अग्निपुराणे महर्षये अग्निः कथां प्रवर्तयति। अनन्तानि हि विष्णोः अवताराणि—भूतानि, भविष्यन्ति, वर्तमानानि च। यः पुरुषः दश विष्णोः अवताराणि पठति वा शृणोति, सः कामपूरितः, शुद्धः, स्वकुटुम्बसमेतः स्वर्गं प्राप्नोति। एवं हरिः धर्माधर्मयोः भेदं स्थापयति। अग्निः पुनः उवाच—विष्णोः सृष्टिक्रीडां वदामि, शृणु। सः स्वर्गादीनां कर्ता, सृष्टेः, स्थितेः, गुणानां च तेषां अभावस्य च कारणम् अस्ति। आदौ ब्रह्मा च अव्यक्तं च आसीत्, न आकाशः, न रात्रिः, न दिवसः, न अन्यत् किमपि। विष्णुः प्रकृतिं पुरुषं च प्रविश्य तौ प्रेरयत्। सृष्टिकाले महत् तत्त्वं उत्पन्नम्, तस्मात् अहंकारः अभवत्। तस्मात् त्रिविधा रूपाणि—सात्त्विकं, राजसिकं, तामसिकं च। अहंकारात् सूक्ष्मशब्दः, तस्मात् आकाशः; स्पर्शात् वायु; रूपात् अग्निः। रसात् आपः, गन्धात् पृथिवी। तामसात् अहंकारात् इन्द्रियाणि, राजसात् कर्मेन्द्रियाणि, सात्त्विकात् दश देवताः, मनः च—एते एकादश इन्द्रियाणि। स्वयम्भूः प्रभुः विविधजीवान् सृजितुम् इच्छन्, प्रथमं आपः ससृजत्, तासु शक्तिं न्यस्य। ताः आपः ‘नाराः’ इति कथ्यन्ते, नारस्य पुत्रत्वात्। तासु प्रथमं निवासात्, सः ‘नारायणः’ इति स्मृतः। ततः सुवर्णवर्णः अण्डः आपः उपरि प्रादुरभवत्। तत्र ब्रह्मा स्वयम्भूः हिरण्यगर्भः वर्तित्वा संवत्सरं तिष्ठन्, अण्डं द्विधा कृत्वा, स्वर्गं पृथिवीं च निर्मात्। तयोः मध्ये आकाशं ससृजत्। पृथिवीं आपः उपरि स्थापयित्वा दश दिशः च, कालं, मनः, वाक्, कामं, क्रोधं, सुखं च तत्र न्यस्य। जीवसृष्टिम् इच्छन् प्रभुः तद्रूपेण सृष्टिं अकुर्वत्; विद्युत्, गर्जनं, मेघः, इन्द्रधनुः, इन्द्रस्य धनुः च निर्मितम्। प्रथमं पक्षिणः ससृजत्, ततो मुखात् वर्षदेवः। यज्ञसिद्धये ऋग्, यजुः, साम वेदाः उत्पादिताः। एतैः साध्याः देवान् पूजयामासुः—उत्तमान्, अधमान् च। सनत्कुमारः, रुद्रः क्रोधात् उत्पादितः। मरीचिः, अत्रिः, अङ्गिराः, पुलस्त्यः, पुलहः, क्रतुः, वसिष्ठः—एते सप्त ब्रह्मपुत्राः मनसः जाताः। एते सप्त ऋषयः रुद्रसहिताः सन्तानं उत्पादयन्ति। प्रभुः स्वदेहं द्विधा विभज्य, अर्धं पुरुषरूपम् अभवत्। अग्निः पुनः उवाच—अदित्येषु कश्यपात् सृष्टिं वक्ष्यामि। चाक्षुषे मन्वन्तरे तुषितदेवाः अदित्याः कश्यपात् पुनः जाताः। तेषु