शृणु, मुने, सृष्टेः आदिकथां यथाश्रुतम्। तस्मिन् ब्रह्माण्डे हिरण्यगर्भः स्वयंभूः ब्रह्मा प्रादुर्बभूव, यः तत्र संवत्सरमेकं स्थित्वा, तदण्डं द्विधा कृत्वा स्वर्गं पृथिवीं च ससर्ज। तयोः मध्ये व्योम्नि भगवान् आकाशं निर्ममे। पृथिवीं अपि सलिलेषु संस्थाप्य दश दिशः विधाय, तत्रैव कालं, मनः, वाचं, कामं, क्रोधं, सुखं च न्यधात्। सृष्ट्यर्थं भगवान् तस्मिन्नेव रूपे प्रजाः ससर्ज। स एव विद्युतः, वज्रं, मेघान्, इन्द्रधनुः, शक्रधनुः च निर्ममे। प्रथमं पक्षिणः ससर्ज, ततः स्वमुखात् वर्षणं देवम्। यज्ञसिद्ध्यर्थं ऋग्यजुःसामवेदांश्च उत्पाद्य, तैः साध्याः देवान्, ऊर्ध्वाधःस्थितांश्च, पूजितवन्तः। स एव सनत्कुमारं च, क्रोधात् रुद्रं च ससर्ज। मारिच्यत्र्यङ्गिरःपुलस्त्यपुलहक्रतुवसिष्ठा इति सप्त मनसः पुत्रान्, ब्रह्मणः सप्तर्षीन्, ससर्ज। एते सप्त ऋषयः रुद्रश्च श्रेष्ठः सन्तः प्रजाः उत्पादितवन्तः। तदा स्वदेहं द्विधा कृत्वा अर्धं पुंसं रूपे न्यधात्। अथ, कश्यपस्य, आदित्येषु श्रेष्ठस्य, सृष्टिक्रमं शृणु। चाक्षुषे मन्वन्तरे तुषिताः देवाः अदितेः कश्यपात् पुनः अभवन्। तत्र विष्णुः, शक्रः, त्वष्टा, धाता, अर्यमन्, पूषा, विवस्वान्, सविता, मित्रः, वरुणः, भगश्च—एते आदित्या अभवन्। वैवस्वतमन्वन्तरे द्वादशेषु आदित्येषु अंशुः अपि अभवत्। अरिष्टनेमेश्च पत्निषु षोडश पुत्राः आसन्। बहुपुत्रस्य विद्युतः चत्वारः कन्याः आसन्। प्रत्यङ्गिरसः श्रेष्ठः पुत्रः कृशाश्वः दिव्यायुधानां जनकः अभवत्। यथा सूर्यः उदयास्तमयौ करोति, तथैव काले काले हिरण्यकशिपुः दितेः, हिरण्याक्षः कश्यपात् जातः। सिम्हिका नाम कन्या अपि जाता या विप्रचित्तेः भार्या अभवत्; तस्याः राहुप्रमुखाः सैंहिकेयाः अभवन्। हिरण्यकशिपोः चत्वारः पुत्राः बभूवुः—अनुह्रादः, ह्लादः, प्रह्लादः (यो विष्णुभक्ततमः), चतुर्थः संह्रादः। ह्लादस्य पुत्रः ह्रदः, तस्यापि आयुष्मान्, शिबिः, आस्कलः च। प्रह्लादस्य पुत्रः विरोचनः, तस्मात् बलीः अभवत्। बलेः शतम् अपत्यं, तेषु बाणः श्रेष्ठः। स बाणः पूर्वे काले उमापतिं भक्त्या तुष्ट्वा, 'सदैव तव पार्श्वे स्थितिः' इति वरं प्राप्य तत्रैव स्थितवान्। हिरण्याक्षस्य पञ्च पुत्राः—साम्बरासुरः, शकुनिः, द्विमूर्धा, शङ्कुरः, आर्यः। दनुः शतम् अपत्यं