अग्निपुराणम्

शृणुत धर्मस्य न्यायमयं चरित्रम्, यत्र दण्डविधानस्य नियमाः स्पष्टतया प्रतिपाद्यन्ते। यः कश्चन अन्यं ताडयति, तस्य द्विगुणं दण्डं दातव्यम्; यदि तु पूर्वमेव "दण्डं दास्यामि" इति निगद्य ताडयति, तदा चतुर्गुणं तस्य दण्डं विधीयते। योऽतिवादं कुर्वन् आर्यं निन्दति, भ्रातुः भार्यां ताडयति, दातव्यं न ददाति, समुद्रतीरे गृहम् अभिद्रवति च, यः ग्रामपतिं शिल्पिनं वा हिंसति, तेषां पञ्चाशत् पणानां निश्चितः दण्डः विधीयते। यः विधवां स्वेच्छया उपगच्छति, अथवा आहूयमानः न आगच्छति, तत्रापि पञ्चाशत् पणानां दण्डः निश्चितः। शूद्रः यदि तपस्विनां भोजनं भुङ्क्ते, देवपित्र्ययज्ञे वा भागं गृह्णाति, मिथ्याशपथं करोति, अथवा अनर्हं कर्म करोति, यः वृषभान् वा लघुपशून् नपुंसकं करोति, सामान्यं धनं नाङ्गीकरोति, दासीगर्भं विनाशयति वा, एतेषां सर्वेषां अपराधानां विशेषदण्डाः विधीयन्ते। पिता, पुत्रः, भगिनी, भ्राता, दम्पती, आचार्यः, शिष्यः वा — एतेषां कोऽपि अन्यं कारणं विना परित्यजति चेत्, शतपणदण्डः दातव्यः। परवस्त्रधारणे त्रिपणदण्डः, ऋणीकृतं वस्त्रं न प्रतिददाति, विक्रयक्रयनिक्षेपऋणेषु च दशपणदण्डः। यः तौलमानमुद्राभिः क्रीडति, तद्व्यवहारे वा प्रवर्तते, तस्योत्तमदण्डः। यः सत्यम् असत्यं वा, असत्यम् सत्यं वा वदति, मिथ्यामुद्रापरीक्षां करोति, तस्य प्रथमताडनदण्डः। वैद्यः यदि पश्यति, पशुषु न्यूनतमदण्डः, मनुष्येषु मध्यमः, राजपुरुषेषु श्रेष्ठतमः दण्डः। यः बन्धनार्हं निबध्नाति, बध्दं विमोचयति, अनधिकारविवादं करोति, तस्योत्तमदण्डः। यः तौलमानतः षष्ठांशं हरति, द्वाविंशतिपणदण्डः, यथावृद्धिक्षयः गणनीयः। औषधतैललवणगन्धधान्येषु मिलनं कुर्यात् चेत्, षोडशपणदण्डः। शिल्पिनः यदि मूल्यनिश्चितिं कुर्वन्ति, व्यापारं निरोधयन्ति, लाभहानिः वा स्यात्, सहस्रदण्डः। यन्मूल्यं प्रतिदिनं राज्ञा निश्चितं, तदेव विक्रयक्रये प्रवर्तते; तदतिरिक्तं लाभः अवैधः। स्वदेशीयवस्तुषु पञ्चशः, विदेशीयेषु दशशः, व्यापारी क्रीणाति विक्रीणाति चेदस्ति। वस्तुनः व्ययः मूल्ये समावेशनीयः, विक्रेतृक्रेतृयोः सम्यग्लाभः साध्यः। यः मूल्यं गृहित्वा वस्तुं न ददाति, सः स व्याजेन वा, अन्यदेशीयक्रेतुः दूरहानिं वा ददाति। विक्रयितं वस्तुं क्रेता न गृहीत्वा, पुनर्विक्रयः शक्यः; हानिः क्रेतुः दोषात्, तस्यैव भवति। राजदण्डेन वा दैवेन वा नष्टे वस्तुनि, विक्रेतुः हानिः, यावदादेशवस्तु न स्यात्। दोषयुक्ते विक्रयिते वस्तुनि, विक्रेतुः द्विगुणं मूल्यं दण्डं ददाति। व्यापारी अनजानन् मूल्यवृद्धिक्षयौ क्रीणाति चेत्, न दोषः; जानन् तु षष्ठांशदण्डः। व्यापारीणां संयुक्तलाभहानिः निवेशानुसारं वा नियोज्यः। निक्षिप्तवस्तुनष्टे प्रमादात्, निक्षेपदारः तद्द्रव्यं प्रतिपादयति; आपद्भ्यः दशमांशदण्डः। घोषितलाभस्य विंशांशः राज्ञे करः, निषिद्धं वा राजयोग्यं वस्तु विक्रयितं, तदपि राज्ञे। मिथ्यातौलमानदानं, करस्थानपरित्यागं, व्यापारे च मिथ्याचारः, अष्टगुणदण्डः। विदेशे मृतस्य द्रव्यं, उपस्थितबान्धवाः गृह्णीयुः; न सन्ति चेत्, राज्ञे भवेत्। वणिजः, कृषकः, कर्मकरः च, लोभं विना वक्रतां त्यजेयुः; न शक्यते चेत्, अन्यः कुर्यात्। चौरः क्रेतृभिः, कुदालेन, पादचिह्नैः, पुनराचारे, अशुचिवस्त्रधारणे वा गृह्यते। अन्येऽपि संशये गृह्यन्ते, यथा जातिनामगोपकाः, द्यूतकाराः, मद्यपाः, शुष्कभिन्नस्वराः। परगृहप्रवेशिनः, प्रश्नकर्तारः, गृहानुसरणिनः, व्यर्थविचारिणः, व्ययशीलाः, नष्टवस्तुविक्रेतारः च, अपि च गृह्यन्ते। चौर्यसंशये गृह्यते चेत्, सः शपथेन शुद्धिं कुर्यात्; दोषे प्रमाणे चौर्यद्रव्यं प्रतिपादयेत्, चौरदण्डं च लभेत। चौरः चौर्यद्रव्यं प्रतिपाद्य, विविधदण्डैः निहन्यते; ब्राह्मणश्चेद्दोषयुक्तः, स्वदेशात् निष्कास्यः। ग्रामे प्रधानः स्थितः सन्, हत्याचौर्ये दोषी; सः नास्ति चेत्, ग्रामस्य वा तत्रस्थानां वा दण्डः। पञ्चग्रामीयः, दशग्रामबाह्यः, यात्रिकग्रहकः, अश्वचौरः, मृगचौरः च, बलात्कृतघातकः शूलेन वध्यः; अपातनसंयोजने, हस्तच्छेदने पिण्डच्छेदने वा, द्वितीयपातके करच्छेदपादच्छेदः, भोजनवासाग्निजलोपकरणव्ययः च दातव्यः। उत्तमदण्डः चौरघातकयोः, ज्ञातकर्मणि; शस्त्राभिघाते गर्भपातके च। योऽपि स्त्री वा, उच्चावचो नरः, नारी वा, हन्ति चेत्, तस्याः शिलां बन्धित्वा, विषघातिनीं वा, जले क्षिपेत्। एवं धर्मनियमाः, न्यायदण्डाः च, समाजस्य शान्त्यर्थं, सुव्यवस्थायै च, विधायन्ते।