यदा न्यायविचारः प्रवर्तते, तदा दोषारोपितः पुरुषः विमुक्तः स्यात्, अन्यथा किञ्चिद् दुष्कृत्यं यदि दृश्यते, तदा अन्येन न नेतव्यः। विवादे वा हिंसायाम् प्रतिवादः कार्यः। उभयोः पक्षयोः विवादस्य समाधानाय योग्यः प्रत्ययः ग्राह्यः। यदि गोपनीयता सन्देहिता, प्रत्ययः राज्ञे तुल्यमूल्यं दद्यात्। यदि कश्चित् मिथ्या दोषारोपणं कुर्यात्, तदा द्विगुणं दण्डं ग्राह्यं; हिंसा, स्तेयं, अपमानं, शापः, स्त्रीसम्बन्धितदोषेषु यथानियमं दण्डः विधीयते। यः वदति "परीक्ष्यताम्", तस्य समयः तत्क्षणमेव; अन्यथा, यदा सः अन्यत्र गच्छति, ओष्ठं च लोलयति, तदा स्वेच्छया विचारः भवति। तस्य ललाटे स्वेदः जायते, मुखं च वर्णहीनं भवति; स्वभावतः मनसि, वाक्ये, कायिककर्मणि च सः विक्षिप्तः दृश्यते। दाव्ये वा साक्ष्ये, यः दूषितं भाषते, सः दूषितः इति घोष्यते; यः स्वतन्त्रः सन् संशयितं विषयं निश्चिनोति वा निवर्तते, सः विज्ञायते। यः ऋणिनः आह्वानितः मौनं कुर्यात्, सः दण्डनीयः; यदा उभयोः साक्षिणः सन्ति, तदा दाव्यस्य साक्षिणः प्रथमं भाषन्ते। यदि प्रथमं भाषणं न सिद्ध्यति, प्रतिवादी वदन्ति; समूहविवादे, यः न्यूनः, सः दण्ड्यः। यदि धनं, वस्तु, संपत्ति दत्तं वा ऋणं यदि नाङ्गीकृतं, तदा राजा तानि न्यायेन दूतद्वारा पुनः ग्राहयेत्। वर्तमानं वा अतीतं विषयं, पूर्णं नाङ्गीकृतं वा अंशतः सिद्धं, विवादेन नष्टं स्यात्। सर्वाणि विषयाणि राज्ञा दण्डनीयानि, अप्रकाशितानि तु न; परम्परा-युक्तं युक्तियुक्तं च यदि विवादः, तदा न्याये युक्तिः प्रधानम्। लेख्यं, भोगः, साक्षिणः—एते प्रमाणरूपेण घोषिताः। एतेषां अभावे, दिव्यं विधीयते; सर्वविवादेषु प्रत्युत्तरं बलवत्तरम्। निक्षेपे, स्वीकारे, विक्रये, विषयस्य यौवनं बलवत्तरम्; भूमौ, विंशति वर्षात् पश्चात्, हानिः जायते, दृश्ये वा घोषिते। परवस्तुं दशवर्षपर्यन्तं भुक्तं, प्रतिज्ञातं, सीमितं, निक्षिप्तं, स्थावरं च विना। राज्ञः, स्त्रियाः, ब्राह्मणस्य निक्षेपे, प्रतिज्ञातवित्ते, तस्य दुरुपयोगी स्वामिने दद्यात्। दण्डनीयः राज्ञे तुल्यं ग्राह्यं, यथा शक्यं; अतिरिक्तं लाभं च पूर्वभोगाभावे दातव्यम्। साक्ष्ये अपि, यदि भोगः नास्ति, तदा प्रमाणं न दृढम्; शुद्धसाक्ष्ये एव भोगः सिद्धिम् आप्नोति। दूषितसाक्ष्ये भोगः न अधिकारं प्राप्नोति; यः साक्ष्यं कृतवान् स्वयम्, सः पुनः तद् दातव्यः। तत्र पुत्रः न वा पौत्रः भोगे अधिकः; अन्यः यदि मृतः, तस्य भागः तस्य संपत्तेः पुनः