शास्त्रवचनानुसार धर्मन्यायविचारेषु यः प्रकृतिसंक्रमणं करोति, तस्य दण्डः द्विगुणो वा त्रिगुणो वा विधीयते; वर्णानुगुणकर्मणि तु दण्डः अर्धीकृतः स्यात्। यदि बाहुर्ग्रीवाक्षिथ्यादीनां विनाशः क्रियते, तर्हि तत्र वाक्परुष्यवत् एव दण्डः, हस्तपादनासकर्णाद्यङ्गेषु तु अर्धदण्डः प्रवर्तते। जात्यपकर्षणहेतोः अपराधे मध्ये दण्डः; लघ्वपकारे तु आद्यः दण्डः विधीयते। विद्वद्ब्राह्मणराजदेवताप्रतिः अपमानकृते श्रेष्ठः दण्डः, बन्धुषु शिल्पिशु च मध्ये दण्डः, ग्रामजनदेशजनयोः तु न्यूनः दण्डः निर्दिष्टः। यत्र साक्षिणः न सन्ति, तत्र लिङ्गयुक्त्या युक्त्या च परम्परया च निर्णयः कार्यः; मिथ्यालिङ्गे तु सावधानता अपेक्षा। भस्ममृद्रजःस्पर्शनं दशपणदण्ड्यं, मलपादतलच्छर्दास्पर्शनं द्विगुणदण्ड्यं च। परस्त्रीषु अपि एष नियमः; उच्चजात्यां द्विगुणः, नीचायां अर्धदण्डः, भ्रममदादिकारणात् तु न दण्डः। ब्राह्मणाङ्गच्छेदे श्रेष्ठदण्डः, केवलमर्दने तु अर्धः। हस्तपादयोर्मर्दने दशविंशतिपणदण्डः, सर्वेषां परस्परक्षतौ मध्ये दण्डः। केशवस्त्रपाणिपीडने दशपणदण्डः, आकर्षणे वस्त्रबन्धने पादारोपणे च शतदण्डः। काष्ठादिना वेदनां विना रक्तस्रावं द्वात्रिंशद्धनदण्डः, रक्तदर्शनात् द्विगुणः। हस्तपादकर्णनासच्छेदे मध्ये दण्डः, मृत्युसमानव्रणकृते अपि। गमनान्नाग्न्यादिविघ्नकृते, नेत्राद्यङ्गपीडने, ग्रीवाबाहुथ्यादिभङ्गे च मध्ये दण्डः। एकेन बहूनां कृतदोषे दण्डः द्विगुणः, कलहे हृतवस्तु च प्रतिदेयम्, द्विगुणदण्डः अपि। यः वेदनां जनयति, स क्षतव्ययम् अपि दद्यात्; कलहे दोषी दण्डं दद्यात्। भूमिकरस्य अन्यायसङ्ग्रहे दशपणदण्डः; ब्राह्मणपक्षिणां चान्यायेन तदनुमते। आघातभेदनच्छेदनगृहभञ्जने पञ्चविंशतिपणदण्डः, पुनरपि तद्वत्। यः परगृहे विषादिद्रव्यं क्षिपति, स षोडशपणादारभ्य द्विपणवृद्ध्या दण्ड्यः। पशूनां लघुषु पीडायां रक्तस्रावे छेदे वा, क्रमेण मूल्यादारभ्य दण्डः। जननाङ्गच्छेदे मृत्यौ वा मध्ये दण्डः, मूल्यं वा; महापशुषु द्विगुणदण्डः। आघातकृते द्विगुणदण्डः, पूर्वमेव "दास्यामि" इति उक्त्वा कृतवति चतुर्गुणदण्डः। यः कुलीनस्यातिशयेन निन्दां करोति, भ्रातृदारायां ताडनं, दातव्यस्य निग्रहणं, समुद्रगृहभेदः वा—एतेषां पञ्चाशत्पणदण्डः। ग्रामाध्यक्षशिल्पिकादिषु पीडायां पञ्चाशत्पणदण्डः। विधवायाः स्वेच्छया संगमः, आहूतो न आगतः, एषां च पञ्चाशत्पणदण्डः। शूद्रस्य तपस्विनां भोजने, देवपितृयज्ञे, मिथ्याशपथे, अयुक्तकर्मणि च अपराधे दण्डः। वृषादिपशूनां नपुंसकत्वे, सामान्यवस्तुनिषेधने, दासीगर्भविनाशे च दण्डः। पिता, पुत्रः, भगिनी, भ्राता, दम्पती, आचार्यशिष्यः च—हेतुविना परित्यज्य शतदण्ड्याः। परवस्त्रधारणे त्रिपणदण्डः, न प्रतिदाने, विक्रयक्रयनिक्षेपऋणेषु दशपणदण्डः। तुलामानमुद्राविपर्यासे, तद्व्यवहारे वा श्रेष्ठदण्डः। मिथ्याव्यवहारे, सच्चापि कूटमिति वदति, कूटं वा सत्यमिति, तदा आद्याघातदण्डः। वैद्यस्य दोषकर्मणि पशुषु न्यूनः, मनुष्येषु मध्ये, राजकुले श्रेष्ठदण्डः। यः न बन्धनीयं बध्नाति, बद्धं विमोचयति, अनधिकारव्यवहारे च, तस्य श्रेष्ठदण्डः। तुलामानेन अष्टमांशहरणे द्वाविंशतिपणदण्डः, वृद्धिक्षयौ तदनुसारम्। भैषज्यतैललवणगन्धधान्यादिद्रव्यविपर्यासे षोडशपणदण्डः। शिल्पिनां मूल्यनियमनिगूढव्यवहारे सहस्रदण्डः। राज्ञा प्रतिदिनं निर्धारितमूल्यं एव क्रयविक्रये स्थापनीयम्; तदतिक्रमे लाभो दुष्टः। व्यापारी स्वदेशीयवस्तुनि शताद् पञ्च, परदेशीयेषु दश लाभं कुर्यात्। वस्तूनां व्ययः मूल्ये समावेश्यः, विक्रेता क्रेता च यथोचितलाभं लभेताम्। क्रेतुः दत्तवित्ते विक्रेता वस्तु न दद्यात्, तदा स व्याजेन सह दद्यात्; क्रेता परदेशीयः चेत्, दूरीकृतहानिः तस्य। विक्रयकाले वस्तु न गृहीतं चेत् पुनर्विक्रयः शक्यः; पराजयेन हानिः चेत्, सा क्रेतुः एव। एवं धर्मन्यायविधानं शास्त्रेण निश्चितम्, यथा सर्वे जनाः धर्ममार्गे स्थिताः स्युः, न्यायेन च संचरन्ति।