दैत्याः “त्रायस्व त्रायस्व” इति क्रन्दन्तः शरणं जग्मुः प्रभोः। स भगवान् मायामोहस्वरूपं धारयन् शुद्धोदनस्य पुत्रत्वं प्राप। तेन तान् दैत्याः मोहिताः, वेदमार्गं परित्यज्य बौद्धत्वं जग्मुः; अन्येऽपि तेषां वेदान् परित्यक्तवन्तः। अनन्तरं स भगवान् अर्हत्-रूपं धारयामास, अन्यांश्च अर्हत् कृतवान्; एवं पाषण्डाः उत्पन्नाः, वेदधर्मरहिताः अभवन्। ते नरकप्रदं कर्म अकुर्वन्, अधमं स्वीकर्तुं च प्रवृत्ताः; कलियुगान्ते सर्वेऽपि संकीर्णाः भविष्यन्ति। कलियुगे तु धर्महीनाः चौराः, वाजसनेयवेदः च शेषः भविष्यति; दश पञ्च शाखाः तत्र प्रमाणं स्यात्। धर्मचादरं धारयन्तः, अधर्मे रममाणाः, मांसभक्षणपानासक्ताः, ते म्लेच्छाः राजरूपेण स्थिताः भविष्यन्ति। ततः विष्णुयशसः पुत्रः कल्किः, याज्ञवल्क्येन पुरोहितेन सह, शस्त्रग्रहणं कृत्वा म्लेच्छान् नाशयिष्यति। स चतुर्वर्णानां यथायोग्यं सीमाः स्थापयिष्यति, सर्वेषां च आश्रमाणां धर्ममार्गे जनान् स्थापयिष्यति। ततः कल्किरूपं परित्यज्य हरिः स्वर्गं गमिष्यति; तदा यथा पूर्वं कृतयुगः प्रवर्तिष्यते। तदा वर्णाश्रमाः स्वस्वधर्मे स्थिताः भविष्यन्ति, हे महाभाग; एवं सर्वेषु चक्रेषु, सर्वेषु मन्वन्तरेषु। विष्णोः अवताराः अनन्ताः, अतीतानागतवर्तमानाः च; यः कश्चित् दशावतारान् विष्णोः पठति वा शृणोति वा, स कामान् प्राप्य शुद्धः सपरिवारः स्वर्गं गच्छति; एवं हरिः धर्माधर्मयोः भेदं स्थापयति। अग्निरुवाच—अहं विष्णोः सृष्ट्यादिलीलां कथयिष्यामि, शृणु। स भगवान् स्वर्गादिसृष्टिकर्ता, सृष्टिस्थितिगुणाभावानां मूलम् अस्ति। आदौ ब्रह्म चाव्यक्तं चासीत्, न नभः, न रात्रिः, न दिवा, न किञ्चन; विष्णुः प्रकृतिपुरुषयोः प्रविश्य तौ प्रेरयामास। सृष्टिकाले महत्तत्त्वमुत्पन्नम्, तस्मात् अहंकारः, तस्मात् त्रिविधाः गुणाः—सात्त्विकः, राजसः, तामसश्च—समुत्पन्नाः। अहंकारात् शब्दतन्मात्रं, तस्मात् आकाशः; स्पर्शतन्मात्रात् वायुः; रूपतन्मात्रात् अग्निः; रसनातन्मात्रात् आपः; गन्धान्मात्रात् पृथिवी ज्ञायते। तामसाहंकारात् इन्द्रियाणि, राजसात् कर्मेन्द्रियाणि, सात्त्विकात् दश देवताः मनश्च—एतानि एकादशेन्द्रियाणि—समुत्पन्नानि। ततः स्वयम्भूः प्रभुः नानाविधप्रजासृष्टिकामः, आदौ आपः ससर्ज, तासु स्वशक्तिं न्यवेशयत्; ताः आपः “नाराः” इति कथ्यन्ते, ताः नारस्य अपत्यत्वात्। तासु प्रथमं निवासः यस्य, स “नारायणः” इति