दातव्यः। साक्ष्यरहितः भोगः न तत्र प्रमाणितः; बलात् कृताः व्यवहाराः रद्दः कार्यः। स्त्रियाः, रात्रौ, गुह्यगृहे, बहिः, शत्रुणा, मद्यपेन, विक्षिप्तेन, पीडितेन, बालकेन, भयात् कृतः व्यवहारः अपि न प्रमाणितः। सम्बन्धरहितः व्यवहारः न प्रमाणितः; प्रतिज्ञा नष्टा चेत्, राजा धरणिके प्रतिज्ञामूल्यं दद्यात्। यदि लिङ्गेन न निश्चीयते, तुल्यमूल्यं दद्यात्; चौरैः चौर्यं कृतं, तदा राजा देशवासिभ्यः दद्यात्। प्रत्ययेन मासे एकाष्टमांशः ब्याजः, अन्यथा वर्णानुसारं शतस्यान् एकं द्वौ त्रयः चत्वारः पञ्च वा। पशुषु सप्ततिः, स्त्रियाः अष्टगुणः; द्रव्ये चतुर्गुणः, वस्त्रे, धान्ये, सुवर्णे द्विगुणः वा त्रिगुणः। परग्रामे दशगुणः, समुद्रपारि विंशतिगुणः; सर्वे सर्वविधे ब्याजं यथानुशासनं दद्यात्। राजा यः दाव्यं स्थापयति, सः न निन्दनीयः; यः राज्ञे दाव्यं स्थापयति, सः दण्ड्यः, तद् धनं दद्यात्। अग्निः उवाच—ऋणग्राही धनं प्राप्त्वा क्रमशः ऋणदातृये दद्यात्; यदि प्रथमं ब्राह्मणाय दद्यात्, ततः राज्ञे। राजा द्वारा बाधितः ऋणग्राही, लब्धस्य दशांशं दद्यात्; यदि पूर्णं प्राप्तम्, श्रेष्ठः ऋणग्राही शतस्यान् पञ्चांशं दद्यात्। निम्नवर्णीयः दरिद्रः ऋणार्थं कार्ये नियोज्यः; ब्राह्मणः दरिद्रः यथाशक्ति क्रमशः दद्यात्। ऋणदातुः समक्षं दत्तं ऋणं यदि ऋणग्राही न गृह्णाति, मध्यस्थे निक्षिप्तं तिष्ठति, ब्याजः न वर्धते। उत्तराधिकारिणः ऋणं दद्यात्; स्वामित्वं प्राप्तः अपि; पुत्रः यदि अन्यः नास्ति, तदा पितुः ऋणं दद्यात्। पत्नी न पतिः वा पुत्रस्य ऋणं दद्यात्; पिताऽपि न पुत्रस्य ऋणं दद्यात्; गृहे कार्ये अपि, पतिः न पत्न्याः ऋणं दद्यात्। गोपालिका, बलिका, नर्तकी, धोपिका, व्याधिका, वेश्या—एषां स्त्रियाः ऋणं पतिः दद्यात्, तस्य जीविका तस्मिन्न् आश्रिता। स्त्री पतिना सह वा स्वतन्त्रतया कृतं ऋणं, स्वयं वा पतिः दद्यात्; अन्याः स्त्रियः न दद्यात्। पिता अनुपस्थितः, मृतः, वा दुःखितः, तदा पुत्रः वा पौत्रः साक्ष्येण ऋणं दद्यात्। मद्यपानं, जुआ, दण्डः, करः, शेषं, अकारणं दत्तं—एतेषु ऋणं पुत्रैः न दद्यात्। भ्राता, पत्नी, पिता, पुत्रः—एषु, प्रत्ययितं ऋणं अविभक्तैः ग्राह्यम्, यथास्मृतिः। उपस्थितिः, प्रत्ययः, दानं—एषु उत्तरदायित्वं विधीयते; मिथ्या प्रत्यये, तस्य पुत्राः अपि दद्यात्। एवं न्याये धर्मे च ऋणदायित्वं, व्यवहारः, प्रमाणं, दण्डः, ब्याजः, उत्तरदायित्वं च विधिपूर्वकं अग्निपुराणे प्रतिपादितम्।