभित्वरी" इति मन्त्रः शत्रुसैन्ये पूर्वं; "यमेन दत्तम्" इति लक्षहोमं कृत्वा, बुद्धिम् प्राप्तः। एतेषु मन्त्रेषु पूर्वस्मिन् समर्पणे जयः लभ्यते; "यमेन दत्तम्" इति लक्षहोमं कृत्वा, धीरः बुद्धिम् प्राप्तः। शीघ्रं विजयसिद्धि-रथम् उत्पादयति; तत्र "आ कृष्णेति" इति मन्त्रः, यथा विधिवचनम्। शिवसंकल्पमन्त्रजपेन मनः एकाग्रता लभ्यते; पञ्चनदीषु पञ्चलक्षसमर्पणं कृत्वा, श्रीः प्राप्तः। एतेन मन्त्रेण शतसहस्रं जप्य, सुवर्णं धारयित्वा, द्यूतक्रीडायाम् रक्षां प्राप्तः। "इमं जीवभ्य इति" इति मन्त्रजपं कृत्वा, गृहस्य चतुर्दिशि शिलां क्षिपन्, रात्रौ चौरभीतः न भवति। "परि मे गामनेनेति" इति मन्त्रः सर्वश्रेष्ठः वशीकरणाय; यदि कश्चित् हन्तुं आगच्छति, तत्र वशीकृतः भवति। भोज्यं, ताम्बूलं, पुष्पं च मन्त्रेण अभिमन्त्र्य दत्त्वा, हे धर्मज्ञ, दाता शीघ्रं वशीकृतः भवति। "शन्नो मित्र" इति मन्त्रजपः सर्वत्र शान्तिं ददाति; त्वां गणाधिपं आह्वाय, चतुष्पथे समर्पणं कुर्यात्। सर्वं जगत् वशीकृत्य शक्यं, न संशयः, सर्वधान्यसमर्पणेन; एते सुवर्णवर्णाः शुद्धमन्त्राः अभिषेकाय। "शन्नो देवीर् अभिष्टये" इति मन्त्रः परमशान्तिं ददाति; "एकचक्र" इति मन्त्रेण घृतं भागशः समर्प्य। ग्रहात् शान्तिं, अनुग्रहं च लभ्यते; "गावो भग" इति द्वयोः मन्त्रयोः घृतसमर्पणेन, गोः प्राप्तिः। "प्रवादांशः सोप" इति मन्त्रः गृह्ये होमकर्मणि नियोज्यः; "देवेभ्यो वनस्पते" इति वृक्षहोमे। ततः पुष्करः उवाच—यजुर्वेदस्य विधिः उक्तः; अधुना सामनां विधिं कथयामि। वैष्णवसंहिताजपेन समर्पणं कृत्वा, सर्वकामः लभ्यते। चन्दःसंहितायाः सम्यक् जपेन, शंकरः तुष्टः भवति; स्कन्द-पितृसंहिताजपेन, अनुग्रहः लभ्यते। "यत इन्द्र भजामहे" इति मन्त्रजपेन हिंसादोषः नश्यति; "अवकीर्णी मुच्यते च अग्निस्तिग्मेति" इति मन्त्रजपेन, विकीर्णतायाः विमुक्तिः। एवं मन्त्रसमर्पणस्य विविधा विधयः शास्त्रे निर्दिष्टाः, ये धर्मज्ञैः श्रद्धया अनुष्ठीयमानाः, विविधं कल्याणं, शान्तिं, विजयं, आरोग्यं, वशीकरणं, दीर्घायुः, श्रीं च साधयन्ति।