ससर्ज। स्वर्भानोः पुत्री प्रभा, पुलोमस्य कन्या शची, उपदानवी, हयशिरा, शर्मिष्ठा, वार्षपर्वणी च प्रसिद्धाः। पुलोमा कालका च, वैश्वानरस्य कन्ये, कश्यपस्य भार्ये अभवताम्; ताभ्यां कोटिशः पुत्राः अभवन्। प्रह्लादवंशे चत्वारिंशत्कोटयः निवातकवचाः उत्पन्नाः। ताम्रायाः षट् कन्याः—काकी, श्वेनी, भास्या, गृध्रिका, श्रुचिः, सुग्रीवा च। ताभ्यः काकादयः, ताम्रायाः अश्वा, उष्ट्राः, अरुणः, गरुडः अपि जाता। विनतायाः सहस्रं पुत्राः, सुरसायाः सर्पाः, कद्र्वः अपि सहस्रं पुत्रान्—शेषः, वासुकिः, तक्षकः च—अजनयत्। क्रोधवशायाः दंष्ट्रिणः, सुरभेः गावः, महिषाः, अन्ये च पादपादाः, इरायाः तृणवनस्पतयः। खसायाः यक्षराक्षसाः, मुनिना अप्सरसः च। अरिष्टायाः गन्धर्वाः स्थावरजङ्गमाश्च कश्यपात् अभवन्। तेषां सन्ततिः अनन्ता। देवाः दानवान् विजित्य, दितिः पुत्रशोकात् कश्यपं तुष्टुम् अर्हतीति चिच्छप। सापि इन्द्रारिपुं पुत्रं कामयमाना कश्यपात् पुत्रं प्राप। सा पादप्रक्षालनानन्तरं सुप्ता, तदा इन्द्रः तस्याः गर्भं विदार्य विनाशयामास। स इन्द्रः अवसरं लब्ध्वा गर्भं विदार्य, तस्मात् मरुतः, एकपञ्चाशत् शक्रसख्यः, तेजस्विनः अभवन्। एवं हरिब्रह्मणौ पृतुं नृपतिं अभिषिच्य, राज्यविभागं कृत्वा, हरिः सर्वेषां प्रभुः अभवत्। द्विजेषु औषधीषु चन्द्रः प्रभुः, आप्सु वरुणः राजा, नृपेषु वैश्रवणः, सूर्येषु विष्णुः। वसुषु पावकः, मरुत्सु वासवः, प्रजापतिषु दक्षः, दानवेषु प्रह्लादः प्रभुः। पितृषु यमः, भूतेषु हरः, पर्वतेषु हिमवत्, नद्यः समुद्रः। गन्धर्वेषु चित्ररथः, नागेषु वासुकिः, सर्पेषु तक्षकः, पक्षिषु गरुडः। गजेषु ऐरावतः, गवां वृषेषु गोवृषः, मृगेषु व्याघ्रः, वृक्षेषु प्लक्षः। अश्वेषु उच्चैःश्रवाः, धनुषां सुधन्वा, दक्षिणे शङ्खपदः, आप्सु केतुमान् रक्षकः। अथ, अग्निः उवाच—महतः प्रथमं सृष्टिः ब्रह्मणः इति विख्याता। द्वितीया सूक्ष्मभूतसृष्टिः, भूतरूपिणी। तृतीया मानसी सृष्टिः ऐन्द्रियिकी नाम, या बुद्धिसंभवा। चतुर्थी मुख्यसृष्टिः, स्थावराः मुख्याः; तिर्यक्स्रोतसां सृष्टिः तेषां पारस्परिकी। षष्ठी ऊर्ध्वस्रोतसां, या देवसृष्टिः; सप्तमी अधःस्रोतसां, या मानुषी सृष्टिः। एवं, भगवतः सृष्टेः विस्तारः श्रुतः, यः सर्वलोकानां आद्यन्तः दर्शयति।