स्मृतः। तदा हिरण्यवर्णमण्डकम् उत्पन्नम्, तदापः शय्यायाम् आसीत्। तत्र ब्रह्मा स्वयम्भूः जातः, हिरण्यगर्भः, संवत्सरमेकं तत्र स्थित्वा, तदण्डं द्विधा कृत्वा, दिवं पृथिवीं चाकारयत्; तयोर्मध्ये व्योम ससर्ज प्रभुः। पृथिवीं आपः उपरि स्थितां कृतवान्, दश दिशः स्थापयामास; तत्र कालं, मनः, वाचं, कामं, क्रोधं, सुखं च न्यधात्। प्रजासृष्टिकामः प्रभुः तस्मिन्नेव रूपे सृष्टिं चकार; विद्युत्, गर्जनं, मेघान्, इन्द्रधनुः, इन्द्रचापं च ससर्ज। आदौ पक्षिणः ससर्ज, ततो मुखात् वर्षदेवम्; यज्ञसिद्ध्यर्थं ऋग्यजुःसामवेदांश्च समुत्पादयत्। तैः साध्याः देवांश्च, ऊर्ध्वाधःस्थितांश्च, अर्चयामासुः। स सनत्कुमारं च रुद्रं क्रोधसम्भूतं चकार। स मारिच्यत्र्यङ्गिरःपुलस्त्यपुलहक्रतुवसिष्ठान् सप्तर्षींश्च ब्रह्मणः मानसपुत्रान् ससर्ज। एते सप्त ऋषयः रुद्रेण सह उत्तमान् सन्तानान् उत्पादयामासुः। स भगवान् स्वशरीरं द्विधा कृत्वा, अर्धं पुरुषत्वं प्राप। अग्निरुवाच—हे मुनिवर, अदितिपतिः कश्यपस्य सृष्टिं कथयामि। चाक्षुषे मन्वन्तरे तुषितदेवाः अदितेः कश्यपात् पुनः जाताः। तेषु विष्णुः, शक्रः, त्वष्टा, धाता, अर्यमन्, पूषा, विवस्वान्, सविता, मित्रः, वरुणः, भगश्च आसन्। वैवस्वतमन्वन्तरे द्वादशादित्येषु अंशुः अपि आसीत्; अरिष्टनेमिपत्निषु षोडश पुत्राः अभवन्। विद्युतः चार्यपुत्रस्य बहुपुत्रस्य चत्वारः कन्याः आसन्; प्रत्यङ्गिरसः श्रेष्ठः पुत्रः कृशाश्वः दिव्यायुधवान् अभवत्। यथा सूर्यः उदयास्तमये करोति, तथा सर्वेषु युगेषु हिरण्यकशिपुः दित्याः जातः, हिरण्याक्षः कश्यपात्। सिंहिका कन्या जाता, विप्रचित्तिना पत्नीत्वं प्राप्ता; तस्यां राहोः प्रारभ्य सैन्हिकेयाः जाताः। हिरण्यकशिपोः चत्वारः पुत्राः, बलवत्तराः प्रख्याताः—अनुह्रादः, ह्लादः, प्रह्लादः (यो विष्णुभक्ततमः), संह्रादश्च। ह्लादस्य पुत्रः ह्रदः, ह्रदस्य पुत्राः आयुष्मान्, शिबिः, आस्कलः च। प्रह्लादस्य पुत्रः विरोचनः, विरोचनस्य बली अभवत्; बलिना शतं पुत्राः जाताः, तेषु बाणः श्रेष्ठः। पूर्वे काले बाणः उमापतेः प्रसादेन तुष्ट्वा, “मम पार्श्वे सदा स्थास्यसि” इति वरं प्राप्तवान्। हिरण्याक्षस्य पञ्च पुत्राः—सम्बरासुरः, शकुनिः, द्विमूर्धा, शङ्कुरः, आर्यः; दनुः शतं पुत्रान् अलभत। स्वरभानोः कन्या प्रभा, पुलोमस्य कन्या शची; उपदानवी, हयशिरा, शर्मिष्ठा, वार्षपर्वणी च ख्याताः।