अग्निपुराणम्

एकदा महर्षयः धर्मनिष्ठाः श्रुतिस्मृतिपुराणविदः महादेवं प्रति श्रद्धया यज्ञादीन् समर्प्य शतवर्षं सुखेन जीवितुम् इच्छन्ति स्म। स्नानं कृत्वा तच्चक्षुः सूक्तेन सूर्यं समर्चयन्ति। दीर्घायुषः कामयमानः उदिते मध्याह्ने च सूर्यं पूजयेत्; इन्द्रासोमेति सूक्तं शत्रुविनाशनाय प्रवदन्ति। यदि कस्यचित् व्रतं मोहात् पतितं, चाण्डालैः वा नष्टं स्यात्, तदा उपवासं कृत्वा, "त्वमग्ने व्रतानां रक्षिता" इति जप्य घृतं जुहुयात्। आदित्यसूक्तं सम्राड् सूक्तं च जपन्, विवादे विजयी भवति; चतुर्विधेन महिति सूक्तेन महाभयात् विमुक्तो भवति। एवं ऋचं जपन् सर्वान् कामान् प्राप्नोति; इन्द्रसूक्तं द्विचत्वारिंशत् जप्त्वा शत्रून् विनाशयति। "वाचं महि" इत्येन जपेन आरोग्यं लभते; "शन्नो भवतु" द्विवारं शुद्धं भुक्त्वा जपन् शुद्धो भवति। हस्तेन हृदयं स्पृशन्, अन्तराय विकारजन्य रोगान् जयति; "उत्तभेदम्" जपित्वा स्नात्वा हवनं कृत्वा शत्रुं जयति। "शन्नोग्ना" सूक्तेन हविर्दानेन अन्नं प्राप्नोति; "कन्या वारर्षि" सूक्तेन दिक्पापात् विमुक्तो भवति। "वाचो विदम्" जपित्वा वाग्वैशारद्यं लभते; पवमानी सूक्तानि शुद्धीषु श्रेष्ठानि मन्यन्ते। वैखानसाः त्रिंशत् पवित्रसूक्तानि उत्तमानि मन्यन्ते; द्विषष्टि ऋचः 'परस्व' इति कथ्यन्ते। "स्वादिष्टये" आरभ्य सप्तषष्टिः सूक्तानि पापनाशनाय, शुद्धये, शुभाय च निर्दिष्टानि। पवमानी सूक्तानि षडधिकशतं सञ्ज्ञायन्ते; तानि जपित्वा हवनं कृत्वा मृत्युभयम् अपि जयति। पापभयापनोदनाय "आपोहिष्ठ" जपः जलान्तिके कार्यः; धनार्थी "प्रदेवन्नेति" मरुद्धन्वस्मिन् नित्यं जपेत्। प्राणभयसमये शीघ्रं शान्तिम् आप्नोति; रात्रौ "प्रावेयाभि" एकमेव मनसा जपेत्। सूर्ये उदिते "माप्रगाम" जपित्वा, पथभ्रष्टः अपि मार्गं प्राप्नोति; स्पर्धायां विजयः सुलभः। यदि प्रियस्य आयुः क्षीणमिति मन्यते, रत्नाता संहितायाः "यक्तेयं" सूक्तेन तस्य शिरः स्पृशेत्। एतत् पञ्चदिनानि सहस्रवारं कृत्वा दीर्घायुष्यम् आप्नोति; "इदं मेध्यम्" सूक्तेन घृतं सहस्रवारं जुहुयात्। गावः इच्छन् गोष्ठे जपेत्; धनार्थी चत्वर्यां; "वयः सुपर्ण" जपित्वा श्रीः लभ्यते। "इविष्यन्तीयम्" जपित्वा सर्वपापात् विमुक्तो भवति; रोगा नश्यन्ति, देहाग्निः वर्धते। ये ओषधयः कल्याणकारिण्यः सर्वरोगनाशन्यः, तासां कृते "वृहस्पते अतीति" जपः वृष्टिकामेन