विष्णुः, शक्रः, त्वष्टा, धाता, अर्यमन्, पूषा, विवस्वान्, सविता, मित्रः, वरुणः, भगः च आसीत्। अंशुः अपि द्वादशादित्येषु वैवस्वतमन्वन्तरे आसीत्। अरिष्टनेमिपत्न्यां षोडश सन्ततिः अभवत्। बाहुपुत्रस्य विद्युत्पुत्र्याः चत्वारः कन्याः। प्रत्यङ्गिरसः श्रेष्ठतमः पुत्रः क्रीशाश्वः दिव्यास्त्रधारी अभवत्। सूर्यः यथा उदयति अस्तं च गच्छति, तथा प्रत्येक युगे हिरण्यकशिपुः दित्याः, हिरण्याक्षः कश्यपात् जातः। सिंहिका कन्या अभवत्, विप्रचित्तिः तां पत्नीत्वेन स्वीकृत्य, राहुप्रभृतयः सैंहिकेयाः तस्याः पुत्राः अभवन्। हिरण्यकशिपोः चत्वारः पुत्राः—अनुह्रादः, ह्लादः, प्रह्लादः (विष्णुभक्तः), संह्रादः च। ह्लादस्य पुत्रः ह्रदः, ह्रदस्य पुत्राः आयुष्मान्, शिबिः, आस्कलः। प्रह्लादस्य पुत्रः विरोचनः, विरोचनात् बलीः। बलिः शतपुत्रः, तेषु बाणः श्रेष्ठः। पूर्वे काले बाणः उमापतेः भक्त्या तुष्ट्वा, ‘सदा तव पार्श्वे स्थास्यामि’ इति वरं प्राप्तवान्। हिरण्याक्षस्य पञ्च पुत्राः—सम्बरासुरः, शकुनिः, द्विमूर्धा, शङ्कुरः, आर्यः च। दनुः शतपुत्रः। स्वर्भानु: कन्या प्रभा, पुलोमानः कन्या शची। उपदानवी, हयशिरा, शर्मिष्ठा, वार्षपर्वणी च उल्लेखिताः। पुलोमा, कालका—वैश्वानरस्य कन्ये—कश्यपस्य पत्न्यौ, ताभ्यां कोटिसन्ततिः उत्पन्ना। प्रह्लादवंशे चत्वारि कोटि निवातकवचाः। ताम्रायाः षड् कन्याः—काकी, श्वेनी, भास्या, गृध्रिका, श्रुचिः, सुग्रीवा च। तासु काकादयः जाताः। ताम्रायाः अश्वाः, उष्ट्राः, अरुणः, गरुडः च उत्पन्नाः। विनता सहस्रपुत्री, सुरसा नागसन्ततिः, कद्रू अपि सहस्रपुत्री—शेषः, वासुकिः, तक्षकः च तत्र। क्रोधवश्याः दंष्ट्रिणः, सुरभेः गौः, महिषः, अन्यानि खुरिणि जन्तवः। इरायाः तृणानि, ओषधयः। खासायाः यक्षराक्षसाः, अप्सरसः ऋषिसंयोगात्। अरिष्टायाः गन्धर्वाः स्थिरा चलाः च कश्यपात्। तेषां वंशः अनन्तः। देवाः दानवान् विजित्य। दितिः पुत्रहान्याः दुःखिता, कश्यपं प्रसादयितुम् इच्छति। इन्द्रघाताय पुत्रम् इच्छन्ती, कश्यपात् पुत्रम् अलभत्। स्नानानन्तरं विश्रान्ता सा, इन्द्रः तस्याः गर्भं विनष्टवान्। अवसरं लब्ध्वा इन्द्रः गर्भं विदार्य, तस्मात् मरुतः उत्पन्नाः—एकपञ्चाशत् शक्रसख्यः, तेजस्विनः। एष सर्वं हरिः, ब्रह्मा च, राजा पृथुं अभिषिच्य, राज्यं क्रमशः दत्त्वा, हरिः अन्येषु अधिपः अभवत्।