सर्वे शास्त्रवाक्ये एकस्मिन सुगमं, श्रद्धायुक्तं आख्यायिकरूपेण संस्कृतभाषायां पुनर्निर्दिश्यन्ते— यत्र प्रत्ययः दत्तः भवति, तत्र यदि प्रत्ययी मृतः वा अशक्तः वा स्यात्, तस्य पुत्राः न दातव्याः; केवलं ये शेषः सन्ति, तैः एव दातव्यम्। यदि अनेकाः प्रत्ययिनः सन्ति, तदा तैः स्वस्वभागेन धनं दातव्यम्; किन्तु एकाधिकारस्य अन्तर्गताः जनाः सन्ति चेत्, तदा दातव्यं ऋणकर्तुः इच्छानुसारम्। यत्र प्रत्ययी स्पष्टं ऋणकर्तुः धनं दत्तवान्, तत्र ऋणकर्तृणा तस्य द्विगुणं प्रतिप्रदानं कर्तव्यम्; एषा निःसंदिग्धा विधिः। स्वसन्तानस्य, स्त्रीणां, पशूनां, धान्यस्य च द्विगुणं प्रतिप्रदानं विधीयते; वस्त्रस्य चतुर्गुणं, द्रवस्य अष्टगुणं प्रतिप्रदानं अनिवार्यम्। यदि प्रत्ययस्य द्विगुणं न प्रतिप्रदत्तं, तदा प्रत्ययः नष्टः भवति; कालस्य वा आपदः वा कारणात् प्रत्ययः नष्टः स्यात्, तदा अपि सः नष्टः; किन्तु यदि फलार्थमुपभुक्तः, तदा प्रत्ययः न नश्यति। प्रत्ययः यः गुह्यः वा उपभुक्तः, तस्य व्याजः न भविष्यति, लाभे अपि; यदि सः नष्टः, तदा प्रतिप्रदानं कर्तव्यम्, किंतु देवदत्तः वा राजदत्तः नष्टः स्यात्, तदा न कर्तव्यम्। प्रत्ययः स्वीकृत्य यदि नष्टः वा निष्फलः भवति, तदा ऋणकर्तृणा धनस्य भागः वा प्रत्ययितं धनं दातव्यम्। आचरिताय प्रत्ययिताय सम्पत्तये, यः व्याजेन दत्तः, तस्य प्रतिप्रदानं अनिवार्यम्; सत्यम् प्रत्ययिताय द्विगुणं प्रतिप्रदानं विधीयते। यदा ऋणकर्तुः सन्निधिः अस्ति, तदा प्रत्ययः विमुक्तव्यः; अन्यथा दण्डः विधीयते। प्रयोजनसिद्धौ ऋणकर्तुः प्रत्ययः पुनः प्राप्तुं अर्हति। प्रत्ययस्य मूल्यं यदा निश्चितं, तदा मूल्यम् एव स्थिरं भवेत्, व्याजः न; अथवा यदि प्रत्ययः न धार्यते, सः साक्षिभिः विक्रयितुं शक्यः। यदा प्रत्ययस्य ऋणं द्विगुणं जातम्, तदा प्रत्ययः विमुक्तव्यः; द्विगुणं समर्प्य प्रत्ययः मुक्तः भवति। यदि कश्चित् आपन्नः, न उद्घोष्य, स्वसंपत्तिं अन्यस्य हस्ते स्थापयति, तदा सा संपत्तिः निक्षेपः इति गण्यते, तेन तद्वत् प्रतिप्रदानं कर्तव्यम्। यः संपत्तिः राज्ञा, देवैः, चौरैः वा हृतः, तस्य प्रतिप्रदानं न कर्तव्यम्; किंतु सः यदा पुनः सम्प्राप्तः, अन्वेषणानन्तरं, तदा प्रतिप्रदानं समानेन दण्डेन सह कर्तव्यम्। यः स्वार्थाय संपत्तिं गृहीत्वा उपयुज्यते, तस्य आजीवनं दण्डः, तस्य व्याजेन सह प्रतिप्रदानं कर्तव्यम्; एषा विधिः निक्षेपस्य वा प्रत्ययितस्य, याचितस्य वा अनाचितस्य, सर्वत्र लागू भवति। ततः अग्निः उवाच—यत् यत् तपस्विनः, दाननिष्ठाः, कुलीनाः, सत्यवादिनः, धर्मप्रधानाः, सम्यक् आचार्यः, ये पुत्रपौत्रयुक्ताः सन्ति, त एव प्रमाणभूताः। पञ्चमहायज्ञे संलग्नाः, साक्षिणः—पञ्च वा त्रयः, जातिकुलानुसारः—सर्वेषु कार्येषु प्रमाणं सन्ति। स्त्रियः, वृद्धाः, बालाः, द्यूतकाराः, मद्यपीताः, विक्षिप्ताः, आरोपिताः, नटाः, पाखण्डिनः, कपटकाराः, विकलाङ्गाः—पतिताः, चाण्डालसह