कार्यः। "सर्वत्रेति" शान्तिसूक्तं श्रेष्ठम्; एवं "प्रतिरथ" अपि; सन्तानकामेन "संकाश्यपन" नित्यं स्तूयते। "अहं स्द्रेत्य" जपन् वाग्मी भवति; "रतीति" रात्रौ जपन्, पुनः गर्भे न जायते। रात्रिसूक्तं रात्रौ जपन्, रात्रिं सुरक्षितां नयति; शत्रुनाशनं कृत्वा नित्यं जपन्, निर्भयता प्राप्ता भवति। दीर्घायुष्यम् तेजश्च ददाति "दक्षायण" महास्तोत्रम्; व्रतानुष्ठानशीलः जपेत्; "उत देव" सूक्तं रोगनाशनाय जपेत्। अग्निभयसमये "अयाप्तग्ने जनित्" जपः कार्यः; अरण्ये "अरण्यानि" जपित्वा तत्र भयम् आपोह्यते। ब्राह्मीपुष्पम् उपगम्य, द्विसूक्तं ब्राह्मीशतावरी सूक्तं च पृथग् घृतार्चनपूर्वकं जपेत्; बुद्धिः श्रीश्च लभ्यते। "मम" सूक्तं शत्रुजयार्थी जपेत्; "ब्राह्मणोग्निसंविदान" गर्भपातमरणनिवारणाय जप्यते। "अपैहि" सूक्तं दुःस्वप्नदुःखनाशनम्; "यनेदं" जपित्वा परमैकाग्रता लभ्यते। "मयो भूर्वात" गौःशान्त्यर्थे परममङ्गलम्; "शम्भरी" सूक्तेन वा "इन्द्रजाल" येन, मायामोहौ अपाक्रियेत्। "महित्रिणामवरस्" मार्गे जपित्वा शुभलाभः; "अग्नये बिद्विषन्" शत्रुनाशनाय जपेत्। "वास्तुपति" मन्त्रेण गृहे देवतान् पूजयेत्; जपविधिः विशेषतः हव्यकाले ज्ञेयः। होमसमाप्तौ दानं दातव्यम्; हविषा पापशमः स्यात्; हविः अन्नेन तर्प्यते, अन्नं सुवर्णं च दत्वा। ब्राह्मणानां आशीर्वादः अव्यभिचारि; सर्वत्र स्नानं पुण्यदायकम्; सिद्धार्थक, यव, धान्य, दुग्ध, दधि, घृतं च। दुग्धवृक्षाः, समिधः सर्वकामदाः; समीपे कंटकवनस्पतयः, सरषपः, रक्तम्, विषं च। प्रतिदोषे शिलाः, अन्नम्, शस्त्राणि, मार्गाः प्रयुज्यन्ते; दधि, भिक्षा, फलानि, पशुबन्धविधिः अपि निर्दिष्टः। ततः पुष्करः उवाच— "यजुर्वेदीयकर्मविधिं सुखमोक्षप्रदं वक्ष्यामि; शृणु। ओंकारपूर्वकाः महाव्याहृतयः अनिवार्याः, हे राम। ताः सर्वपापनाशन्यः, सर्वकामप्रदाः; सहस्रघृताहुतिभिः देवताः पूजयेत्। हे राम, यत् मनसि काम्यते, तत् एतद् साधयति; शान्तिकामः यवं प्रयुञ्जीत, पापनाशनाय तिलम्। धान्यैः सिद्धार्थकैः च सर्वकामप्रदं, उदुम्बरसमिधा च, गवां काम्ये यज्ञः विधीयते। दध्ना भोज्यकाम्ये, मार्गे शान्तिकाम्ये; अपामार्गदण्डैः समिधा सुवर्णबहुल्यकाम्ये कर्म कार्यम्।" एवं महर्षयः विधिपूर्वकं मन्त्रजपहवनदानादिकं कृत्वा, सर्वपापान् नाशयन्ति, दीर्घायुष्यम्, आरोग्यं, श्रीं, पुत्रान्, पशून्, सर्वान् कामान् च प्राप्नुवन्ति।