अग्निपुराणम्

एकदा भगवतः भृगुपुत्रस्य समीपे धर्मज्ञः द्विजः विविधकर्मणां रहस्यं पृष्टवान्। तदा स भगवान् प्राचीनविद्यया समन्वितः स्वरेण स्निग्धेन तस्य प्रश्नानां समाधानं कर्तुं प्रवृत्तः। स उवाच—यः कश्चन कुमारिकां प्रार्थयेत्, स युग्मशः मल्लिकापुष्पाणि घृतलेपनानि सम्यग् निवेदयेत्। ग्रामस्य समृद्धिं कामयमानः तिलयवचूर्णं च शालिम् अपि समर्पयेत्। वश्यकरणार्थं शाकोटकस्यापामार्गस्य च दारूणि प्रयुञ्जीत। रोगनाशाय तु, हे भर्गव, विषरुधिरयुतैः समिध्भिः होमं कुर्यात्। यदि कोऽपि क्रुद्धः शत्रुनाशं इच्छेत्, तर्हि विविधशालिवर्जितेन राज्ञः प्रतिमां सम्यक् निर्माय समर्पयेत्, हे द्विज। सहस्रवारं समर्पणं कृत्वा स राजा वशे भवति। वस्त्रकाम्ये पुष्पदूर्वाद्वयं समर्पयेद्, या दूर्वा रोगनाशिनी स्मृता। ब्राह्मीमोजः इच्छन् वस्त्रं समर्पयेत्; प्रत्यङ्गिरायाः कर्मणि तुषकण्टकभस्मना हविर्दद्यात्। द्वेषाय काककौशिकयोर्लोमसमर्पणं कुर्वीत; कपिलघृतं च चन्द्रग्रहणे समर्पयेत्, हे द्विज। वचामूलं पातयित्वा सहस्रमन्त्रजपेन भक्षयन् मन्यते बुद्धिमान् भवति। शत्रुनाशमन्त्रेणैकादशाङ्गुलायसदण्डं वा खदिरदण्डं वा रिपुगृहे निहन्यात्। एष शत्रुनिष्कासनं नाम कर्मोक्तं; चक्षुष्पामन्त्रेण दृष्टिहीनः पुनर् दृष्टिं लभते। अनुवाकस्य 'उपयुञ्जते' इत्यादिशब्दं तानूपाग्ने सद् दूर्वासमर्पणेन रोगमुक्तिः सिध्यति। 'त्र्यम्बकं' मन्त्रेण हविः समर्प्य शुभलाभः वर्धते। कुमारिकानाम् नामानि जपन् कुमारिकां लभते; भीतसमये च सततं जपन् सर्वभयात् विमुच्यते। धत्तूरपुष्पाणि घृतयुक्तानि समर्प्य सर्वकामान् आप्नोति; गुग्गुलुं निवेद्य, हे राम, शङ्करं स्वप्ने पश्यति। 'युञ्चते मनः' अनुवाकं जपन् दीर्घायुषः भवति; 'विष्णोरराटम्' मन्त्रेण सर्वोपद्रवाः नश्यन्ति। स मन्त्रः रक्षात्मकः कीर्तिदः च विजयप्रदः; 'अयन्नोऽग्निः' इति मन्त्रेण संग्रामे जयः लभ्यते। "हे आपः! स्नाने पापानि प्रक्षालय," इति मन्त्रोक्त्या, हे विश्वकर्मन्, समर्पणे दशाङ्गुलायसी सुई प्रयुज्यते। सा सुई कुमारिकाद्वारे निहन्यते, तदा सा अन्यस्मै न दत्तव्या। एवं समर्पणेन, हे सवितः, अन्नं प्राप्यते। बलकाम्ये, हे द्विजोत्तम, तिलयवापामार्गशालिभिः स्वाहा होमं कुर्यात्, हे धर्मज्ञ। सहस्रगुणितं वर्णकं गोमयपित्तं च कृत्वा तेन ललाटे चिह्नं कृत्वा जनानां प्रियत्वं प्राप्नोति। रुद्रमन्त्रजपः सर्वपापनाशकः, होमकर्म च सर्वसिद्धिप्रदं, सर्वत्र