भोजनकर्तारः, सहचराः, मित्राणि, शत्रवः, चौराः, साक्षिहीनाः, सर्वे साक्षिणः—चौर्य, अपमान, हिंसा कार्येषु—प्रमाणं सन्ति। यदि उभयपक्षयोः एकः धर्मज्ञः साक्षी अस्ति, तदा सः प्रमाणं; यः साक्षी न वक्तुम् इच्छति, सः सदा मौनऋणेन बद्धः भवति। चतुशष्टे दिवसे सर्वं राज्ञे दातव्यम्; यः अधर्मज्ञः, ज्ञात्वा अपि साक्ष्यं न ददाति, सः मिथ्यासाक्षिभिः समः, तस्य पापं दण्डं च तुल्यम्। साक्ष्यं उभयपक्षयोः सन्निधौ दातव्यम्। यः महापापं कृतवान्, दग्धकारः, स्त्रीबालघातकः, तस्य यः लोकः, मिथ्यासाक्ष्यं ददाति, तेन तस्मिन् लोके प्राप्नोति; यत् पुण्यं शतजन्मसु अर्जितम्, तद् सर्वं मिथ्यावचनात् नश्यति। यदि बहवः साक्षिणः मतिभेदं कुर्वन्ति, तदा अधिकधर्मिणां मतं स्वीकर्तव्यम्। धर्मसमत्वे, ये अधिकधर्मिणः, तेषां साक्ष्यं ग्राह्यम्; यः साक्षिणः सत्यशपथं स्थापयन्ति, सः विजयी। अन्यथा, अल्पधर्मिणां पक्षः पराजितः; यदि साक्षिणः उक्तवन्तः, किन्तु अन्ये अधिकधर्मिणः, तेषां वचनं विजयी। यदि पश्चात् आगताः साक्षिणः द्विगुणसंख्याः भिन्नं वदन्ति, तदा पूर्वसाक्षिणः मिथ्यासाक्षिणः; कपटकारः, मिथ्यासाक्षिणः पृथक् दण्डनीयः। विवादे द्विगुणदण्डः विधीयते; ब्राह्मणः यदि साक्ष्ये आह्वानितः, सत्यं गुप्तवान्, तदा तम् निष्कासयेत्, तमसाच्छन्नम्। अष्टगुणदण्डं दातव्यम्, ब्राह्मणः निष्कासनीयः; यः कश्चन मिथ्यासाक्ष्यं ददाति, तस्य कारागारदण्डः। यत् कार्यं उभयपक्षयोः स्वीकृतम्, तद् साक्षिभिः लेखनीयम्; ऋणकर्तुः नाम प्रथमं लेखनीयम्। पूर्णं लेखं कर्तव्यम्, ऋणकर्तुः नाम, जाति, गोत्र, कुलं, सहपाठी, बान्धवः, पूर्वजचिह्नानि आरम्भे लेखनीयानि। कार्ये समाप्ते, ऋणकर्तुः स्वहस्तेन नाम लेखेत्; यत् लेखितम्, तद् पुत्रस्य मतं इति गण्यते। साक्षी अपि स्वहस्तेन पितुः नाम, कुलं लेखेत्; "अहम् अमुकः साक्षी" इति लिखेत्, कारणं विना न लेखनीयम्। यदि ऋणकर्तुः अक्षरज्ञः नास्ति, तदा साक्षी वा अन्यः सर्वसाक्षिणां सन्निधौ लेखेत्। "अहम् अमुकपुत्रः, उभयपक्षयोः अनुग्रहात् लिखितवान्" इति लेखस्य अन्ते लिखेत्। स्वहस्तलेखः, साक्षिहीनः अपि, प्रमाणं सर्वत्र; किन्तु बलात् वा कपटेन प्राप्तः न प्रमाणं। लिखितऋणं त्रिभिः जनैः प्रतिप्रदानं कर्तव्यम्; प्रत्ययः उपभुज्यते, यावत् प्रतिप्रदानम्। यदि लेखः अन्यदेशे, दुर्वाच्यः, नष्टः, लुप्तः, चौरैः हृतः, भग्नः, विदारितः, दग्धः वा स्यात्, तदा अन्यः लेखः कर्तव्यः। संशयिते कार्ये, स्वहस्तलेखः तर्केण, विधिना, कर्मचिह्नैः, सम्बन्धेन, कारणेन च समर्थनीयः। लेखस्य पृष्ठे ऋणकर्तुः ऋणं प्रविष्टवान् इति लिखेत्; ऋणकर्ता धनं प्राप्त्वा, स्वहस्तचिह्नितं पत्रं प्रदद्यात्। एवं सम्पूर्णा ऋण-प्रत्यय-निक्षेप-साक्ष्य-लेखन-विधिः अग्निपुराणे निर्दिष्टा, धर्मयुक्ता, न्यायनिष्ठा च।