शान्तिप्रदं च। अजाश्वगजगावमानवान्, राजानः, शिशून्, स्त्रीश्च—ग्रामपुरजनपदान्, रोगार्तान्, रोगिणः च—मरणसमीपे, शत्रुसंनिकर्षे, भयसमये च, रुद्रहविः क्षीरशाल्यादिना कृत्वा परमा शान्तिः सिध्यति। घृतं कुम्भफलैः समर्प्य सर्वपापविनाशः स्यात्; श्रेष्ठः नरः यवपयसं वा रात्रौ भिक्षितं भोजनं सेवेत। मासमेकं बहिः स्नानकर्मणि प्रवृत्तः ब्रह्महत्यापापात् विमुच्यते; 'मधुवात' इति मन्त्रेण होमकर्मणा सर्वं लभ्यते। 'dadhikrāvaṇ' मन्त्रेण हविः समर्प्य पुत्रलाभः निश्चितः; 'ghṛtavatī' मन्त्रेण घृतसमर्पणेन दीर्घायुषः सिध्यति। 'स्वस्ति न इन्द्र' इति मन्त्रेण सर्वोपद्रवविनाशः, 'गावः पृथिव्यां बहुधा सन्तु' इति मन्त्रेण संपद्वृद्धिः। सहस्रघृताहुतिभिः पापं विनश्यति; अपामार्गशालिहविषा 'देवस्य' इति उच्चार्य समर्पणेन शीघ्रं विकलत्वाद् अभिचारात् च विमुक्तिः। रुद्रमन्त्रेण पलाशदण्डेन हविः समर्प्य सुवर्णलाभः स्यात्। अग्निदर्शनसमये 'शिवो भव' इति मन्त्रेण शालिहविः समर्प्यते; 'याः सेनाः' इति मन्त्रेण चौरभीतः निर्भयः भवति। येऽप्यस्माकं विरोधिनः, तेषां शमाय कृष्णतिलसमिधं सहस्रवारं समर्प्य अभिचारविकलत्वात् मुक्तिः स्यात्, हे द्विज। 'अन्नेन अन्नं' इति मन्त्रेण हविषा अन्नलाभः, 'हंसः शुचिः सदा' इति जपेन आप्सु पापविनाशः। 'चत्वारि शृङ्गाः' इति मन्त्रेण आप्सु सर्वपापनाशः; 'देवा यज्ञ' इति जपेन ब्रह्मलोकसम्मानः प्राप्यते। 'वसन्तेति' इति मन्त्रेण घृताहुत्या सूर्याद् वरलाभः, 'सुपर्णोऽसि' इति कर्मव्याहृति स्यात्। 'नमः स्वाहा' त्रिवारं जप्य बन्धनमुक्तिः; आप्सु त्रिवारं परिभ्रम्य, हे द्रुपद, सर्वपापविमुक्तिः स्यात्। 'गावः पृथिव्यां बहुधा सन्तु' इति मन्त्रेण बुद्धिवृद्धिः; घृतदधिक्षीरपायसैः हविः समर्प्यते। 'शतं य' इति मन्त्रेण पत्रफलैः समर्पणेन आरोग्यसमृद्ध्यायुः सिध्यति। 'oṣधिः प्रतिमोदध्वं' इति मन्त्रेण केशच्छेदनलवणदाने वा धनलाभः; 'तस्मा' इति मन्त्रेण बद्धो विमुच्यते; 'युवा सुवासा' इति मन्त्रेण उत्तमवस्त्रलाभः स्यात्। सर्वविनाशनाशनं शापं मम नश्यतु, अहं न बाध्येय, इति तिलघृतसमर्पणेन शत्रुनाशः सिध्यति। सर्वसर्पेभ्यो नमः—घृतपायसाहुतेन 'पाजा' कर्म कुर्वन् अभिचारनाशः भवति। एवं भगवान् धर्मज्ञः भृगुपुत्रायेदं कर्मोपदेशं न्यवेदयत्, येन यः कश्चन श्रद्धया सम्यग् आचरेत्, स सर्वान् कामान् अवाप्नोति, सर्वपापैः प्रमुच्यते, चिरायुः, बलवान्, बुद्धिमान्, विजयी च भवति।